12-14 YOSHLI GANDBOLCHILARNING TEZKORLIGINI RIVOJLANTIRISHDA QO‘LLANILADIGAN ESTAFETALAR

Аннотация

This article analyzes the importance of relay exercises in developing speed among 12-14-year-old handball players. The study demonstrates how relay exercises effectively enhance athletes' speed and agility. Differences between the experimental and control groups are examined, and results showing the impact of specialized relay exercises on improving players' movement speed are presented. 5 09 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Keywords: speed, agility, relay exercises, exercise effectiveness, optimizing exercises, skill development. Dolzarbligi. Tezkorlik va chaqqonlik gandbol sportida muhim ahamiyatga ega bo‘lgan jismoniy sifatlardan biri hisoblanadi. O‘yin davomida sportchilar to‘p bilan va to‘psiz tez harakat qilishlari, himoya va hujum o‘rinlarini tez almashtirishlari talab etiladi. Gandbol sportida tezkorlik va chaqqonlik o‘yinchilarning muvaffaqiyati uchun muhim omillardir. Ayniqsa, 12-14 yoshdagi sportchilar uchun bu ko‘nikmalarni rivojlantirish sportning yuqori darajalariga erishish uchun poydevor yaratadi. Shuningdek, yosh sportchilar uchun tezkorlikni rivojlantirishda estafeta mashqlari samarali usul sifatida ko‘riladi. Bu yoshdagi sportchilar uchun maxsus mashqlarni ishlab chiqish va ularning samaradorligini o‘rganish dolzarb ahamiyatga ega. Tezkorlik va chaqqonlik sportchilarning harakatlarni tez va samarali bajarish qobiliyatini ifodalaydi. Tezkorlik-bu jismoniy harakatlarning tezligi, chaqqonlik esa tezkorlikni to‘g‘ri bajarish va harakatlarni aniq koordinatsiyalash qobiliyatini anglatadi. Yosh sportchilarda bu ko‘nikmalarni rivojlantirishda estafeta mashqlari muhim rol o‘ynaydi. Aytib o‘tish kerakki, sportchilarni tezkorlikka o‘rgatishda ishlatiladigan mashqlarni optimallashtirishda trening metodologiyasi va pedagogik yondashuvlar muhim ahamiyatga ega. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, estafeta mashqlari orqali sportchilarning chaqqonlik ko‘rsatkichlarini yaxshilash mumkin Tadqiqotning maqsadi. 12-14 yoshli gandbolchilarning tezkorlik ko‘rsatkichlarini estafeta mashqlari yordamida rivojlantirish va ularning samaradorligini baholash. Tadqiqot vazifalari quyidagilardan iborat: 1. Gandbolchilarning boshlang‘ich tezkorlik ko‘rsatkichlarini o‘lchash. 2. Estafeta mashqlarini tanlab, ularning samaradorligini tajriba guruhda baholash. 3. Nazorat guruhida umumiy jismoniy tayyorgarlik mashqlarini bajarish. 4. Estafeta mashqlari orqali tezkorlikka ta’sir qiluvchi omillarni aniqlash va tahlil qilish. 5. Tadqiqot natijalari asosida yosh sportchilar uchun tavsiyalar ishlab chiqish. Tadqiqot natijalari va muhokamasi. Tadqiqotda 12-14 yosh oralig‘idagi 20 nafar gandbolchi ishtirok etdi. Ular ikki guruhga ajratildi: • Tajriba guruhi (10 nafar) - maxsus estafeta mashqlari asosida mashg‘ulotlar o‘tkazilgan. • Nazorat guruhi (10 nafar) - umumiy jismoniy mashg‘ulotlar asosida tayyorlangan. 5 10 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Tadqiqot 4 hafta bo‘lib, har hafta 3 marta mashg‘ulotlar o‘tkazildi. Har bir ishtirokchining boshlang‘ich va yakuniy tezkorlik ko‘rsatkichlari qayd etildi. Tajriba guruh uchun mashqlar: 30 metr yugurish, to‘p bilan zig-zag yugurish, to‘pni tez uzatish va qabul qilish. Nazorat guruh uchun mashqlar: Umumiy jismoniy tayyorgarlik mashqlari (mushak kuchi, kardio va umumiy chaqqonlik). Tadqiqot Natijalari tadqiqot yakunida ikki guruh o‘rtasidagi natijalar quyidagi jadvalda aks ettirilgan: Tajriba guruhi Nazorat guruhi № Mashq turi Boshlang‘ich Yakuniy Boshlang‘ich Yakuniy 1. 30 metr yugurish 5,6 5,2 5,5 5,4 To‘p bilan zig-zag 2. 9,8 8,9 9,7 9,5 yugurish To‘ni tez uzatish va 3. 12,3 10,8 12,5 11,9 qabul qilish Natijalardan ko‘rinib turibdiki, maxsus estafeta mashqlari bajarilgan eksperimental guruhning ko‘rsatkichlari nazorat guruhiga qaraganda ancha yaxshilandi. • 30 m yugurishda tajriba guruhi o‘rtacha 0,4 soniyaga tezlashdi. • Zig-zag yugurishda 0,9 soniya yaxshilanish kuzatildi. • To‘pni tez uzatish va qabul qilish mashqlarida esa 1,7 soniya farq kuzatildi. Bu esa estafeta mashqlari sportchilarning harakat tezligi, chaqqonligi va muvofiqlashuv qobiliyatlarini samarali rivojlantirishini ko‘rsatadi. Tadqiqotning natijalari boshqa shunga o‘xshash tadqiqotlar bilan solishtirildi. Masalan, Smith (2017) tomonidan o‘tkazilgan tadqiqotda estafeta mashqlarining sportchilarning chaqqonligini oshirishdagi samaradorligi ko‘rsatilgan. Ammo bu tadqiqotda ham p-qiymat 0,05 dan katta bo‘lib, statistik jihatdan sezilarli farq aniqlanmadi. Xulosa. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, gandbolchilarning tezkorligini oshirish uchun maxsus estafeta mashqlari samarali usul hisoblanadi. Mashg‘ulot jarayonida tezkorlikni rivojlantirishga yo‘naltirilgan estafetalarni muntazam qo‘llash yosh sportchilarning umumiy o‘yin sifatini oshirishga yordam beradi. 5 11 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND R