УЧИНЧИ РЕНЕССАНСГА ТАМАЛ ТОШИ ҚЎЙГАН ЖАДИДЛАР

Аннотация

This article discusses the contribution of the Jadid enlightener Hoji Muin to the development of pedagogical ideas, his pedagogical views, his legacy and his views on social education. With the emergence of the "New Method" schools, the urgent issues of Jadid pedagogy, such as the radical reform of traditional teaching methods, the development of new methods of education, the creation of textbooks and manuals, are discussed in detail. Keywords: Jadidism, enlightenment, Usuli Jadid school, spirituality, pedagogy, concept, novelty, new method, social education, Jadid dramaturgy, reform, pedagogical heritage, Usuli Sautiya, Tavush method, social ill, independence, repression. ОСНОВНЫЕ КАМНИ ТРЕТЬЕГО ВОЗРОЖДЕНИЯ Аннотация. В статье рассмотрено о вкладе джадидского просветителя Хаджи Муина в развитие педагогической мысли, его педагогических взглядах, наследии, которое он оставил, и его взглядах на социальное воспитание. С появлением школ” метод Джадид " происходит коренная реформа традиционных методов обучения, разработка новых методов обучения, создание учебников и пособий, подробно освещаются актуальные вопросы джадидской педагогики. Ключевые слова: Джадидизм, просвещение, метод джадидской школы, духовность, педагогика, понимание, инновации, новый метод, социальное воспитание, джадидская драматургия, реформа, педагогический мерос, метод савтия, метод звука, социальная иллюзия, независимость, репрессии. 339 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4 Ўзбекистон халқининг кўп асрлик бой тарихига назар ташлар эканмиз, унда тараққиёт чўққиларини забт этишнинг машаққатли босқичларини кўриш мумкин. Бу босқичларда давлатчилигимизнинг шаклланиши, жамиятда илму фан, санъат ва маданиятнинг юксалиши, буюк сиймоларнинг ўз ижодида эришган ютуқлари жаҳон тамаддунининг ривожига ҳисса қўшишдек ифтихорли жараёнлар гавдаланади. Халқимизнинг маънавий-илмий меросини ўрганиш ва унга муносиб баҳо бериш муҳим вазифалардан бирига айланди. Зеро, Ўзбекистон Республикасининг Биринчи Президенти И.А.Каримов ўзининг “Юксак маънавият – енгилмас куч” асарида қуйидагиларни алоҳида таъкидлаган эди: “Аждодларимиз тафаккури ва даҳоси билан яратилган энг қадимги тош ёзув ва битиклар, халқ оғзаки ижоди намуналаридан тортиб, бугунги кунда кутубхоналаримиз хазинасида сақланаётган минг-минглиб қўлёзмалар, уларда мужассамлашган тарих, адабиёт, санъат, сиёсат, ахлоқ, фалсафа, тиббиёт, математика, минералогия, кимё, астрономия, меъморлик, деҳқончилик ва бошқа соҳаларга оид қимматбаҳо асарлар бизнинг буюк маънавий бойлигимиздир. Бунчалик катта меросга эга бўлган халқ дунёда камдан-кам топилади”. Дарҳақиқат, илмий меросимиз мазмунини миллий ва умуминсоний кадриятлар билан бойитилган педагогик ғоялар ташкил этади. Чунки, умуминсоний тафаккур маҳсули бўлган билимларгина инсониятни янги тараққиёт босқичига етаклайди. ХIХ асрнинг охири XX бошларида юртимиз Туркистонда ижтимоий тарбияга оид ўзига хос жараён кечди. Бу жараён жадид маърифатпарвар педагоглари томонидан ташкил қилиниб, у Европа ва Россияда кечаётган тажрибалар асосида изчил ва узвий равишда ривожлантирила борди. Бу ҳол педагогик фикр тараққиётида муҳим ўрин тутади. Шу сабабли: биринчидан, олимларимиз истиқлол даврида шаклланган миллий тарбияшунослигимизни жадид маърифатпарвар педагогларининг қарашлари билан бойитиш фикрини маъқул топдилар; иккинчидан, давлат сиёсатида жадид маърифатпарварларининг ўз даврида ўйнаган роли эътироф этилди. Бу ишларда Биринчи Президентимиз И.А.Каримовнинг даъватлари асосий йўналтирувчи омил бўлиб хизмат қилди. Биринчи Президентимиз жадид маърифатпарвар педагогларимиз фаолиятига шундай баҳо беради: ”ХХ аср бошидаги маърифатчилик ҳақида кўп гапирганмиз. Ўша ҳаракатнинг намоёндалари бойлик учун, шон-шуҳрат учун майдонга чиқишдими? Маҳмудхўжа Беҳбудий, Мунаввар Қори Фитрат, Таваллоларнинг мактаб очганига, халқни ўз ҳақ-ҳуқуқларини танишга даъват этганига биров маош тўлаганми?! Биров уларга ойлик берганми?! Албатта, йўқ! Улар ўт билан ўйнашаётганларини, истибдодга қарши курашаётганлари учун аёвсиз жазоланишларини олдиндан яхши билишган. Билатуриб, онгли равишда мана шу йўлдан борганлар. Чунки виждонлари, иймонлари шунга даъват 340 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4 этган”. Ҳозирги кунда амалдаги Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг яқинда “Янги Ўзбекистон” газетаси бош муҳарририга берган интервьюсида “Янги Ўзбекистон” ва “Учинчи Ренессанс” тушунчалари кенг ва фаол қўлланди.Ўзларининг нутқида айнан жадидлар ҳаракатини алохида таъкидлаб ўтди: “Мамлакатимизда Учинчи Ренессансни ХХ асрда маърифатпарвар жадидлар амалга оширишлари мумкин эди. Нега деганда, бу фидойи ва жонкуяр зотлар бутун умрини “миллий уйғониш” ғоясига бағишлаб, ўлкани жаҳолат ва қолоқликдан олиб чиқиш, миллатимизни ғафлат ботқоғидан қутқариш учун бор куч ва имкониятларини сафарбар этганлар.Шу йўлда улар ўзларининг азиз жонларини ҳам қурбон қилганлар ҳамда “Илмдан бошқа нажот йўқ ва бўлиши ҳам мумкин эмас” деган ҳадиси шарифни ҳаётий эътиқод деб билганлар.