INGLIZ TILI GLOBAL ILMIY TIL SIFATIDA

Аннотация

The use of English in the scientific and academic world has become essential in recent decades. As the lingua franca of global research, it facilitates international collaboration, enhances accessibility to knowledge, and promotes the dissemination of scholarly work. This article explores the historical development of English as the dominant academic language, its role in scholarly communication, and the challenges faced by non- native speakers. Understanding the significance of English in academia is vital for educators, students, and researchers worldwide. Keywords: scientific communication, academia, globalization, lingua franca, research, academic writing, international collaboration, scholarly publications, language barriers. Ingliz tilining ilmiy va akademik dunyodagi ro‘li so‘nggi yillarda sezilarli darajada oshdi. Bugungi kunda ingliz tili butun dunyo bo‘ylab universitetlarida asosiy o‘qitish tili, ko‘plab ilmiy jurnallar va xalqaro tadqiqot hamkorliklari uchun asosiy tilga aylandi. Globalizatsiya jarayoni tezlashayotgan sharoitda ingliz tilining akademiya va ilmiy muloqotdagi ahamiyati tobora ortib bormoqda. Ingliz tili turli mamlakatlardan bo‘lgan olimlarni birlashtiruvchi ko‘prikka aylangan va ular o‘z g‘oyalarini, topilmalari va yangiliklarini bir-biriga etkazish imkoniyatiga ega. Tarixan, lotin tili ilmiy muloqotning asosiy tili bo‘lib kelgan. Lekin XVIII asrda ilmiy izlanishlarning o‘sishi va Britaniya imperiyasining ta'siri tufayli ingliz tili asta- sekin lotin va fransuz tilini ilm-fan va ilmiy ishlarda asosiy til sifatida almashtira boshladi. XX asrga kelib ingliz tili ilmiy nashrlar va akademik almashuvning asosiy tiliga aylandi, ayniqsa Amerika Qo‘shma Shtatlarining akademik institutlari va ilmiy va texnologik tadqiqotlarda ulkan o‘rin egalladi. Hozirgi kunda ingliz tili ilmiy bilimlarni tarqatishda muhim rol o‘ynaydi. Eng yetakchi ilmiy jurnallar, konferensiyalar va tadqiqot hamkorliklari asosan ingliz tilida o‘tkaziladi. Shuning uchun ingliz tilini o‘qish, yozish va gapirish akademik va ilmiy sohalarda faoliyat yuritayotganlar uchun hozirda majburiy shartga aylangan. Ingliz tilini bilish global ilmiy 46 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si muloqotga qo‘shilish va turli sohalarda bilimlarni rivojlantirishga hissa qo‘shish imkonini beradi. Biroq, ingliz tilining akademiya va ilm-fandagi hukmronligi ham ba'zi muammolarni keltirib chiqarmoqda. Ingliz tilini ona tili sifatida bilmaydigan tadqiqotchilar ilmiy maqolalarni yozish, nufuzli jurnallarda nashr qilish va xalqaro konferensiyalarda o‘z ishlarini taqdim etishda ba'zi qiyinchiliklarga duch kelmoqdalar. Bu muammolar til to‘siqlarini yaratib, notanish til nutqini ishlatadigan olimlarning ilmiy jamoatchilikda to‘liq ishtirok etish imkoniyatlarini cheklaydi. Shunga qaramay, ingliz tilining ilmiy va akademik dunyodagi ahamiyatini inkor etib bo‘lmaydi. Ingliz tili ilmiy g‘oyalarni tezda tarqatish, ko‘p tarmoqli tadqiqotlarni rivojlantirish va global miqyosda hamkorliklar o‘rnatishda yordam berdi. Ushbu maqolada ingliz tilining ilmiy va akademik til sifatida rivojlanishi, uning ilmiy muloqotdagi roli va ona tilida so‘zlashmaydigan tadqiqotchilar duch keladigan muammolar ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, notanish tilni ishlatadigan tadqiqotchilarga yordam berish usullari va akademik sohalarda til to‘siqlarini yengib o‘tish imkoniyatlari muhokama qilinadi. Ingliz tilining ilm-fanda asosiy til sifatida o‘rnashishi asta-sekin va aniq bo‘ldi. Bunday o‘zgarishlarning asosiy sababi Britaniya imperiyasining kuchayishi va uning global miqyosda ilmiy va madaniy ta'siri bo‘ldi. XVIII asrda Britaniya imperiyasi dunyoning katta qismini o‘z ta'siri ostiga oldi, ingliz tili ko‘plab hududlarda ma'muriyat, savdo va ta'lim tili sifatida ishlatiladi. Bu ingliz tilining global muloqot tili sifatida shakllanishiga yordam berdi, ayniqsa ilmiy va intellektual muhitda. XX asrda Amerika Qo‘shma Shtatlarining dunyo superdavlati sifatida o‘sishi ingliz tilining ilm-fandagi roli yanada kuchayishiga olib keldi. Shu o‘rinda David Crystal ushbu jumlalarini yodga olsak: “The spread of English around the world has reached a point where it is now the dominant language of science, technology, business, and international diplomacy, making it the most important language for academic and scientific communication.” 1 Ya’ni tarjimasi: "Ingliz tilining dunyo bo‘ylab tarqalishi shunday darajaga yetdiki, hozirda u ilm-fan, texnologiya, biznes va xalqaro diplomatiyaning hukmron tili bo‘lib, akademik va ilmiy muloqotda eng muhim tilga aylangan"Amerika universitetlari butun dunyo bo‘ylab ilmiy tadqiqotlarni olib boruvchi mutaxassislarni jalb etdi va AQShdagi ilmiy institutlar global ilmiy muloqotda muhim o‘rin egalladi. XX asrning o‘rtalarida AQShda yuzaga kelgan ilmiy yutuqlar, masalan, fizika, tibbiyot va texnologiya sohalarida, asosan ingliz tilida nashr qilindi va dunyo bo‘ylab ilmiy ma'lumotlar shu tilda tarqatildi. Bundan tashqari, ingliz tilida