МАКЕДОН КЎПРИГИ ТАРИХИ

Аннотация

This article provides the history, scientific and interesting information related to the Macedonian Bridge and the bridge. Keywords: “Termez-Dushanbe”, (Alexander the Great), “Macedon”, D.D. Bukinich, Academician E.V. Rtveladze and Z.A. Arshavskaya 1974-1977, Abdullah Khan II, Iskander Shah, B.N. Kastalsky, “Gisht Bridge”, “Tash Bridge”, “Iskander Bridge”, “Macedon Bridge”, Iskander Khan. ИСТОРИЯ МОСТА МАКЕДОНСКИЙ Аннотация. В этой статье представлена информация о Македонском мосте, а также об истории, научных и интересных фактах, связанных с мостом. Ключевые слова: «Термиз-Душанбе», (Александр Македонский), «Македония», Д.Д. Букинич, академик Е.В. Ртвеладзе и З.А. Аршавская 1974-1977, Абдулла Хан II, Искандаршах, Б.Н. Кастальский, «Кирпичный мост», «Каменный мост», «Искандерский мост», «Македонский мост», Искандар-хан. “Термиз-Душанбе” халқаро магистраль йўлининг Қумқўрғон тумани ҳудудидан ўтувчи қисмида, катта йўл ёқасида Македон қишлоғи бор. Қишлоқда тарихи бир неча асрларга бориб тақалувчи қадимий кўприк ҳам мавжуд. Маҳаллий аҳоли уни Искандар кўприги деб атаб келади. Қадимий Термизни Чағониён ва Ҳисор билан боғлаб турувчи савдо йўлида Бандихонсой устида қурилган кўприкни маҳаллий аҳоли македониялик Искандар томонидан қурилган деб нисбат бериб келади. 8 75 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ «Йўловчи, транспорт ва сув ўтиши учун мўлжалланган бу иншоот ўтмишдаги аждодлар меъморчилик санъатининг ноёб дурдонаси сифатида нафақат маҳаллий, балки хорижлик сайёҳларда ҳам катта қизиқиш уйғотиб келади. Кенг ва баланд кўприк пишиқ ғиштдан юксак маҳорат ва дид билан барпо этилган», — дейилади хабарда. Тарихий манбаларда қайд этилишича, Искандар (Александр Македонский) эрамиздан аввалги 327 йилда Термиз шаҳрини босиб олади ва унга Александрия номини беради. Хуллас, ёдгорликнинг қисқача тарихи битилган лавҳага ёзиб қўйилганидек, уни Александр Македонский номи билан атасалар-да, лекин кўприкнинг Искандар Зулқарнайнга ҳеч қандай алоқаси йўқ. Аниқроғи, ноёб ва мустаҳкам ушбу иншоот XVI асрда Абдуллахон даврида барпо этилган. Катта сув оқимига эга бўлган Бандихонсойда қад ростлаган бу иншоот бир пайтлар қўшни давлатлар билан савдо-сотиқ алоқаларини кенг йўлга қўйишда муҳим аҳамият касб этган. Уни бунёд этишда пишган ғишт, алебастр, оҳак, қум каби қурилиш материалларидан фойдаланилган. кўприк бунёд этилган ҳудуд, яъни маҳалла нега “Македон” деб аталган? Бу саволга маҳаллий аҳолидан аниқ жавоб олиш қийин. Кенг ҳудудларни ўзлаштириш мақсадида ўтган асрнинг биринчи ва иккинчи чоракларида вилоятнинг турли жойларидан кўчириб келтирилган аҳоли бу ерни манзил тутиб, қишлоқлар бунёд этишган. Ўша пайтларда ҳам аҳолининг бу манзилгоҳи “Македон” деб аталган.Тарихчи Нозим Икромов фикрига кўра, асрлар давомида кўприк гоҳида Искандар кўприги, гоҳ македониялик Искандар кўприги номи билан аталиб келинган. Кейинчалик кўприкнинг номи ҳудуднинг номига ҳам кўчиб, “Македон” деб аталган бўлиши мумкин. Ҳиндистон билан савдо-сотиқ алоқаларини боғлашда «Буюк ипак йўли»даги бу кўприк жуда муҳим аҳамиятга эга бўлган. Уни Александр Македонский номи билан атасалар ҳам, лекин кўприкнинг унга ҳеч қандай алоқаси йўқ”.Кўприкнинг Македонскийга алоқаси бўлмаса-да, Искандаршоҳ сабабли халқ тилида кўчиб юрган ривоятлар орқали бугун бир қишлоқ Македон номи билан юритилади. Ушбу ғишткўприк Александр Македонский ёшига тенг 2300 йилларга бориб тақалмаса-да, унинг 500 йилдан ортиқ тарихи бор. Кўприк қурилган жойда сой 20 метр кенгликка ва 10 метр чуқурликка эга дара ҳосил қилган. Кўприк Термиз билан Чағониён ва Ҳисорни боғлаб турган муҳим карвон йўлида қурилган. 8 76 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Кўприкнинг илмий ўрганилишини 1900 йилда рус ҳарбий зобити Б.Н.Кастальский бошлаб берган. У ўрганишлари сўнгида бу иншоот қадимда акведук бўлган деган хулосага келган. Маълумки акведуклар жар ва шу кабиларнинг устидан олиб ўтиладиган осма нов ва ариқлардир. 1937 йилда кўприкни текширган Термиз археология комплекс экспедицияси ходими Д.Д.Букинич аксинча, бу иншоотни виадук яъни, сув ўтқазгич кўприк эканлигини ёзиб қолдирган. Унинг ёзишича, баҳорги сел оқими туфайли карвон йўлида ҳаракат тўхтаб қолмаслиги учун ана шундай кўприклар қурилган. Академик Э.В.Ртвеладзе ва З.А.Аршавскаялар 1974-1977 йилларда уюштирган охирги илмий тадқиқот натижасида қадимда кўприк учта вазифани (кўприк устида транспорт ўтадиган йўл ва унинг икки ёнбошида йўловчилар ўтадиган йўлакча ва сув ўтиши учун нов) бажаргани аниқланди. Ушбу иншоот ҳақида тарихий малумотлар сақланмаган. Атрофдаги оддий халқ эса бу жойни «Ғишт кўприк», «Тош кўприк», «Искандар кўприк», «Македон кўприк» деб атаб келган. «Македон кўприк»нинг оммалашуви туфайли ҳатто кўприк яқинидаги қишлоқ ҳам «Македон» қишлоғи номини олган.Искандар кўпригининг қурилган даври номаълум. Лекин Бандихонсой устида қурилган кўприк Александр Македонский з