GANDBOLCHILARNI JISMONIY TAYYORGARLIGIDA QO‘LLANILADIGAN ZAMONAVIY MASHG‘ULOT METODLARI VA USULLARI

Аннотация

This article analyzes the physical training system of handball players and training methods. The study highlights the need to improve athletes’ training systems and the physical demands of modern handball. Keywords: physical preparation, training methods, technical preparation, improvement, athlete preparation, psychological preparation, tactical preparation, integrative methods, individual training. 5 30 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Dolzarbligi. Sportchilar tayyorgarlik tizimi hozirgi kunda ham o‘z dolzarbligini yo‘qotmagan. Zamonaviy sportchilar natijalarini yanada oshirish ularning tayyorgarlik tizimini tubdan takomillashtirishni taqazo qiladi. Zamonaviy gandbol shug‘ullanuvchilarning yuqori darajada jismoniy tayyorgarligini talab qiluvchi atletik sport o‘yinini hisoblanadi. Gandbolchilarning zamonaviy sport tayyorgarligi ko‘p komponentli tizimni nazarda tutadi. Tayyorgarlik ustuvor yo‘nalishlari bo‘yicha ikki turga bo‘linadi: tahliliy va integral. Tahliliy tayyorgarlikka jismoniy, texnik, taktik, psixologik, nazariy tayyorgarlik, integralga esa – o‘yin, muammoli-vaziyat va musobaqa tayyorgarligi kiradi. Boshlang‘ich tayyorgarlik davrida o‘yinchilar gandbol uchun hos bo‘lgan jismoniy qobiliyatlarga ega bo‘lishlari kerak. Tayyorgarlikning boshlang‘ich bosqichida o‘yinchilarning umumiy chidamliligi, tezkor-kuch va koordinatsiya qobiliyatlari va egiluvchanlik sifatlarini rivojlantirish vosita va uslublarini oqilona uyg‘unlashtirishga alohida eʼtibor qaratish lozim. Bir qator tadqiqotchilarning taʼkidlashicha, turli toifa va yoshdagi gandbolchilarning jismoniy ishchanlik qobiliyatlari va funksional imkoniyatlari hali zamonaviy gandbol talablari darajasiga javob bera olmaydi. Tadqiqotning maqsadi. O‘quv-mashg‘ulot guruhidagi gandbolchilarda jismoniy va texnik tayyorgarlik samaradorligini oshirish uslubiyatini ishlab chiqish. Tadqiqot vazifalari: 1. Gandbolchilarning texnik tayyorgarligini takomillashtirish muammosining zamonaviy holatini ochib berish va unga tayangan holda uni hal etishga qaratilgan nazariy asoslangan yondoshuvlarni aniqlash. 2. O‘quv-mashg‘ulot jarayonida gandbolchilarning asosiy jismoniy va texnik sifatlarini tashxislash. 3. Gandbolchilarda texnik tayyorgarlik uslubiyatini ishlab chiqish va undan erta o‘smirlik davrida foydalanishni tajribada asoslash. Tadqiqotning natijalari va ularning muhokamasi. Zamonaviy gandbolda qo‘llaniladigan an’anaviy tizim doirasida jismoniy tayyorgarlik bo‘yicha mashg‘ulotlarni rejalashtirishda turli pozitsiyadagi o‘yinchilarning jismoniy holatiga qo‘yiladigan talablardagi aniqlangan farqlarni hisobga olishni tavsiya qiladilar. Shu bilan birga, alohida o‘yinchilarning individual jismoniy qobiliyatlarini optimal rivojlantirishni ta’minlash uchun turli o‘yin pozitsiyalari uchun ishlab chiqilgan maxsus jismoniy mashqlarni joriy etish zarur. 5 31 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Bunday individuallashtirilgan mashg‘ulotlar hujum va himoyadagi o‘yinchilarning o‘ziga xos ehtiyojlarini qondiradigan mashqlarning alohida turlariga bo‘linishi mumkin. Xotiraning asosiy fiziologik mexanizmi shartli refleks bo‘lib, shartsiz asosida shakllanadi. O‘rganish va yodlash bir-biri bilan va ular shakllanadigan hissiy fon bilan chambarchas bog‘liq. Nerv jarayonlarining kuchi, muvozanati va harakatchanligiga, miyaning korteks va subkortikal shakllanishlari o‘rtasidagi o‘zaro ta’sirga, signalizatsiya tizimlari o‘rtasidagi munosabatlarga qarab, asabiy faoliyatning to‘rt turi ajratiladi: 1. Kuchli, muvozanatli, optimal darajada qo‘zg‘aluvchan, tez tip. Bu sezilarli kuchning shartli reflekslarining tez shakllanishi va nozik farqlarni rivojlantirish qobiliyati bilan tavsiflanadi. Shartsiz refleks faoliyati funktsional jihatdan kuchli korteks tomonidan tartibga solinadi. Bu turdagi bolalar yaxshi rivojlangan nutq va boy so‘z boyligiga ega. 2. Kuchli, muvozanatli, sekin tur. Bunday turdagi bolalarda submaksimal ish intensivligini (150-160 zarba/min) xarakterlovchi pastki impuls chegarasida shartli refleks aloqalari sekinroq shakllanadi, so‘nib ketgan reflekslar ham sekinroq tiklanadi. Shartsiz reflekslar va his-tuyg‘ular ustidan kortikal nazorat ifodalanadi. Bolalar nutqni tezda o‘rganadilar, lekin u biroz sekin. Ular murakkab vazifalarni bajarishda faol va qat’iyatli. 3. Kuchli, muvozanatsiz, juda qo‘zg‘aluvchan, cheklanmagan tip. Bu inhibisyon jarayonining etishmovchiligi, kuchli ifodalangan subkortikal faollik bilan tavsiflanadi, har doim korteks tomonidan nazorat qilinmaydi. Bunday bolalarda shartli reflekslar tezda yo‘qoladi va natijada farqlash beqaror bo‘ladi. Ushbu turdagi bolalar yuqori hissiy qo‘zg‘aluvchanlik, fe’l- atvor va ta’sirchanlik bilan ajralib turadi. Bunday turdagi bolalarda nutq tez, vaqti-vaqti bilan baqirish bilan. 4. Qo‘zg‘aluvchanligi pasaygan zaif tip. Shartli refleks