TALABALARDA AKMEOLOGIK KOMPETENTLIKNI RIVOJLANTIRISHGA TA’SIR ETUVCHI OMILLAR

Аннотация

This thesis reveals the importance of professional knowledge, creative thinking, and personal growth in the development of acmeological competence in students. It also analyzes the influence of internal and external factors on acmeological competence, and highlights the pedagogical conditions that serve the development of students in the modern educational process. Аннотация: В данной диссертации раскрывается значение профессиональных знаний, творческого мышления и личностного роста в формировании акмеологической компетентности студентов. Также анализируется влияние внутренних и внешних факторов на акмеологическую компетентность, выделяются педагогические условия, способствующие развитию учащихся в современном образовательном процессе. Kalit soʻzlar: akmeologik kompetentlik, kasbiy rivojlanish, shaxsiy o‘sish, ijodiy tafakkur, pedagogik ta’sir, motivatsiya, refleksiya, ta’lim muhiti, psixologik iqlim. Keywords: acmeological competence, professional development, personal growth, creative thinking, pedagogical impact, motivation, reflection, educational environment, psychological climate. ~ 401 ~ Конференсияи илмии байналмилалй “Муаммоҳои илму фан дар шароити ҷаҳонишавӣ” “Globallashuv sharoitida ilm-fan muammolari” mavzusidagi xalqaro ilmiy konferensiya Ключевые слова: акмеологическая компетентность, профессиональное развитие, личностный рост, творческое мышление, педагогическое воздействие, мотивация, рефлексия, образовательная среда, психологический климат. Kirish. Bugungi kunda zamonaviy ta’lim tizimida talabalarning shaxsiy va kasbiy rivojlanishi dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. Pedagogik nuqtai nazardan bo‘lajak mutaxassislarning shaxsiy va kasbiy sifatlarni rivojlantiruvchi bir qancha yondashuvlar va kompetensiyalar ishlab chiqilgan bo‘lib, har birining eng yuqori rivojlanish darajasi akmeologik kompetentlik sifatida qaraladi. Akmeologik kompetentlik – bu shaxsning o‘z intellektual, psixologik va kasbiy salohiyatini maksimal darajada rivojlantirishga qaratilgan kompleks qobiliyatlar yig‘indisi bo‘lib, insonning o‘zini o‘zi rivojlantirishga intilishi, o‘z faoliyatini samarali tashkil qila olishi hamda innovatsion fikrlash qobiliyatiga egaligini anglatadi. “Akmeoligiya” tushunchasi XX asrning ikkinchi yarmida rivojlangan bo‘lib, uning asoschisi A.A.Derkach dastlab insonning kasbiy va shaxsiy o‘sish jarayonlarini chuqur o‘rgangan. Yana bir akmeologiyaning nazariy asoschilaridan biri rus pedagogi va psixologi Nina Kuzmina kasbiy rivojlanishning Kasbiy bilimlar va ko‘nikmalar, Ijodiy tafakkur, Shaxsiy o‘sish kabi komponentlarini ajratib ko‘rsatgan. Biz bu komponentlarning mohiyatini quyidagicha asoslashimiz mumkin: Kasbiy bilimlar va – Talaba o‘z yo‘nalishi bo‘yicha yetarli bilim va ko‘nikmalar malakaga ega bo‘lishi kerak. Ijodiy tafakkur – Yangi bilimlarni yaratish va innovatsion yondashuvlarni ishlab chiqish qobiliyati. Shaxsiy o‘sish – Talabaning o‘z ustida ishlashi, maqsad sari intilishi va o‘z imkoniyatlarini baholay olishi. Bundan tashqari, talabalarda akmeologik kompetentlikni shakllantirishga ichki va tashqi omillar ta’sir qiladi deb hisoblasak, maqsadga muvofiq bo‘ladi. 1. Ichki omillar (subyektiv omillar): Bu omillar insonning o‘ziga xos individual xususiyatlari bilan bog‘liq bo‘lib, shaxsiy rivojlanish va muvaffaqiyatga erishish jarayonida muhim rol o‘ynaydi. ~ 402 ~ Конференсияи илмии байналмилалй “Муаммоҳои илму фан дар шароити ҷаҳонишавӣ” “Globallashuv sharoitida ilm-fan muammolari” mavzusidagi xalqaro ilmiy konferensiya a) Motivatsiya va maqsadlilik – Talabaning o‘zini rivojlantirishga bo‘lgan ichki ishtiyoqi va maqsadlarga intilishi. b) Intellektual salohiyat – Analitik tafakkur, ijodiy fikrlash, muammolarni hal qilish qobiliyatlari. c) O‘z-o‘zini rivojlantirish va refleksiya – Talabaning o‘z qobiliyatlarini baholay olish va mustaqil o‘rganish ko‘nikmasi. d) Emotsional-intellekt – Hissiyotlarni boshqarish, stressga bardoshlik va ijtimoiy muloqot ko‘nikmalari. e) Shaxsiy fazilatlar – Mas’uliyat, intizom, mehnatsevarlik, o‘z ustida ishlash qobiliyati. 2. Tashqi omillar (obyektiv omillar): Bu omillar inson atrofidagi muhit bilan bog‘liq bo‘lib, uning rivojlanishiga ijobiy yoki salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. a) Ta’lim muhiti – Universitet yoki o‘quv muassasalarining metodik, moddiy va ilmiy bazasi. b) Pedagogik ta’sir – O‘qituvchilarning kasbiy mahorati, pedagogik uslub va motivatsion yondashuvi. c) Ijtimoiy muhit – Oila, do‘stlar, hamkasblar va jamiyatning qo‘llab- quvvatlashi. d) Axborot muhiti – Talabaning ta’lim olishda foydalanadigan axborot manbalari (kitoblar, ilmiy maqolalar, onlayn resurslar). e) Madaniy va milliy qadriyatlar – Talabaning madaniy va milliy an’analarga asoslangan shaxsiy rivojlanish strategiyasi. f) Psixologik iqlim – O‘quv jarayoni va ish muhitidagi psixologik barqarorlik. Zamonaviy ta’lim muassasasi uchun talabalarning akmeologik rivojlanishi bugungi kunda kelajakli va istiqbolli bo‘lib, yuqori marralarga erishishga ta’sir etish mumkin bo‘lishi uchun yetuklikka