TÁLIM-TÁRBIYA PROCESSINDE ÓZ-ARA QARÍM-QATNASTÍŃ PEDAGOGIKALÍQ ÁHMIYETI

Аннотация

The article discusses the teacher's pedagogical culture, the principles of humanism and democracy, as well as the proper management of the pedagogical interaction process, the teacher's humanistic qualities and aesthetic views, as well as the teacher's external and internal human qualities, his mastery as an educator, his acting skills, and independent creative abilities - in short, his high culture. Keywords. Teacher, communication, pedagogical culture. ПЕДАГОГИЧЕСКОЕ ЗНАЧЕНИЕ ВЗАИМНОГО ОБЩЕНИЯ В ПРОЦЕССЕ ОБРАЗОВАНИЯ Аннотация. В статье рассматриваются педагогическая культура учителя, принципы гуманизма и демократии, а также правильное управление процессом педагогического взаимодействия, гуманистические качества, эстетические взгляды учителя, а также внешние и внутренние человеческие качества учителя, его мастерство как воспитателя, актерское мастерство и самостоятельные творческие способности - короче говоря, его высокая культура. Ключевые слова. Учитель, общение, педагогическая культура. 7 40 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Qádimgi dáwirlerden-aq, insanlardıń óz-ara qarım-qatnasları, bir birine bolǵan múnásibetleri psixologiyanıń eń tiykarǵı bazalıq túsinikleri bolǵan. Qarım-qatnas degende eki yamasa onnan kóbirek adamlardıń bilimleri, óz-ara áhmiyetlilikke iye bolǵan oy, pikir, jan sezimleri t.b. emocional bahalı xabarlardı almasıw processindegi óz-ara múnásibetleri túsiniledi. Oqıtıwshınıń tálim-tárbiya processinde oqıwshılarǵa qarım-qatnası pedagogikalıq talaplarǵa muwapıq óz-ara subektlik qatnasıqlardı qáliplestiriwge baǵdarlanǵan bolıwı házirgi dáwir talaplarınıń biri. Sol sebepli, onıń bas wazıypası funkciyası tárbiyalıq xızmet. Qarım-qatnastıń bul funkciyaların úyreniw ushın olardı tártiplestirip alıwımız kerek. Tártiplestiriwimiz yamasa olardı klassifikaciyalawımız ushın birinshiden birge islesiwdiń maqsetin, ekinshiden qarım-qatnasta bolıw shı tárbiyalanıwshılar menen tárbiyashınıń jeke talapların tiykar etip alıw maqsetke muwapıq. Tálim-tárbiya processinde oqıtıwshı menen oqıwshınıń jumıslarında kelispewshilik, pedagogikalıq processtiń komunikativlik aspektine itibar bermegenlikten kelip shıǵatúǵın aqıbet. Direktiv (basshılıqqa alınıw kerek) kórsetpeler hám buyrıq járdeminde oqıw shılardı oqıw - tárbiya jumıslarınıń ana yaki mına túrine jegiw , olarda qızıǵıw shılıq oyata almaydı. Sol sebepli, óz-ara qatnasıqtaǵı buyrıqpazlıq, kewildegidey pedagogikalıq unamlı nátiyjelerge eristire almaydı. Oqıwshılar menen durıs qarım qatnasta bolıw, muǵallim menen oqıwshılardıń óz-ara belsene birge islesiwge iytermelewshi talaplardı esapqa alıw menen tikkeley baylanıslı. Pedagogikalıq processtiń quramı sıpatında óz-ara birge islesiwde muǵallim menen oqıw shılardıń kew il keshirmeleriniń bir - birine unawı, jaqınlıǵı úlken pedagogikalıq áhmiyetke iye. Óz-ara durıs qarım-qatnas, oqıwshılardıń baslı talapların qanaatlandırıwı tiyis. Hár qanday birge islesiwdiń oqıw , oyın, sport, háweskerlik h.t.b. emocional tartıw shańlıǵı qarım- qatnas, mámile múnásibetlerdiń adamgershilikliligi shın yamasa jalǵanlıǵı menen tıǵız baylanıslı. Muǵallim menen oqıwshılardıń óz-ara húrmet sıpayılıqqa tiykarlanǵan qarım-qatnası olardıń bir-birine jeke isenimin, kóterińki kewil xoshın támiyinleydi. Sol arqalı olardı oqıw , tárbiyalıq birge islesiw inde joqarı nátiyjelikke erisiwge alıp keledi. «Pedagogikalıq óz-ara tusiniw, durıs qarım-qatnas muǵallim menen balalardıń birge islesiw jumıslarında óz-ara psixologiyalıq túsinbew shilikti, emocional keskinlikti payda etpey, jumıstıń nátiyjeli juwmaqlanıwına alıp keledi hám olardıń birge islesiwi ushın qolaylı sharayatlar jaratıp beredi. 7 41 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Muǵallimniń basshılıǵındaǵı qarım-qatnas barısında balalar birge quwanıp, birge qapa bolıw, óz-ara húrmet-izzet, unamlı sezimler payda ete alıw, ózleriniń minez-qulıq is háreketlerin konkret jaǵdayǵa muwapıq alıp barıw, payda bolǵan qarama-qarsılıq hám daw jánjel, kelispew shiliklerdi aqılǵa salıp, durıs sheshiw h.t.b. unamlı qásiyetlerdi uyrenedi. Oqıtıwshınıń pedagogikalıq mádeniyatı, insaniylıq hám demokratiyalıq principleri óz gezeginde ustazdı pedagogikalıq óz-ara qarım-qatnas processin durıs basqarıw da imperativ qatań buyrıqpazlıq hám manipulyativ kóz boyawshılıq usaǵan pás illetlerden aman bolıwǵa iytermeleydi. Pedagogikalıq qarım-qatnastı durıs basqarıw insanıylıq páziyletler oqıtıwshınıń estetikalıq kóz qarasları menen tıǵız baylanıslı. Sebebi ustazdıń sırtqı hám ishki insanıy adamgershilik qásiyetleri, tárbiyashı sıpatındaǵı sheberligi, aktyorlıq sheberligi hám óz betinshe dóretiwshilik uqıplılıqları, qısqa aytqanda onıń joqarı mádeniyat iyesi ekenligi, oqıwshılarda «estetikalıq tosqınlıqlardan» yaǵnıy, sezimlerinde unamsız tosqınlar payda bolıw ınan saqlap, olarda emocional qanaatlanıw shılıq payda etip gózzallı