BANK-MOLIYA TIZIMINI ISLOH QILISHNING USTUVOR YO‘NALISHLARI

Аннотация

Mazkur ishda bank-moliya tizimini isloh qilishning asosiy yo'nalishlari tahlil qilingan. Xususan, bank sektorining barqarorligini ta'minlash, innovatsion moliyaviy mahsulotlarni joriy etish, regulyativ tizimni takomillashtirish va iqtisodiy o‘sishni qo'llab-quvvatlashga qaratilgan chora-tadbirlar o'rganilgan. Tadqiqot doirasida xalqaro tajribalar tahlili asosida mamlakat bank-moliya tizimini modernizatsiya qilishning optimal yo'nalishlari bo'yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan. Shuningdek, islohotlar jarayonida yuzaga kelishi mumkin bo'lgan muammolar va ularni bartaraf etish usullari haqida fikr yuritilgan. Kalit so'zlar: Bank-moliya tizimi, islohotlar, innovatsion moliyaviy mahsulotlar, regulyatsiya, iqtisodiy o'sish, barqarorlik, xalqaro tajriba, modernizatsiya. Kirish: Hozirgi davrda bank-moliya tizimini isloh qilish davlatlarning iqtisodiy siyosatidagi muhim vazifalardan biri hisoblanadi. Global iqtisodiy inqirozlar, texnologik o‘zgarishlar va pandemiya kabi global omillar bank-moliya sektorida barqarorlikni ta’minlash va uning samaradorligini oshirish zaruratini keltirib chiqarmoqda. Ushbu maqolada bank-moliya tizimini isloh qilishning ustuvor yo‘nalishlari, xalqaro tajriba va mamlakatimizda amalga oshirilayotgan chora- tadbirlar keng tahlil qilinadi. Bank-moliya tizimi iqtisodiyotning qon tomir tizimi sifatida faoliyat ko‘rsatib, investitsiyalarni jalb qilish, tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash va aholi farovonligini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi. Ammo, bu sohada yuzaga keladigan muammolar, jumladan, aktivlarning sifatsizligi, kreditlashdagi cheklovlar va raqobatbardoshlikning pastligi uni isloh qilish zaruratini keltirib chiqaradi. Buning asosiy sabablari quyidagilardan iborat: 1. Moliyaviy barqarorlikni ta’minlash: Banklarning likvidlik va kapital yetishmovchiligi ko‘plab mamlakatlarda iqtisodiy inqirozlarning asosiy sabablaridan biri hisoblanadi. 2. Moliyaviy xizmatlarning sifatini oshirish: Aholi va biznes subyektlariga ko‘rsatilayotgan xizmatlarning yetarlicha zamonaviy emasligi sohani isloh qilishni talab qiladi. 3. Raqamli texnologiyalarni joriy etish: Innovatsion texnologiyalar moliyaviy xizmatlarni soddalashtirish va tezlashtirish imkonini beradi. ~ 31 ~ Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali Impact Factor: 8.2 | 2181-3035 | № 1(59) Bank-moliya tizimini isloh qilish jarayoni keng qamrovli bo‘lib, quyidagi yo‘nalishlarni o‘z ichiga oladi: 1. Regulyativ tizimni takomillashtirish Banklarning faoliyatini tartibga soluvchi regulyativ mexanizmlar modernizatsiya qilinishi lozim. Xalqaro standartlarga moslashish va milliy qonunchilikni moslashtirish moliyaviy barqarorlikni ta’minlashning muhim omillaridan biridir. Basel III talablariga muvofiq, kapital va likvidlik darajalarini oshirish banklarning xavflarni boshqarish imkoniyatlarini kengaytiradi. 2. Moliyaviy xizmatlarning raqamlashtirilishi Raqamli texnologiyalarni bank-moliya tizimiga joriy etish nafaqat xizmat ko‘rsatish sifatini oshiradi, balki xarajatlarni qisqartirishga va mijozlar bazasini kengaytirishga yordam beradi. Raqamli banking, fintech kompaniyalari va blockchain texnologiyalaridan foydalanish ushbu sohadagi inqilobiy o‘zgarishlarning asosi bo‘lib xizmat qiladi. 3. Moliyaviy inklyuziyani ta’minlash Jamiyatning barcha qatlamlariga, jumladan, qishloq hududlaridagi aholiga moliyaviy xizmatlarni taqdim etish muhim vazifa hisoblanadi. Bu orqali iqtisodiyotning noformal sektori qisqaradi va umumiy farovonlik oshadi. 4. Xalqaro tajriba va hamkorlikni kengaytirish Bank-moliya tizimini rivojlantirishda xalqaro moliyaviy tashkilotlar bilan hamkorlik qilish, ilg‘or tajribalarni o‘rganish va ularni milliy sharoitlarga moslashtirish katta ahamiyatga ega. Xususan, rivojlangan davlatlarning islohotlar tajribasidan foydalanish orqali mamlakat iqtisodiyotiga sarmoya jalb qilish imkoniyati oshadi. 5. Moliyaviy barqarorlikni oshirish Bank tizimida xavflarni boshqarish tizimini takomillashtirish va audit jarayonlarini kuchaytirish orqali barqarorlikni ta’minlash mumkin. Shu bilan birga, banklarning kredit portfelidagi xavfli aktivlar ulushini kamaytirish ham dolzarb vazifalardan biridir. O‘zbekiston Respublikasi misolida bank-moliya tizimini isloh qilish bo‘yicha amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar alohida e’tiborga loyiq. So‘nggi yillarda qabul qilingan davlat dasturlari va qonunchilik bazasini takomillashtirish bo‘yicha qator qarorlar milliy bank tizimini mustahkamlashga qaratilgan. Xususan: Davlat ulushi yuqori bo‘lgan banklarni xususiylashtirish jarayonlari boshlangan. Markaziy bankning mustaqilligini oshirish va uning regulyativ funksiyalarini kengaytirish bo‘yicha ishlar amalga oshirilmoqda. Aholi va tadbirkorlar uchun kredit resurslariga erkin kirish imkoniyatini oshirish maqsadida foiz stavkalari qayta ko‘rib chiqilmoqda. ~ 32 ~ Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali Impact Factor: 8.2 | 2181-3035 | № 1(59) Shuningdek, xorijiy investitsiyalarni jalb qilish va xalqaro moliya institutlari bilan hamkorlik qilish sohani rivojlan