ISH JOYIDA RAQAMLI NAZORAT VOSITALARIDAN FOYDALANISHNING MEHNAT HUQUQI DOIRASIDAGI CHEKLOVLARI VA XODIMLARNING SHAXSIY HAYOT DAXLSIZLIGINI TA’MINLASH MUAMMOLARI

Аннотация

The use of digital surveillance tools in the workplace is one of the complex but important issues in modern labor relations. Due to technological progress, employers have the opportunity to significantly expand direct or indirect control over employees. This, on the one hand, serves to increase the efficiency of enterprises, but on the other hand, creates the possibility of violating the constitutional rights of employees, in particular the principle of privacy. This article discusses the use of tools such as video surveillance, geolocation, email monitoring by employers, their legal boundaries, and the rights of employees. Keywords: digital surveillance in the workplace, employee privacy, human rights, personal data, video surveillance, email monitoring. ОГРАНИЧЕНИЯ ТРУДОВОГО ПРАВА НА ИСПОЛЬЗОВАНИЕ СРЕДСТВ ЦИФРОВОГО НАБЛЮДЕНИЯ НА РАБОЧЕМ МЕСТЕ И ПРОБЛЕМЫ ОБЕСПЕЧЕНИЯ КОНФИДЕНЦИАЛЬНОСТИ РАБОТНИКОВ Аннотация. Использование цифровых средств управления на рабочем месте является одним из сложных, но важных вопросов современных трудовых отношений. 8 65 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Благодаря технологическому прогрессу работодатели могут значительно расширить свой прямой или косвенный контроль над сотрудниками. Хотя это, с одной стороны, способствует повышению эффективности деятельности предприятий, с другой стороны, создает возможность нарушения конституционных прав работников, в частности принципа неприкосновенности частной жизни. В данной статье рассматривается использование работодателями таких инструментов, как видеонаблюдение, геолокация и мониторинг электронной почты, их правовые ограничения и права работников. Ключевые слова: цифровое наблюдение на рабочем месте, конфиденциальность сотрудников, права человека, персональные данные, видеонаблюдение, мониторинг электронной почты. Ish joyida raqamli nazorat vositalaridan foydalanish mehnat huquqi doirasida tobora dolzarb mavzulardan biriga aylanmoqda. Zamonaviy texnologiyalar yordamida ish beruvchilar xodimlarning ish faoliyatini nazorat qilish imkoniyatiga ega bo‘lishmoqda. Bunga videokuzatuv tizimlari, kompyuterlar va korporativ elektron pochta monitoringi, ish vaqtini hisoblash dasturlari, shuningdek, mobil qurilmalar orqali geolokatsion nazorat kabi usullar kiradi. Ushbu vositalar, bir tomondan, mehnat unumdorligini oshirish, xavfsizlikni ta’minlash va tashkilot ichida mehnat intizomini mustahkamlashga xizmat qilsa-da, boshqa tomondan, xodimlarning shaxsiy hayoti daxlsizligi huquqiga zid bo‘lishi mumkin. Aksariyat rivojlangan davlatlarda ish joyida monitoring yuritish qat’iy me’yorlarga bo‘ysundiriladi. Masalan, Yevropa Ittifoqining Umumiy ma’lumotlarni himoya qilish reglamenti (GDPR) ish beruvchilarga faqatgina zaruriy va nisbatan ehtiyotkorlik bilan monitoring yuritishni tavsiya qiladi. Bu degani, ish beruvchi xodimni to‘liq nazorat ostida ushlash emas, balki konkret mehnat majburiyatlariga oid jihatlar ustidan doimiy bo‘lmagan, ehtiyojga ko‘ra amalga oshiriladigan monitoringni yo‘lga qo‘yishi lozim. Bundan tashqari, monitoringni amalga oshirishdan oldin xodimlar bu haqda yozma yoki elektron shaklda xabardor qilinishi talab qilinadi. O‘zbekistonda ham ushbu yo‘nalishda qonunchilik asoslari shakllanib bormoqda. Ayni paytda, nazorat vositalaridan foydalanish bo‘yicha tartiblar mehnat shartnomasi va ichki mehnat intizomi qoidalarida aniq belgilanishi zarur. 8 66 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Ish beruvchilar o‘z xodimlarining shaxsiy hayotiga daxlsizlik huquqini inobatga olgan holda, monitoring yuritish siyosatini shaffof tarzda tashkil etishlari lozim. Aks holda, bu mehnat huquqlarining buzilishi, shuningdek, fuqarolik-huquqiy yoki ma’muriy javobgarlikka olib kelishi mumkin. Shu sababli, raqamli nazorat vositalaridan foydalanishda ish beruvchilar va xodimlar o‘rtasida huquqiy muvozanatni ta’minlash nihoyatda muhim. Bir tomondan, ish beruvchi ishlab chiqarish samaradorligi va xavfsizligi uchun zarur bo‘lgan monitoring tizimini joriy etadi, boshqa tomondan esa xodimning shaxsiy hayot huquqlari va erkinliklari to‘liq hurmat qilinishi kerak. Bu esa yuridik jihatdan puxta asoslangan siyosat va adolatli huquqiy amaliyotni talab qiladi. O‘zbekiston Respublikasining “Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida”gi qonunining 14- moddasiga ko’ra, shaxsga doir ma’lumotlarni tarqatish masalasini tartibga soladi. Ya’ni, har qanday shaxs yoki tashkilot fuqaroga tegishli shaxsiy ma’lumotlarni boshqa shaxslarga oshkor etmoqchi bo‘lsa, bu faqat qonuniy asosda va belgilangan shartlarga rioya qilgan holda amalga oshirilishi mumkin. Shaxsga doir ma’lumotlarni tarqatish deganda ushbu ma’lumotlarni noma’lum sonli odamlarga ochiq qilish tushuniladi. Bu jarayon turli shakllarda bo‘lishi mumkin: ommaviy axborot vositalarida e’lon qilish, internetga joylashtirish yoki boshqa usullar orqali