Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
BADIIY ASARLARDAGI TABIAT TASVIRINING XORIJIY TILLARGA TARJIMASIDAGI LINGVISTIK VA MADANIY MASALALARI
Isamiddinov Jamshidbek
Современная наука и исследования · 4 · 2025
Аннотация
This article examines the linguistic, cultural, and stylistic challenges encountered when translating nature imagery in literary works from Uzbek into foreign languages. The author analyzes texts by Abdulla Qodiriy, Cho‘lpon, John Steinbeck, and others, employing comparative, semiotic, and corpus linguistics methods. Key issues include untranslatable lexemes (e.g., "qumqo‘g‘on"), grammatical mismatches, and cultural connotations (e.g., differing symbolic meanings of "rain" or "snow" across cultures). The study proposes practical solutions such as transliteration with footnotes, cultural equivalents, and glossary development. The research is relevant for scholars in translation studies, intercultural communication, and literature, offering insights into balancing fidelity to the source text with target-language accessibility. 4 41 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Keywords: nature imagery, cultural translation, equivalence, literary adaptation, linguistic analysis. ЛИНГВИСТИЧЕСКИЕ И КУЛЬТУРНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ПЕРЕВОДА ИЗОБРАЖЕНИЙ ПРИРОДЫ В ПРОИЗВЕДЕНИЯХ ИСКУССТВА НА ИНОСТРАННЫЕ ЯЗЫКИ Аннотация. В статье анализируются лингвистические, культурологические и методические проблемы, возникающие при переводе образов природы, встречающихся в произведениях искусства, на иностранные языки. Автор сопоставляет образы природы в произведениях таких писателей, как Абдулла Кадыри, Чолпон, Дж. Стейнбек, используя методы сравнительно-семиотического и корпусного языкознания. Результаты исследования затрагивают сложные вопросы, такие как экзотические термины (например, «песчаная отмель»), грамматические структуры и культурные коннотации (интерпретация таких понятий, как дождь и снег, в разных культурах). В статье предлагаются практические стратегии преодоления этих проблем, такие как транслитерация, аннотированный перевод и использование культурных эквивалентов. Исследование может быть полезно специалистам, интересующимся теорией перевода, межкультурной коммуникацией и литературоведением. Ключевые слова: изображение природы, культурный перевод, эквивалентность, художественная адаптация, лингвистический анализ. 1. Kirish (Introduction) 1.1. Tadqiqotning dolzarbligi va ahamiyati Badiiy asarlarda tabiat tasviri nafaqat fon vazifasini bajaradi, balki inson psixologiyasi, ijtimoiy sharot va falsafiy qarashlarni ifodalovchi murakkab badiiy vosita hisoblanadi. Tabiat obrazlarining tarjimasi esa til, madaniyat va adabiy kontekstlar tafovuti tufayli jiddiy qiyinchiliklarni tug‘diradi. 1.2. Ilmiy adabiyotlar sharhi • L. Barkhudarov (1975) – Tarjimada "kontent-forma" muvozanati haqida. • E. Nida (1964) – Dinamik ekvivalentlik nazariyasi va madaniyatlararo tarjima. • O‘zbekiston misolida: T. Mirzaevning "Tarjima nazariyasi" (2010) asarida milliy atrof- muhit leksikasining tarjimasi masalalari yoritilgan. 1.3. Tadqiqotning maqsadi va vazifalari 4 42 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Maqsad: Tabiat tasvirlarining xorijiy tillarga tarjimasi jarayonidagi lingvistik, madaniy va uslubiy muammolarni aniqlash va ularni bartaraf etish yo‘llarini taklif qilish. Vazifalar: 1. Tabiatga oid leksik birliklarni tahlil qilish. 2. Madaniy konnotatsiyalarni solishtirish. 3. Samarali tarjima strategiyalarini ishlab chiqish. 2. Material va Usullar (Materials and Methods) 2.1. Tadqiqot materiallari • O‘zbek adabiyoti: Abdulla Qodiriy "O‘tgan kunlar" (cho‘l tasviri), Cho‘lpon "Kecha va kunduz" (ob-havo metaforalari). • Xorijiy adabiyot: John Steinbeck "The Grapes of Wrath" (AQSh dashtlari), Boris Pasternak "Doktor Jivago" (qish tasviri). 2.2. Tadqiqot usullari Usul Tavsif Misol Komparativ Asl matn va tarjimalarni qat’iy "Sariq devor" → "Yellow Wall" (ma’no tahlil qiyoslash yo‘qolishi) Ramzlar va madaniy kodlarni Cho‘l – ozodlik (o‘zbek) vs. cho‘l – qirg‘in Semiotik tahlil ochish (g‘arb) Korpus Parallel korpuslarda statistik "Bulut" so‘zining 80% tarjimalarda to‘g‘ri lingvistikasi tahlil moslashtirilishi 3. Natijalar (Results) 3.1. Lingvistik muammolar • Ekzotizmlar: "Qumqo‘g‘on", "saksovul" kabi o‘zbekcha atamalarning ingliz tilida to‘g‘ri ekvivalentlari yo‘q. • Grammatik tuzilmalar: Fors-tojik unsurli iboralar (masalan, "shabada-i dilkash") sintaktik jihatdan boshqa tillarga mos kelmaydi. 3.2. Madaniy tafovutlar Tushuncha O‘zbek madaniyatida G‘arb madaniyatida Yomg‘ir Baraka ramzi Depressiya ramzi Qor Poklik Xavotir 3.3. Tarjima strategiyalari samaradorligi 4 43 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ • Transliteratsiya + izoh: "Chimyon" → "Chimyon (Central Asian thyme)". • Kulturniy ekvivalent: "Bo‘ri" → "Wolf" emas, "Coyote" (AQSh kontekstida). 4. Muhokama (Discussion) 4.1. Asosiy qarama-qarshiliklar • Fonetikani saqlash vs. ma’noni saqlash: "G‘o‘za" so‘zini "cotton" deb tarjima qil
Доказательный фрагмент
«This article examines the linguistic, cultural, and stylistic challenges encountered when translating nature imagery in literary works from Uzbek into foreign languages.»
Образец извлечения
Демо-превьюThis article examines the linguistic, cultural, and stylistic challenges encountered when translating nature imagery in literary works from Uzbek into foreign languages. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- nature imagery, cultural translation, equivalence, literary adaptation, madaniy tarjima, ekvivalentlik, tabiat tasviri, badiiy adaptatsiya, lingvistik tahlil.
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
МонографииK.J.Murodov2026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025