“QISHLOQ XO‘JALIGI MAHSULOTLARI EKSPORTI XAJMI, TARKIBI VA UNING DINAMIKASI TAXLILI”

Аннотация

In the world economy, increasing the volume of agricultural production is of great economic and political importance not only for countries, but also for export, and for the country. An increase in the volume of deliveries of products to foreign markets leads to an improvement in the economic and social situation in the agro-industrial complex (ASM) and related sectors. “The market for fruit and vegetable products in the international market currently exceeds 205 billion US dollars.” Keywords: export, export volume, export structure, export analysis and dynamics, export of agricultural products, export and import relations, analysis and forecasting. Kirish. Qishloq xo‘jaligi mahsulotlarining sifati, eksportdagi raqobatbardoshligi malakali laboratoriya tekshiruviga ham bog‘liq. “Jahon savdo tashkiloti tomonidan belgilangan 775 ta standart mavjud bo‘lib, ularning atigi 100 tasi hozirgi kunga qadar mamlakatimizda amaliyotga tatbiq etilgan. Ushbu sohada mamlakatimizda bir qator ishlar bajarildi. Oziq-ovqat sanoati sohasida 2019 yilda 158 ta, 2020 yilda 290 ta, 2021 yilda 278 ta xalqaro standartlar asl tilida qabul qilindi. 35 ta xalqaro standartlar GOST ISO shaklida qabul qilindi. Bugungi kunda 10 ta Yevropa standartlashtirish tashkilotidan olinmoqda”1. 1 Iqtisodiy taraqqiyot va kambag‘allikni qisqartirish vazirligi Axborot xizmati https://mineconomy.uz/uz/news/ 69 Mustaqillikning dastlabki yillarida qishloq xo‘jaligining yalpi ichki mahsulot ulushi 30 foizdan ortiq bo‘lgan, endilikda bu 24 foizni tashkil etmoqda. Qishloq xo‘jaligi sohasida yuqori qo‘shilgan qiymatga ega mahsulotlar ishlab chiqarish hajmi sezilarli darajada ortdi, shu bilan birga, ushbu yo‘nalishda iste’mol mustaqilligi ham ta’minlandi.2. “O‘zbekiston 7800 dan ortiq mahsulotlarini Buyuk Britaniyaga import bojlarini to‘lamasdan eksport qilish imkoniga ega bo‘ldi. Birlashgan Qirollik mamlakatni kengaytirilgan GSP tizimiga qabul qilgani shunday imkoniyatni taqdim etmoqda”3. Tadqiqot uslublari. 2023-yil yakunlariga ko‘ra, O‘zbekiston Respublikasining tashqi savdo aylanmasi 62,6 milliard AQSH dollarini tashkil etib, shundan 24,4 milliard dollari eksport hissasiga to‘g‘ri keldi. Ushbu umumiy ko‘rsatkichda qishloq xo‘jaligi va oziq-ovqat mahsulotlari eksportining ulushi qariyb 2 milliard dollarni tashkil qilib, bu umumiy eksport hajmining 8,2 foiziga teng bo‘ldi. Biroq, 2023-yilda qishloq xo‘jaligi mahsulotlari eksporti 1,5 foizga kamayib, 1 785,4 ming tonnadan 1 761,1 ming tonnagacha pasaydi. 2023 yilda Qishloq xo‘jaligi mahsulotlarining asosiy qismi bulgan 1 180,8 mln. AQSH dollari kiymatidagi meva-sabzavot eksport qilindi. Bu ko‘rsatkich 2022-yilning mos davriga nisbatan 3,3 % ga ko‘paydi va jami eksportdagi ulushi 4.8 % ni tashkil etdi. 1. jadval O‘zbekiston Respublikasida Qishloq xo‘jaligi mahsulotlari eksport xajmi va dinamikasi4 Mahsulot 2020-y 2021-y 2022-y 2023-y turi tonna Mln.dol tonna Mln.dol tonna Mln.dol tonna Mln.dol 1 Uzum 120,5 98,1 140,5 133,1 270,5 208,5 126,1 86,5 Uzum 2 35,2 45,2 40,9 55,2 38,4 48,3 57,3 68,6 (quritilgan) 3 Karam 69,2 22,3 77,2 24,5 84,2 26,4 97,2 30,5 4 Shaftoli 35,7 28,6 39,4 34,4 55,5 43,9 87,2 67,2 5 Pamidor 67,7 49,5 77,7 53,4 87,7 59,9 57,5 44,0 6 Mosh 127,3 102,3 127,3 102,3 127,3 102,3 154,6 120,1 Qovun va 7 98,6 32,4 105,6 35,6 134,2 37,0 148,1 40,0 tarvuz Olxo‘ri 8 30,4 40,2 32,3 40,1 34,4 42,3 36,0 45,1 (qurutilgan) 9 Tariq 10,2 34,6 12,4 36,0 15,6 37,7 17,2 39,7 10 Piyoz 212,7 27,8 208,4 45,2 210,7 37,8 299,6 61,2 11 Gilos 36,4 42,9 39,2 46,5 42,1 49,6 45,0 52,9 12 O‘rik 40,7 63,0 40,7 63,0 40,7 63,0 40,7 63,0 13 Yeryong‘oq 10,7 15,4 12,9 16,5 21,0 22,2 22,0 23,5 Qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini eksport kilishda eng katta ulush shaftoli (shu jumladan nektarinlar) - mosh - 10,2 %, uzum - 7,3 %, uzum (kuritilgan) -5.8 %, shaftoli (shu jumladan nektarin)-5,7, piyoz - 5,2 %, gilos - 4,5 %, pomidorga - 3,7 %, o‘rik - 3,4 %, qovun va tarvuz - 3,4 % tegishli bo‘ldi. 2 https://bmb-tg.uz/site/company?id=8 3 https://kun.uz/news 4 O‘zbekiston davlat statistika agentligi ma’lumotlari asosida muallif tomonidan tuzildi. 70 2. jadval O‘zbekiston Respublikasidan jahon davlatlariga Qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini eksporti dinamikasi5 2017-yil 2019-yil 2021-yil 2023-yil Mam- atning Mamlakat mln, mln, mln, mln, № ming ming ming ming eksportdagi nomi AQSH AQSH AQSH AQSH tonna tonna tonna tonna ulushi, % dollari dollari dollari dollari da 1 Rossiya 245,1 160,6 625,1 251,4 482,6 141,9 611,4 437,4 37,0 2 Pokiston 76,2 78,8 48,5 75,5 19,3 39,3 68,5 197,6 16,7 3 XXP 55,3 48,5 90,8 70,1 40,5 33,9 185,1 144,9 12,3 4 Qozog‘iston 556,5 283,0 625,1 251,4 482,6 141,9 486,3 121,2 10,3 5 Qirg‘iziston 127,0 320,0 136,8 181,1 99,7 93,3 191,9 71,2 6,0 6 Turkiya 65,1 99,3 14,4 19,4 9,2 15,2 25,5 38,6 3,3 7 Afg‘oniston 45,5 57,5 68,0 49,4 - - 37,8 29,5 2,5 8 Eron - - - - 5,8 5,5 15,9 19,9 1,7 9 Belarussiya 14,3 14,3 17,3 10,6 11,2 6,8 19,5 16,5 1,4 10 Ozarbayjon 6.5 7,3 5,4 6,2 5,6 5,6 8,1 13,2 1,1 11 Iroq 14,3 10,6 23,5 10,2 2,8 3,9 14,6