SOPOL BUYUMLAR KONSERVATSIYASI BO‘YICHA AYRIM MULOHAZALAR

Аннотация

Mazkur maqolada sopol buyumlar qayta tiklash, saqlash va konservatsiya qilish to‘g‘risida fikr yuritiladi. Xususan, konservatsiya orqali qayta tiklash yo‘nalishini va usullarini aniqlash masalalari yoritilgan. Kalit so‘zlar: sopol, konservatsiya, tiklash, saqlash, meros, tarix, arxeologiya, san’at, restavratsiya. Tarixiy sopol buyumlar qimmatbaho madaniy meros sifatida saqlanadi. Ba’zan oddiy xato yoki atrof-muhitning ta’siri tufayli ularga zarar yetadi. Ularni saqlash va kelajak avlodlarga yetkazish bo‘yicha doimiy monitiring o‘tkazish talab qilinadi. Afsuski, sopol buyumlarning eskirishi juda uzoq vaqt oldin sodir bo‘lgan va hozirda ham davom etmoqda. Shu sababli, muzeylarda saqlanayotgan, restavratsiya va konservatsiyaga muxtoj keramika buyumlarni asl holicha saqlash bo‘yicha yaratilgan metodlarni o‘z vaqtida va doimiy ravishda amalga oshirish dolzarb vazifalardan biridir. Biz singan sopol buyumlarini hech qachon asl holiga qaytara olmaymiz. Faqatgina konservatsiya yordamida biz ularni asl qiyofasiga o‘xshatishimiz mumkin. Shuning uchun, eng muhimi, keramikaning boshidanoq shikastlanishiga yo‘l qo‘ymaslikdir. Keramikani saqlash va tiklashga ixtisoslashgan konservatorlarga kelsak, ularning fizik xususiyatlari, shu jumladan tuzilishi, xususiyatlari va o‘zgarishlari, shuningdek, arxeologiya va keramika san’ati tarixi bo‘yicha mutaxassislarning bilimlari juda muhim. Xususan, shakllanish usullari va ularning materialistik xususiyatlariga zarar yetkazish sababi, konvervatsiyani muhofaza qilish, saqlash va boshqarish va boshqalar bilan chambarchas bog‘liq. Shunday qilib, keramika konservatorlariga zarar keltirib chiqargan sabablarni yuqorida sanab o‘tilgan bilim va tajribaga asoslanib aniqlab olish kerak va konservatsiyani tiklash materiallar orasidagi o‘zaro ta’sirni to‘liq tushunish kerak, shunda ular bunday tajribadan tiklanishning to‘g‘ri usulini tanlash uchun ma’lumotnomadan foydalanishlari mumkin. Umuman olganda, buzilgan keramikani konservatsiya bilan qayta tiklash, tozalash, mustahkamlash, ranglarni moslashtirish va tugatishdan oldin tekshiriladi, ammo bunday tartib topilmaning shikastlanish darajasiga qarab o‘zgartirilishi mumkin. Predmrtni tiklash uchun ta’mirlovchi puxta reja tuzishi kerak va reja asosida Xalqaro muzeylar kengashi, Xalqaro konservatsiya instituti kabi tashkilotlar tomonidan tavsiya etilgan mezonlarga muvofiq amalga oshirilishi kerak. Tadqiqotning maqsadi konservatsiya orqali qayta tiklash yo‘nalishini va usullarini aniqlash uchun ta’mirlanadigan keramikaning hozirgi holatini aniqlashdir. Keramika buyumini ta’mirlashhdan oldin uni rasmga olish, uning o‘lchamlari va xususiyatlarini yozib olish talab qilinadi. Vizual tekshiruvni o‘tkazish va mikroskop yordamida uning ranglarini, shakllanish texnikasini, naqshlarini, materialning yomonlashishini aniqlash va rentgenografiya yoki ultrabinafsha nur yordamida ichki sinish yoki qayta tiklanadigan qismlarni topish kerak. 136 Asosiy tarkibiy qismlar va iz elementlarini aniqlash uchun turli xil asbob-uskunalardan foydalangan holda loyning manbasini tahlil qilish, shuningdek keramika tarixi o‘rganishga dastlabki tadqiqotlarning bir qismi sifatida ishlab chiqarish maydonini tayyorlash kerak. Buzilgan qismlar yo‘qolganligi sababli asl holatini aniqlash qiyin bo‘lsa, tiklashga tayyorgarlik ko‘rish uchun tegishli materiallar bo‘yicha adabiyotlarni diqqat bilan o‘rganib chiqish kerak. Jarayonni foto suratlar va tasvirlar bilan batafsil yozish kerak. Keyinchalik, madaniy meroslarni muhofaza qilish rejasiga muvofiq zarur bo‘lgan kimyoviy moddalar, asboblar va jihozlarni tayyorlash kerak. Tahlilga kelsak, buzilmaydigan sinov va tahlil qilish texnikasi asosan qo‘llaniladi. Shu bilan birga, konservator ba’zi bir cheklangan holatlarda, ob-havo yoki boshqa sabablarga ko‘ra yuzadan chiqib ketgan mayda qismlarga va boshqalarga nisbatan tekshiruv va tahlilni o‘tkazish uchun namunalar olish mumkin. Birinchidan, ro‘yxat tayyorlanadi va sarlavhasini, ishlov berish raqamini, kimga tegishliligini, ta’mirlash joyi va vaqti, konservativ, boshlanish sanasini va boshqalar yoziladi. Topilma o‘lchami (balandligi, uzunligi va kengligi, vazni va boshqalar) o‘lchab, yoziladi. Balandligi, uzunligi, kengligi va vazni mos ravishda mm va g bilan o‘lchanishi va raqam bilan belgilanishi kerak. Vizual tekshirish va stereoskopik mikroskop yordamida topilmaning ifloslanganligini, buzilishini, shikastlanishini aniqlash va natijani yozish kerak. Dastlabki tadqiqotlar asosidagi tavsiflar bilan, topilmaning umumiy shakli va saqlanish holatini aks ettiruvchi eskiz chiziladi. Topilmani barcha yo‘nalishlarda (old, orqa, chap, o‘ng, yuqoriga, past, ichki va tashqi) qismlarini yaqindan suratga olish kerak. Batafsil tortishish, ayniqsa, oyoqning tayanchini kesish bilan qachon hosil bo‘lganligini aniqlash uchun ko‘rsatmalar berish juda muhimdir. Kerak bo‘lsa, rang, qattiqlik, g‘ovaklilik, singdirish tezligi va boshqalarni kolorimetr va durometr bilan tekshirish kerak. Umuman olganda, vakolatli