MUNTAZAM VA VAQTINCHALIK MASOFAVIY ISH (REMOTE WORK) SHAROITLARIDA MEHNAT SHARTNOMASINING HUQUQIY TAHLILI: AMALIY MUAMMOLAR VA TAKLIFLAR

Аннотация

This article provides a legal analysis of remote work within the framework of labor contracts. The study covers the main legal aspects of remote work specified in the employment contract, as well as practical problems related to this type of work and proposals for their solution. Particular attention is paid to issues such as the spread of remote work and innovations in the field of labor law, working time, disciplinary liability and assessment of production efficiency. The current state of the remote work system in Uzbekistan, as well as international experience and possible changes based on it, are presented. Keywords: remote work, employment contract, legal analysis, disciplinary liability, production efficiency, working time, practical problems, Uzbekistan, international experience, proposals. ПРАВОВОЙ АНАЛИЗ ТРУДОВОГО ДОГОВОРА ПРИ ПОСТОЯННОЙ И ВРЕМЕННОЙ ДИСТАНЦИОННОЙ РАБОТЕ: ПРАКТИЧЕСКИЕ ВОПРОСЫ И ПРЕДЛОЖЕНИЯ Аннотация. В статье дается правовой анализ дистанционной работы в рамках трудовых договоров. В исследовании рассматриваются основные правовые аспекты 763 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4 дистанционной работы, закрепленные в трудовом договоре, а также практические проблемы, связанные с данным видом работы, и предложения по их решению. Особое внимание будет уделено распространению удаленной работы и нововведениям в сфере трудового права, рабочего времени, дисциплинарной ответственности, оценки эффективности производства. Будет обсуждаться текущее состояние системы удаленной работы в Узбекистане, а также международный опыт и возможные изменения на его основе. Ключевые слова: дистанционная работа, трудовой договор, правовой анализ, дисциплинарная ответственность, эффективность производства, рабочее время, практические проблемы, Узбекистан, международный опыт, предложения. Masofaviy ish (yoki remote work) – bu xodimning ish beruvchi bilan mehnat shartnomasi asosida, lekin doimiy ish joyidan tashqarida, ya’ni internet yoki boshqa axborot-kommunikatsiya texnologiyalari orqali o‘z xizmat majburiyatlarini bajarish shaklidir. Masofaviy ishda xodim ofisga qatnamaydi, lekin ishlab chiqarish samaradorligini saqlagan holda, uyidan yoki boshqa joydan turib ishni bajaradi. Bu shakl ko‘pincha IT, marketing, dizayn, tarjima, jurnalistika, ta’lim, huquqshunoslik va boshqa xizmat ko‘rsatish sohalarida qo‘llaniladi. O‘zbekistonda masofaviy ish shaklining keng tarqalishi aynan COVID-19 pandemiyasi davridan, ya’ni 2020-yil boshlaridan boshlab jadal sur’atda rivojlandi. Karantin cheklovlari sababli ko‘plab davlat tashkilotlari, xususiy kompaniyalar, banklar, ta’lim muassasalari xodimlarini vaqtincha yoki doimiy tarzda masofadan ishlashga o‘tkazishga majbur bo‘lishdi. Bu esa ilgari kam uchraydigan mehnat shaklining huquqiy, tashkiliy va texnologik jihatlarini qayta ko‘rib chiqish zaruratini tug‘dirdi. Pandemiyadan keyingi davrda ham ko‘plab ish beruvchilar ushbu modelning samaradorligini ko‘rib, uni saqlab qolishga harakat qildilar. Shu sababli, O‘zbekistonda ham masofaviy ishni huquqiy jihatdan tartibga solish, mehnat shartnomalariga tegishli o‘zgartirishlar kiritish, axborot xavfsizligi va mehnat sharoitlari kafolatlarini ta’minlash dolzarb masalaga aylandi. 2020–2021-yillardan boshlab Mehnat kodeksiga va tegishli normativ-huquqiy hujjatlarga masofaviy ishga doir yangi normalar joriy etildi. Bu esa O‘zbekistonda masofaviy ish amaliyotining huquqiy asosini mustahkamlashga xizmat qilmoqda. O’zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksining 458-moddasiga asosan esa vaqtincha masofadan turib ishlashga o‘tishga yoki masofadan ishlashga o‘tkazishga doir ustuvor huquqqa ega bo‘lgan xodimlarning toifalari belgilangan. 764 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4 Ushbu huquq, tabiiy yoki texnogen ofatlar, ishlab chiqarish avariyalari, baxtsiz hodisalar, yong‘inlar, zilzilalar, epidemiyalar yoki epizootiyalar kabi holatlar yuz berganida ish beruvchiga tegishli texnik va tashkiliy imkoniyatlarga ega bo‘lsa, beriladi. Ustuvor huquqqa ega bo‘lgan xodimlar orasida homilador ayollar, o‘n to‘rt yoshgacha bolalarning ota-onalari yoki vasiylari, nogironligi bo‘lgan shaxslar, yoshga doir pensionerlar, nogironlikka ega shaxslarni yoki boshqa muhtoj oila a’zolarini parvarishlayotgan xodimlar kiradi. Shuningdek, jamoa kelishuvlari yoki ichki hujjatlarda boshqa xodim toifalari ham bu huquqka ega bo‘lishi mumkin. Masofaviy ish sharoitida mehnat vaqti an’anaviy "ish joyida belgilangan vaqtdan to vaqtgacha" printsipidan farqlanadi. Bu holat ish vaqtining noaniqlashuvi, xodimning ortiqcha ishlashi, yoki aksincha, ish vaqtini to‘liq bajarmasligi kabi muammolarni yuzaga keltiradi. Ko‘pgina holatlarda ish beruvchi va xodim o‘rtasida "ish vaqtining hisobini yuritish" masalasida huquqiy noaniqliklar paydo bo‘ladi. Shu boisdan, masofaviy ishda ish vaqtini aniqlashning raqamli texnologiyalar orqali nazorat qilinadigan tizimlarini joriy etish zarurati tug‘iladi. Ushbu kodeksning 462-moddasiga asosan, agar masofadan