MAKTABGACHA TA’LIM TIZIMIDA QIZLARNI TARBIYALASHDA SHAXMAT O’YININING AHAMIYATI

Аннотация

В данном тезисе обоснована роль шахмотной игры как вожнейшего средство в всестороннему развитию девушек дошкольного возроста основано на компетентностных требованиях, служащих важным инструментом развития их внимания, логической памяти, творческого мышления, усидчивости, толерантности, самоанализа, терпения и воображения. Значение игры в шахматы оправдано Ключевые слова: сосредоточенность, восприятие, образное мышление, логическая память, шахматы, шахматный дом, настойчивость, стойкость, самоанализ, терпение. Annotation. The thesis explains how chess is an important tool for helping preschool girls develop in many ways. It shows that chess can improve their focus, memory, creative thinking, patience, determination, self-control, and imagination. Key words: concentration, intelligence, figurative thinking, logical memory, ~ 461 ~ Конференсияи илмии байналмилалй “Муаммоҳои илму фан дар шароити ҷаҳонишавӣ” “Globallashuv sharoitida ilm-fan muammolari” mavzusidagi xalqaro ilmiy konferensiya chess, a game of chess, hard work, endirance, stamina, self-analysis, patience Bugungi kunda mamlakatimizda olib borilayotgan siyosatning asosiy bo’g’ini – farzandlarimizni ham ma’nan ham jismonan etuk qilib voyaga etkazishdir. Zero, farzandlari sog’lom yurt qudratli bo’lur. Sog’lom farzand esa sog’lom onadan dunyoga keladi. Shu sababdan yurtimizda sportga, ayniqsa, ayollar sportini rivojlantirishga juda katta e’tibor qaratilmoqda. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 9-avgustdagi «O’zbekiston Respublikasida shaxmatni shaklantirish bo’yicha qo’shimcha chora-tadbirlar to’g’risida»gi PQ-3906-son va 2021-yil 14-yanvardagi “Shaxmatni yanada shaklantirish va ommaviylashtirish hamda shaxmatchilarni tayyorlash tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari to’g’risida”gi PQ-4954-son Qarorlarida «... umumiy o’rta ta’lim maktablarida shaxmatga o’qitishni bosqichma-bosqich qamrab olish, yuqori malakali murabbiy kadrlarni tayyorlash, shaxmat klublari va umumiy o’rta ta’lim maktablari shaxmat sinflarining moddiy-texnika bazasini mustahkamlash”, “... tegishli 1000 ta umumiy o’rta ta’lim maktabida 2, 3 va 4-sinf yoshlarini “Jismoniy tarbiya” fani doirasida 18 soatlik reja asosida shaxmatga o’qitish yo’lga qo’yiladi hamda ularga metodik yordam” ko’rsatilishi nazarda tutilgan. [1] Qiz bolalar hayotida o’yin faoliyati muhim ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa bog’cha yoshidagi qizlarda buni ko’p kuzatishimiz mumkin. Qizlar odatda o’yinqaroq bo’lishadi. Ular biz kattalarga «Keling, birga o’ynaylik» degan takliflar bilan kuniga bir necha bor murojat etadilar. Bunga ko’nib, hamma ishimizni bir necha daqiqa nariga surib, charchog’imiz, turmush tashvishlarimizni bir chetga surib, - «Bo’pti, qanday o’yin o’ynaymiz?» - desak, bormi? Ularga bir olam quvonch va shodyona hadya etgan bo’lamiz. Bir zumda biz yo’lovchi, haydovchi, o’quvchi, shaxmatchi, ochko’z bo’ri, qo’rqoq quyon va boshqa personajlarga aylanishimizga to’g’ri keladi. To’g’risini aytish kerak, qizlar bilan o’ynar ekanmiz, albatta biz ularning xohish-istaklari bo’yicha harakat qilamiz. Ularning o’zi bizga nima qilish kerakligini ko’pincha o’rgatib, aytib turadilar. Bizning bu paytdagi asosiy ishimiz qizlarning aytganlarni bajarib, ularning ko’nglini xushnud qilishimiz, vaqtini ~ 462 ~ Конференсияи илмии байналмилалй “Муаммоҳои илму фан дар шароити ҷаҳонишавӣ” “Globallashuv sharoitida ilm-fan muammolari” mavzusidagi xalqaro ilmiy konferensiya chog’lashimiz va shu asosda ma’lum maqsadni amalga oshirishimiz lozim bo’ladi. Shaxmat bola uchun ermak, quvonch manbai bo’libgina qolmay, uning diqqati, xotirasi, ijodiy tafakkuri va tasavvurini o’stirishga ham xizmat qiladigan vositadir. Shaxmat o’ynashni o’rganish qizlarning bundan keyingi hayotida muhim o’rin tutadi. Shaxmat o’ynash jarayonida qizlar yangi bilim, malakalarni egallaydilar, qobiliyatlarini o’stiradilar. Shaxmat o’ynash qizlarni maktabga tayyorlash jarayoniga juda katta yordam beradi. Har bir qizlar yosh guruhlari uchun (5 yoshdan 7 yoshgacha) shaxmat o’yinining barcha turlarini tavsiya etish mumkin. Qizlarda shaxmat donalari orqali narsalarning rangi, shakli, kattaligiga ko’ra tahlil qila olish malakasini shakllantiriladi. Maktabga borish arafasidagi qizlar yoshida qizlar ranglar turidagi 7 xil asosiy ranglarni bemalol farqlay oladilar. Qizlar shaxmat o’rganishdan oldin asosiy geometrik: to’rtburchak, uchburchak, kvadrat, aylana, konus, tsilindr shakllarni bilishlari lozim. Ular ko’rsatilgan yoki nomi aytilgan ma’lum bir shakldagi narsalarni ajrata olishlari kerak. Qizlar narsalarning katta-kichikligini farqlashda ularni bo’yiga qarab terib chiqishni biladilar. Shaxmat donalari to’g’ri terish, nomlarini to’g’ri aytish, ularni kuchlarini farqlash olish va qanday yurishlarni o’rganish orqali qizlar o’z diqqat, e’tiborlarni o’quv predmetlarinini yaxshi o’rganishga, ayniqsa umumta’lim maktablarida eng murakkab fan deb e’tirof etilgan matematika fanini qiziqib o’rganishga harakat qiladi. [3] Diqqat – individning hissiy, aqliy yoki harak