SHARQ TILLARINI O‘QITISHNING ILMIY VA AMALIY AHAMIYATI

Аннотация

Mazkur maqolada Sharq tillari, xususan fors tilining o‘qitilishi va o‘rganilishi bugungi ilmiy, madaniy hamda ijtimoiy sharoitdagi o‘rni yoritiladi. Fors tilining tarixiy ildizlari, ilmiy-ma’naviy merosdagi roli va hozirgi davrdagi dolzarbligi tahlil etiladi. Shuningdek, bu tilni o‘rganishning mintaqaviy hamkorlik va xalqaro muloqotdagi ahamiyati asoslanadi. Kalit so‘zlar: sharq tillari, ilm, maorif, tadqiqot, tolib, ma’rifat, til, uslub. Bugungi globallashuv sharoitida Eron, Afg‘oniston, Tojikiston kabi mamlakatlar bilan aloqalar kengayib bormoqda. Ushbu davlatlarda fors tili rasmiy til hisoblanadi va ular bilan hamkorlikda ishlash uchun ushbu tilni o‘rganish zarurdir. Xalqaro diplomatiya, iqtisodiy munosabatlar, jurnalistika, tarjimonlik kabi sohalarda fors tilini bilgan kadrlar muhim rol o‘ynaydi. Shunday qilib, globallashuv jarayonida xorijiy tillarni o‘rganish va o‘qitish har qachongidan ham dolzarb masalaga aylangan. Ayniqsa, Sharq tillari – arab, fors, urdu, hind va boshqa tillar – o‘zlarining boy ilmiy, madaniy, diniy va tarixiy merosi bilan alohida o‘rinni egallaydi. Ulardan fors tili nafaqat adabiy boylik, balki mintaqaviy diplomatiya va ilmiy taraqqiyotda muhim vosita sifatida ajralib turadi. XXI asrda ilm-fan, texnologiya va madaniyatlararo muloqot keskin rivojlanayotgan davrda xorijiy tillarni o‘rganish va ularni tizimli ravishda o‘qitish masalasi muhim strategik yo‘nalish sifatida e’tirof etilmoqda. Xususan, Sharq sivilizatsiyasi vakili bo‘lgan fors tili o‘zining tarixiy, madaniy va ilmiy boyligi bilan ajralib turadi. Fors tilini chuqur o‘rganish Sharqona tafakkurni anglash, boy merosdan samarali foydalanish va bugungi globallashuv sharoitida o‘z o‘rnini topish uchun muhim vosita hisoblanadi. Fors tili asrlar davomida Markaziy Osiyo, Yaqin Sharq va Janubiy Osiyo hududlarida ilm- fan, adabiyot va diplomatiya tili bo‘lib xizmat qilgan. O‘zbek mumtoz adabiyotining ko‘plab namoyandalari, jumladan Alisher Navoiy, Bobur, Bedil kabi ulug‘ shoirlar fors tilida ham asarlar yaratgan. Ushbu merosni to‘liq anglash va uni o‘rganish uchun fors tilini bilish muhim omil hisoblanadi. Fors adabiyoti, xususan Hofiz, Sa’diy, Rumi kabi mutafakkirlar ijodi insoniyat tafakkurining yuksak namunalaridan biridir. Fors tilini o‘qitishda yangi metod yaratish yoki taklif qilishda asosiy maqsad — talabalarning tilni o‘zlashtirishini samarali, interaktiv va motivatsion qilishdir. Quyida fors tilini o‘qitishda foydalanilishi mumkin bo‘lgan yangi metodni tavsiya qilmoqchimiz: Metod nomi “Fors tilini ssenariy asosida o‘rganish” bo‘lib, bu usul mohiyatan talabalar har bir darsni muayyan voqea yoki ssenariy doirasida o‘rganishiga yordam beradi. Har bir mavzu atrofida fors madaniyatiga oid bir hikoya (real yoki fantaziya) yaratiladi va til o‘rganish shu hikoya asosida olib boriladi. Hikoya markazida til bo‘lib, har bir grammatik mavzu yoki lug‘at bloki real hayotiy yoki madaniy hikoya doirasida o‘rgatiladi. Masalan, "bozorga borish" mavzusi bo‘yicha hikoya: Ali birinchi marta Eron bozoriga boradi... Audio/Video materiallar: Har bir dars uchun qisqa metrajli fors tilidagi videolar yoki 125 ovozli hikoyalar ishlatiladi. Talabalar bu orqali talaffuz, eshitish va kontekstda so‘z o‘rganishni chuqurlashtiradi. Rol o‘ynash usulida esa talabalar hikoya qahramonlariga aylanib, ular o‘rnida muloqot qilishadi. Bu orqali ular tilni "real holatda" qo‘llashga o‘rganishadi. Shunday qilib ushbu metod, orqali madaniyat bilan integratsiya qilinib, har bir mavzu Eron madaniyati, urf-odatlari yoki tarixiy shaxslar bilan bog‘lanadi. Bu esa til o‘rganishni qiziqarli va mazmunli qiladi. Hikoya asosida vazifalar, testlar, mini-o‘yinlar tuziladi. Bu raqobatbardoshlikni oshirib, o‘rganish jarayonini yanada qiziqarli qiladi. Ushbu metodning afzalliklari qo‘yidagilardan iborat: - Talabalar zerikmaydi — har safar yangi voqea, yangi vaziyat! - So‘z boyligi kontekstda o‘rganiladi — yod olish osonroq. - Madaniy komponent motivatsiyani oshiradi. - Nutq amaliyotiga urg‘u beriladi — talabalar faol muloqotga kirishadi. Ko‘plab islomiy ilmiy meros – fiqh, kalom, tasavvuf, falsafa, tibbiyot – asarlari fors tilida yozilgan. Jumladan, Imom G‘azzoliy, Shayx Sa’diy, Jaloliddin Rumiy kabi allomalarning asarlarini asl tilida o‘rganish ularning mazmun-mohiyatini chuqur anglashga xizmat qiladi. Fors tilini bilgan shaxs diniy va ma’naviy bilimlarni yanada to‘laqonli egallaydi. Fors tili bugungi kunda Eron, Afg‘oniston va Tojikiston kabi davlatlarda rasmiy til sifatida qo‘llaniladi. Bu davlatlar bilan bo‘layotgan siyosiy, iqtisodiy, madaniy va ta’limiy aloqalarda fors tilini biluvchi kadrlar alohida ahamiyat kasb etadi. Jumladan, diplomatiya, tarjimonlik, xalqaro jurnalistika va turizm sohalarida fors tilini bilish katta ustunlik beradi. Har bir til o‘ziga xos tafakkur tarzini, dunyoqarashni ifodalaydi. Fors tilini o‘rganish orqali inson nafaqat yangi lug‘at va grammatikani, balki butun bir xalqning tafakkurini, madaniyatini anglaydi. Bu esa o‘zaro anglashuv va muloqotni chuqu