РАЗВИТИЕ РЕЧИ У ДЕТЕЙ МАЛЕНЬКОГО ВОЗРАСТА ЧЕРЕЗ СКАЗКИ

Аннотация

In this article, opinions are expressed about the successful development of speech only on the basis of mastering the system of mental activity. It was mentioned that oral speech is relatively formed in the process of transition from the primary grade to the 5th grade. Therefore, the article shows that it is very easy to develop the speech of children of small school age through fairy tales, and the vocabulary of the student increases when the speech is developed in this way. Keywords: speech, fairy tale, proverb, retelling, dramatization, young children. Language: Uzbek Citation: Ravshanova , M. (2025). DEVELOPING SPEECH IN YOUNG CHILDREN THROUGH FAIRY TALES. Universal International Scientific Journal, 2(4), 38–41. Retrieved from https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1487 Doi: https://doi.org/10.5281/zenodo.15188512 Copyright © 2025 by author(s) and Scientific Research Publishing Inc. This work is licensed under the Creative Commons Attribution International License (CC BY 4.0). http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Odatda, psixologik adabiyotlarda bo`libgina qolmay, uni shakllantirish quroli keltirilishicha kichik maktab yosh davri 6- hamdir. Fikr nutqning psixologik asosi 7 yoshdan 10-11 yoshgacha bolgan davrni vazifasini bajaradi, uni o`stirish sharti esa ichiga oladi. Lekin bu yosh davrga ajratish fikrni boyitish hisoblanadi. Aqliy faoliyat prinsipi qat’iy va mutlaq degan fikr emas, tizimini egallash asosidagina nutqni albatta. Chunki xalq ta’limi tizimida yuz muvaffaqiyatli o`stirish mumkin. Shuning beradigan ayrim o`zgarishlar bunga u yoki uchun o`quvchilar nutqini o`stirishda bu tarzda o`z ta’sirini o`tkazadi. Jumladan, materialni tayyorlash, takomillashtirish, bola maktab ta’limiga bog`chada mavzuga tegishlisini tanlash, joylashtirish tarbiyalanayotgan paytdan boshlab va mantiqiy fikrlashga yo`naltiradigan ish tayyorgarlik ko`ra boradi, buning uchun u, turlariga katta ahamiyat beradi. Nutqning dastavval ta’lim tarbiya tomonidan ikki xil shakli bor: o`quvchi shaxsi oldiga qo`yiladigan turli 1.Og`zaki nutq; mazmundagi talablar bilan tanishadi, 2.Yozma nutq; [1.27.] undan tashqari u fan asoslarini egallash Og`zaki nutq ham ijod jarayoni. Unda uchun ham biologik, jismoniy, ham inson favqulodda noyob fikr, g`oyalarni, psixologik jihatdan qariyb yetilgan, badiiy ifodalarni kashf etadi. Og`zaki jismoniy va aqliy mehnat qilish nutqning qator vazifaviy ko`rinishlari imkoniyatiga ega bo`ladi. mavjudki,ular kezi kelganda, yozma Nutq fikrni bayon etish vositasi nutqga jilo beradi. Og`zaki nutq 39 Universaljurnal.uz Universal International Scientific Journal 2025, 2(4) boshlang`ich sinfdan yuqori, ya’ni 5-sinfga muloqot shakllarini rivojlantiruvchi o`tish jarayonida nisbatan shakllanib demakdir.[4.14]. Bolalar kundalik boradi. Bu yoshdagi maktab hayotdagi faoliyatlarida nutqdan mustaqil o`quvchilarining og`zaki nutqi eng sodda ravishda foydalanadilar. ko`rinishda bo`ladi, ular o`zlari uchun Bolalarda 1-sinfda og`zaki nutqni doimiy hamroh bo`lgan so`zlaridan yana bir samarali o`stirish usullaridan biri foydalangan holatda nutq jarayonini bu rasmga qarab matn tuzish hisoblanadi. amalga oshiradilar. Ularda og`zaki nutqni Bola qanchalik rasmga qarab shuncha ko`p shakllantirish uchun eng yaxshi usullardan so`zlar orqali nutq tuzsa, uning ijodkorligi biri bu, bolalarga o`sadi. Va shu so`zlarni eslab qolishi ham ertaklar,maqollar,topishmoqlarni ko`p osonlashadi. ayttirishdir. Bola qanchalik ko`p ertak, maqol va topishmoqlar, tez aytishlarni bilsa, shuncha uning so`z boyligi ko`p bo`ladi. Qayta hikoya qilish - hikoya qilishning birinchi turi hisoblanadi. Qayta hikoya qilish badiiy asarlarni ma’noli og`zaki nutqda takror aytishdir. Qayta hikoya qilish bolalar badiiy nutqining rivojlanishiga, emotsional va obrazli Bolalarda nutq rivojlanishini so`zlarni tanlashga o`rgatadi, jonli rag`batlantiruvchi yoki unga to`sqinlik so`zlarni egallashga yordam beradi, asarni qiluvchi kuchlarni aniqlash ushbu tinglay bilish, uning mazmunini tushunish jarayonga aniq maqsadni ko`zlagan holda ko`nikmasini o`stiradi, asarni tushunib, pedagogik ta’sir ko`rsatishini tashkil etish jamoa oldida og`zaki aytib bera olish demakdir. [3.10] Boshlang`ich ta’limdagi malakasini shakllantiradi. Qayta hikoya bolalarni nutqini ertaklarni sahnalashtirish qilish talablari haqida mutaxasislar o`z orqali rivojlantirish. Buning uchun fikrlarini quyidagicha bayon qiladilar. o`qituvchi birorta ertakni sahnalashtirib, Qayta hikoya qilish uchun asar tanlanganda bolalarga ertakdagi rollarni bo`lib berish quyidagi talablarga amal qilish orqali bajaradi.Bola qanchalik rolga kerak:yuqori badiiy qimmatga, g`oyaviy- kirishib ketsa, har bitta hayvon yoki mantiqiy yo`nalishga ega bo`lishi, qahramonlarning ovozini o`xshatishga jo`shqinligi, fikrning yangililigi va harakat qiladi. Bu esa, bolalarning nutqini bayonning obrazliligi, voqealarning ketma- qiziqtirib o`stirishda juda qulaydir. ketliligi, mazmunning qiziqarliligi.[2.80] Masalan, ertakda b