TEMPERAMENT.TEMPRAMENT TIPLARI

Аннотация

Mazkur maqolada inson temperamentining psixologik asoslari, uning turlari, har bir tipning o‘ziga xos xususiyatlari va ular bilan ishlashning psixologik yondashuvlari tahlil qilinadi. Temperament kishining psixik faoliyatini boshqaruvchi asosiy biologik omil bo‘lib, uning hayotiy faoliyatiga kuchli ta’sir ko‘rsatadi. Har bir temperament turi turlicha xatti- harakat va emotsional reaksiyalar bilan namoyon bo‘ladi. Kalit so‘zlar:Temperament, psixologiya, xolermik, sangvinik, flegmatik, melankolik, emotsional reaktsiya, nerv sistemasi. Kirish:Inson shaxsining shakllanishida temperament muhim o‘rin tutadi. U har bir insonning tug‘ma, biologik asosdagi psixik holatlarini belgilovchi xususiyatlar yig‘indisidir. Temperament kishining tashqi va ichki omillarga bo‘lgan reaksiya tezligi, kuchi va barqarorligida aks etadi. Psixologiyada temperamentning turli turlari ajratilgan bo‘lib, ular asosida shaxsning hissiy va ruhiy jihatlari aniqlanadi. Temperament — bu shaxsning emotsional barqarorligi, faoliyati va nerv tizimining turg‘unligi bilan bog‘liq bo‘lgan biologik asosdir. U asosan tug‘ma bo‘lib, tashqi muhit ta’siriga nisbatan insonning javob qaytarish uslubini belgilaydi. Bu xususiyatlar inson faoliyatining sur’ati, kuchi va davomiyligiga bog‘liqdir. Temperament tiplari jami 4ta bular quyidagilardan iboratdir: 1. Xolerik (Choleric). 2. Sangvinik (Sanguine). 3. Flegmatik (Phlegmatic). 4. Melankolik (Melancholic). Xolerik (Choleric)temperamentli shaxslar — faol, tez harakat qiluvchi, tezda hayajonlanadigan, kuchli emotsiyalar bilan ajralib turadigan odamlardir. Ular rahbarlik qobiliyatiga ega, biroq sabrsizlik va tajovuzkorlik holatlari kuzatiladi. Faolligi: Juda faol, tashabbuskor, harakatda tez va qat’iyatli. Ular har qanday vaziyatda tez javob beradi. Emotsional holati: Tez hayajonlanadi, kuchli emotsional portlashlarga moyil. Oson g‘azablanadi, lekin tez tinchiydi. Reaktsiyasi: Keskin, qat’iy va faol. Voqealarga tez, ba’zida o‘ylamasdan javob beradi. Ish qobiliyati: Tez va kuchli ishlaydi, biroq sabrsiz. Stressga chidamliligi pastroq. Ijobiy tomonlari: Energetik, qat’iyatli, rahbarlik salohiyatiga ega. Salbiy tomonlari: Tajovuzkorlik, injiqlik, tez ranjish. harakatchan. Xarakteri: tez g‘azablanadi, impulsiv, tashabbuskor. 17 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si Afzalliklari: qat’iyatli, harakatchan, tez qaror qabul qiladi. Kamchiliklari: sabrsizlik, tajovuzkorlik, injiqlik. Mos kasblar: rahbarlik, harbiy soha, siyosat, tadbirkorlik. Sangvinik (Sanguine)– ijtimoiy, ochiqko‘ngil, faol va barqaror kayfiyatga ega shaxslardir. Ular yangi vaziyatlarga tez moslashadi, yaxshi suhbatdoshlar bo‘lib, lekin ayrim hollarda yuzaki bo‘lishi mumkin.Sangviniklar insonlar bilan tez aloqa o‘rnata olishi sababli xizmat ko‘rsatish sohalarida muvaffaqiyatli bo‘lishadi. Faolligi: Faol va ijtimoiy shaxs. Jamoaga tez moslashadi, suhbatda faol. Emotsional holati: Barqaror, pozitiv. Kayfiyati tez-tez o‘zgarib turadi, lekin ko‘p hollarda ijobiy. Reaktsiyasi: Tez va o‘rtacha kuchda. Harakatlari muvozanatli. Ish qobiliyati: Tez, samarali ishlaydi. Ko‘p ishlarni bir vaqtda bajara oladi. Ijobiy tomonlari: Ochiqko‘ngil, do‘stona, tez fikr almasha oladi. Salbiy tomonlari: Yuzaki, chuqur fikrlashdan chetda qoladi, ba’zida befarq bo‘lishi mumkin. Nerv tizimi: kuchli, muvozanatli, harakatchan. Xarakteri: ijtimoiy, quvnoq, harakatchan, gapga usta. Afzalliklari: tez fikr yuritish, ijobiy kayfiyat, yaxshi kommunikator. Kamchiliklari: yuzaki yondashuv, diqqatning chalg‘ishi. Mos kasblar: jurnalistika, o‘qituvchilik, psixologiya, xizmat ko‘rsatish sohalari. Flegmatik (Phlegmatic)- sokin, sekin harakat qiluvchi, sabrli va barqaror emotsional holatga ega shaxslardir. Ular kam so‘zli, ehtiyotkor bo‘lishadi, lekin tashabbus ko‘rsatishda sust bo‘lishi mumkin. Melankolik (Melancholic)— emotsional jihatdan kuchli ta’sirchan, tez ranjiydigan, ko‘proq o‘ziga qaratilgan, ichki hissiyotlar bilan yashovchi odamlardir. Ular nozik tabiatli, biroq qat’iyatli emas. Faolligi: Past darajada faol. Ko‘proq ichki olamida yashaydi, kamdan-kam tashabbus ko‘rsatadi. Emotsional holati: Juda sezgir, oson ranjiydi, chuqur emotsional kechinmalar bilan yashaydi. Reaktsiyasi: Sekin va kuchsiz. Doimiy ichki kurashga ega bo‘ladi. Ish qobiliyati: Bir xil ritmda ishlashi qiyin, lekin kichik detallarga e’tiborli. Ijobiy tomonlari: Nozik didli, emotsional chuqur, ijodiy fikrga moyil. Salbiy tomonlari: O‘ziga ishonchsizlik, depressiyaga moyillik, ko‘p g‘am chekish. Nerv tizimi: kuchli, muvozanatli, harakatchanligi past. Xarakteri: vazmin, barqaror, sabrli, o‘zgarishlarga sekin moslashadi. Afzalliklari: aniqlik, puxtalik, ishonchlilik. Kamchiliklari: sustkashlik, tashabbus yetishmasligi. Mos kasblar: muhandislik, buxgalteriya, arxiv ishi, tahlil sohalari. Nerv tizimi: kuchsiz, muvozanatsiz, harakatchanligi past. Xarakteri: sezgir, emotsional, ichki dunyosi boy, chuqur fikr yuritadi. Afzalliklari: diqqatli, nozik didli, ijodiy fikrlaydi. 18 ILM-FAN VA