MASALA YECHISH BO‘YICHA TADQIQOT YONDASHUVI: INNOVATSION METODLAR VA AMALIYOT

Аннотация

Ushbu maqolada matematika ta’limida masala yechish bo‘yicha tadqiqot yondashuvining nazariy va amaliy asoslari, shuningdek, o‘quvchilarda ijodiy va tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirishdagi o‘rni ko‘rib chiqiladi. Maktab va oliy ta’lim darajasida matematika fanining qiziqarli va samarali tashkil etilishi uchun tadqiqot uslubidan foydalanish muhimdir. Bunda murakkab masalalarni bosqichma-bosqich o‘zlashtirish, mustaqil tahlil qilish, ijtimoiy-psixologik jarayonlarni hisobga olish kabi masalalar tahlil qilinadi. Shuningdek, interaktiv texnologiyalar hamda raqamli vositalar yordamida masala yechish jarayoniga yangicha yondashuvlar taklif etiladi. Maqola zamonaviy tadqiqot metodlari va ularning ta‘limdagi ahamiyatini atroflicha yoritishga qaratilgan. Tadqiqot yakunida metodlarning samaradorligi bo‘yicha tavsiyalar keltirilgan. Mazkur tavsiyalar o‘qituvchilar, tadqiqotchilar va talabalarga metodik yordam sifatida taqdim etiladi. Kalit so‘zlar: tadqiqot metodlari, masala yechish, matematika ta’lim, interaktiv texnologiyalar, ijodiy fikrlash, tanqidiy fikrlash. Ta’lim jarayonida matematika fanini samarali oʻqitish va oʻzlashtirishda masala yechish hamisha alohida oʻrin tutadi. Zero, nafaqat nazariy tushunchalarni egallash, balki amaliy masalalarni yechish orqali o‘quvchilarning tanqidiy va ijodiy fikrlashlari rivojlanadi. Bugungi kunda taraqqiyot yuksalgan sari, matematika faniga boʻlgan talab ham ortib, uni samarali oʻqitish metodlari yangilanmoqda. Shundan kelib chiqib, masala yechish bo‘yicha tadqiqot yondashuvi – koʻp asrlik klassik usullar va zamonaviy innovatsion texnologiyalar uyg‘unlashgan muhim bir yo‘nalish sifatida e’tirof etilmoqda.Matematika masalalarini tadqiqot yondashuvi asosida oʻrganish, avvalo, o‘quvchilarning mantiqiy fikrlash qobiliyatini, mustaqil izlanish va tajriba qilishi mumkin boʻlgan muhitni yaratishni talab etadi. Darslarda bevosita amaliy tajribaga tayanish, muammoli savollar yordamida mavzuga o‘quvchilarni jalb qilish, ularning qiziqishi va dunyoqarashini kengaytirish imkonini beradi. Mazkur bo‘limda, matematika ta’limi jarayonida masala yechish bo‘yicha tadqiqot yondashuvini qo‘llashning nazariy hamda amaliy tamoyillari haqida so‘z yuritamiz. Shu bilan birga, yondashuvning tarixiy taraqqiyoti, uning zamonaviy innovatsion koʻrinishlari va oʻquvchilarga ijobiy ta’siri haqida batafsil to‘xtalamiz. Tadqiqot yondashuvi, asosan, o‘quvchilarning mustaqil izlanishlari, mavzuga oid masalalarni chuqur tahlil qilishlari, natijada yangicha xulosalar chiqarishlari va ~ 4 ~ Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali Impact Factor: 8.2 | 2181-3035 | № 1(59) ularga tayangan holda ilmiy metodologiyani anglab yetishlariga qaratilgan. Bunda o‘quvchilar o‘zlari duch kelgan masalalarni yechish jarayonida turli xil gipotezalarni ilgari surish, ularni tekshirish, tahlil qilish hamda olingan natijalarni birlamchi ma’lumot bilan solishtirish bosqichlarini o‘taydilar. Pedagogik adabiyotlarda tadqiqot yondashuvi “ Inquiry-based learning” degan tushuncha bilan sinonim sifatida uchraydi. Ushbu yondashuv o‘quvchilarda ilmiy izlanish asoslarini shakllantirish va amaliy tatbiq etish qobiliyatini rivojlantirishga yo‘naltiriladi. Tadqiqot yondashuvining nazariy asoslari ilg‘or ta’lim tadqiqotchilari tomonidan ishlab chiqilgan bo‘lib, zamonaviy pedagogikada ungacha bo‘lgan klassik “takrorlash va mashq qilish” usulidan tubdan farq qiladi. Ushbu yondashuvda o‘quvchilar yoshiga, intellektual darajasiga va qiziqishlariga qarab, bosqichma-bosqich murakkablashib boruvchi savollar va masalalar to‘plamlari taklif etiladi. Masalalarni mustaqil yechish jarayoni asnosida o‘quvchilarda mas’uliyat hissi, shu bilan birga ijodkorlik, fikrlashda mustaqillik va xulosalarga tanqidiy yondashish malakalari shakllanadi. Bu metod nafaqat umumta’lim maktablari, balki akademik litsey, kasb-hunar maktablari va oliy o‘quv yurtlarida ham muvaffaqiyatli joriy etilishi mumkin. Ayniqsa, yuqori bosqichlarda o‘quvchilarning mustaqil loyihaviy izlanishlar qilishlari, o‘qituvchi yo‘naltiruvchisi sifatida faoliyat yuritishi, sinfdan tashqari tadbirlar doirasida ham murakkab masalalarni ilmiy izlanish sifatida yechishlari katta ahamiyatga ega. Tadqiqot yondashuvi asosida matematika masalalarini oʻrganish, avvalo, ta’lim samaradorligini oshiradi. Chunki oʻquvchi oldidagi masalani ayrim tayyor formula yoki qoidaga tayanish orqali emas, balki har tomonlama oʻylash, sabab-natija aloqalarini topish, variantlarni taqqoslash, tanqidiy mulohaza yuritish orqali yechadi. Ushbu jarayon bir qator afzalliklarga ega: Shu tariqa, masala yechish bo‘yicha tadqiqot yondashuvi matematika oʻqitish jarayonining samaradorligiga ijobiy ta’sir koʻrsatib, kelajak avlodning mustaqil fikrlaydigan, ijodkor va bilimli kadrlari shakllanishiga xizmat qiladi. Zamonaviy ta’lim jarayonida klassik ma’ruza va amaliy mashg‘ulotlar bilan cheklanib qolmaslik, balki interfaol, innovatsion metod hamda texnologiyalarni keng qo‘llash zarur. Chunki o‘quvchilar asosan tinglovchi emas,