GANDBOL SPORT TURIGA BOLALARNI TANLAB OLISH USULLARI

Аннотация

This article analyzes the main criteria and methods used in selecting children for handball. The athletic abilities of the children were assessed based on factors such as physical qualities, anthropometric indicators, psychological tests, and motivational evaluation. 4 98 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ The importance of applying a scientific approach in the selection process, studying athletes' individual and team skills, and continuously monitoring their development is also emphasized. Keywords: selection of children, physical qualities, anthropometric indicators, psychological tests, running tests, motivation assessment, selection criteria. Dolzarbligi. Jismoniy tarbiya va sport mashg‘ulotlarining samaradorligi nafaqat ularning uzluksizligi va muntazamligi bilan belgilanadi, balki bu mashg‘ulotlar hajmi, shiddati va ta’sir etish qiymati bilan asoslanishi lozim. Binobarin, mashg‘ulotlar jarayonida bolalarning jismoniy imkoniyatlarini me’yoriy test mashqlari yordamida bosqichli nazorat ostiga olish va olingan dinamik natijalar asosida shu mashg‘ulotlar mazmuniga muvofiq o‘zgartirishlar kiritish, bolalar o‘rtasida ommaviy sportni rivojlanish dinamikasini o‘rganish va shu jarayon samaradorligini oshirish bilan bog‘liq bo‘lgan moddiy, huquqiy, me’yoriy va tashkiliy omillar holatini aniqlash muhim ahamiyat kasb etadi. Bolalar sportini rivojlantirish faqatgina moddiy-texnik jihatlari bilan belgilanmaydi, balki yosh avlodni global miqyosda jismoniy tarbiya va sportga jalb qilish, mashg‘ulotlarni ilmiy asosda tashkillashtirish va sport mahoratining fundamental negizi bo‘lmish jismoniy tayyorgarlikni samarali shakllantirish muximligiga e’tibor qaratadi. Gandbol jismoniy tarbiya va sportning muhim yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, bolalar va o‘smirlar jismoniy rivojlanishini ta’minlashda katta ahamiyatga ega. Ularni yoshligidan ushbu sport turiga jalb qilish va iste’dodli bolalarni saralashning to‘g‘ri usullarini belgilash sport natijalarini yaxshilashga yordam beradi. Bolalarni gandbolga tanlab olishda quyidagi mezonlar asosiy o‘rin tutadi: 1. Jismoniy sifatlar: tezlik, chidamlilik, sakrash qobiliyati, kuch va chaqqonlik. 2. Antropometrik ko‘rsatkichlar: bo‘y uzunligi, qo‘l va oyoq uzunligi, gavda massasi. 3. Koordinatsiya va muvozanat: to‘pni boshqarish, harakatlarni tezda muvofiqlashtirish. 4. Psixologik xususiyatlar: tezkor fikrlash, stressga chidamlilik, jamoaviy ishlash qobiliyati. 5. Taktik va texnik ko‘nikmalar: to‘p bilan ishlash, hujum va himoya harakatlarini tushunish. Bolalarni tanlab olish jarayonida quyidagi usullardan foydalanish mumkin: Test sinovlari: 4 99 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ - Yugurish testi (30m yoki 60m); - Sakrash testi (vertikal va gorizontal); - Chidamlilik sinovlari (Cooper testi, shuttle-run testi). Amaliy mashg‘ulotlar: - Gandbol to‘pi bilan o‘yin elementlarini bajarish; - Jamoaviy harakatlarni baholash; - O‘yin davomida individual va jamoaviy texnikani kuzatish; - Qaror qabul qilish tezligini sinash. Psixologik testlar: • Stressga chidamlilik testi • Motivatsiya darajasini baholash • Jamoada ishlash qobiliyatini aniqlash • Qaror qabul qilish qobiliyatini tekshirish Dastlabki tayyorgarlik guruhiga bolalarni qabul qilish bo‘yicha nazorat testlari Yosh 30 metr yugurish Vertikal sakrash Moksimon yugurish Test turi guruhi (sek) (sm) 4x10 m (sek) 7-8 Minimal natija 6,5 25 12,5 yosh Optimal natija 5,8 35 11,0 9-10 Minimal natija 6,0 30 12,0 yosh Optimal natija 5,5 40 10,5 60 metr yugurish Vertikal sakrash Test turi Kuper testi (metr) (sek) (sm) 11-12 Minimal natija 9,5 35 1800 yosh Optimal natija 8,5 45 2200 Tanlov sinovlari o‘tkazish uchun mo‘ljallangan nazorat mashqlarini taxlil qilish shuni ko‘rsatadiki, ular o‘z xajmi va ko‘rsatgichlari bo‘yicha gandbol o‘yini uchun zarur bo‘lgan hozirgi zamon talablariga bemalol javob beradi, chunki ular xarakat malakalarini hosil qilish asosida bolaning jismoniy qobilyatlarini aniqlashga xolisona yordam berishi mumkin. Gandbol sport turiga bolalarni tanlab olish konsepsiyasi quyidagi asosiy yo‘nalishlarni qamrab oladi: 5 00 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ 1. Bosqichma-bosqich saralash: Bolalarni yosh guruhlariga bo‘lib, jismoniy va psixologik jihatdan eng mos keladiganlarini aniqlash. 2. Ilmiy yondashuv: Tanlov jarayonida sport fiziologiyasi, biomekanika va psixologiya fanlaridan foydalanish. 3. Uzluksiz monitoring: Sportchilarning rivojlanishini doimiy kuzatish va ularning yutuqlarini baholash. 4. Individuallashtirilgan yondashuv: Har bir bolaning imkoniyatlarini hisobga olgan holda tayyorgarlik jarayonini tashkil etish. 5. Jamoaviy ishlash muhimligi: Sportchilarning faqat individual sifatlarini emas, balki jamoa ichidagi o‘zaro muvofiqligini ham bahola