ОЛИНАДИГАН ТИШ ПРОТЕЗЛАРИ МАВЖУД БЕМОРЛАРДА АДЕНТИЯНИНГ ТАРҚАЛГАНЛИГИ ВА УНИНГ РИВОЖЛАНИШ ОМИЛЛАРИ

Аннотация

Тишлар тўлиқ йўқотилганида чайнаш функцияси умуман йўқолади. Овқатни фақат милк ва тил билан ишқалаш орқали қабул қилиш мумкин. Фақат юмшоқ консистенцияли майдаланган озиқ-овқатларни қабул қилиш имконли бўлади. Сўлак безлари йўлларининг диаметри кексаликда кичраяди. Тишлар тўлиқ йўқотилганида, шунингдек, сўлак безлари секретининг таркиби ўзгаради. Бунинг натижасида сўлак миқдори камаяди, овқат бўлаклари сўлак билан кам намланади ва бу овқат ҳазм қилинишининг бузилишига, бунинг оқибатида эса ошқозон-ичак тракти касалликларига олиб келади Калит сўзлар. Геронтология масалалари, адентия, объектив- субъектив сабаблар, атрофия метафилактикаси, остеопороз. Стоматологик касалликлар турли хил, лекин бу хилма-хиллик орасида пародонт патологияси ўзининг ижтимоий, эстетик ва тиббиёт муаммоси сифатида тарқалганлиги туфайли ажралиб туради Иккиламчи умумий пародонтит билан чақирилган иккиламчи адентияда протезлашнинг прооксидант ва антиоксидант тизимга таъсири адабиётларда келтирилган[1,5]. Бутунжаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг маълумотларига кўра, даволанмаган пародонт касалликлари оқибатида юзага келувчи тиш-жағ тизимидаги функционал бузилишлар кариес асоратларидан 5 баробар кўпроқ учрайди. Тишларнинг қисман бўлмаслиги (қисман иккиламчи адентия) энг кўп тарқалган касалликлардан бири ҳисобланади. Бутунжаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг маълумотларига кўра, ер шарининг турли минтақаларида 75% гача аҳоли ундан азият чекади[2,6]. Жаҳонда олиб борилган тадқиқотлар натижасига кўра, адентия билан мурожаат қилган беморларда комплекс олинадиган протезларини қўллаш натижаларини яхшилаш бўйича қатор илмий натижалар қўлга киритилди: кекса ёшдаги беморларда суяк тўқимаси нуқсони натижасида келиб чиққан пастки ва юқори жағдаги альвеолар ўсимта атрофиясини коррекция қилиш бўйича амалий стоматология ютуқлари етарли даражада эмас тўлиқ адентияда профилактиканинг патогенетик асосий ва ривожланаётган атрофиянинг метафилактикаси, жағларнинг остеопорози ва юз-жағ сохасининг анатомо-топографик пропорцияларининг ўзгариши суяк тўқимасига тушаётган функционал зўриқиш хисобига юзага келиши исботланган. Тишларни тўлиқ йўқотганда ёндош тўқималарга босимнинг бўлмаслиги натижасида функционал бузилишлар, юз скелети ва уни қопловчи юмшоқ тўқималарнинг атрофияси зўриқади[3,6]. Ўтказилган текширувлар ҳулосаси асосида, беморларда тиш катакчасининг регенератор жараёнлари “Биофаол шиша” остеопластик ашъёни тромбоцитларга бой плазма плазмаси билан бирга қўлланилганда энг яхши клиник натижа олинган. 57 Олинган тиш катакчасини остеопластик операциясида “Биофаол шиша” остеопластик ашъёни тромбоцитларга бой плазмаси билан комплекс тарзда қўлланилганда, регенерация ва етук суяк тўқимасига айланиши учун ўртача 1,5–3 ой лозим бўлади. Янги ҳосил бўлаётган суякнинг ўртача ўсиши ва зичлиги рентген визиография усули ва “Image – J” (Wayne Rasband, National Institute of heath, USA) дастури ёрдамида олинган рентген тасвирлар орқали ёнидаги ва симметрик соҳаларга нисбатан аниқланди. Замонавий маҳаллий остеопластик ашъёни қон аутоплазмаси билан биргаликда қўллашнинг комплекс ёндашуви, катакчанинг битиш муддатини 6–8 кунгача қисқартириш, олинган тиш катакчасида янги тўлақонли суяк структурасини шакилланиш даврида операциядан кейинги яллиғланиш асоратларини 100%гача олдини олишга имконият беради. Анатомик – топографик тавсифномаларни интеграл баҳолаш мезонларини стандартаризация қилиш бўйича ишлаб чиқилган кўрсаткични қўллаш натижалари, тўлиқ бирламчи аденияли беморларни клиник кўринишини ифодаланиши бўйича ажратиш имкониятини берди. Тишларнинг тўлиқ йўқлигида даволаш – ташислаш тактикасида электромиография ва миостимуляцияни қўллаш тадқиқотнинг кейинги босқичи бўлди. Бу тамойилда, чайнов мушаклари электромиографиясини оптимал баҳолаш мақсадида, тана оғирлиги индекси (ТОИ) ўзгаришларини тўғридан – тўғри корреляцияси ва ёш ўтган сари регрессияловчи паст физик фаоллик кўрсаткич маълумотларини (Kaur M., 2009) инобатга олиш лозим. Ёш ортган сари табиий тишларнинг йўқотилиши ва адентияда аниқланишича, электромиографик фаолликнинг ўртача кўрсаткичлари актив m.masseter (-0,812; Р=0,111) ва m.temporalis, актив (-2,693; Р=0,023) ва пассив 18 (-2,064; Р=0,027) мушак қисқаришларида камаяди, бунда ТОИ камайиши кузатилади. Ўтказилган таҳлилда ёшни чайнаш ҳусусиятининг ёмонлашига тўғридан тўғри таъсирини аниқланди, бу эса электромиографик фаолликнинг пасайиши билан тасдиқланди. Ёш ортган сари тўлиқ иккиламчи адентияда чайнов мушаклар қалинлигининг тинч ҳолатида прогрессив камайиши ва максимал сиқиш амплитудасининг пасайиши кузатилади. Тўлиқ олинадиган тиш протезли беморларда функционал табиий тишли шахсларга нисбатан, чайнов пайтида мушакларнинг паст фаоллиги аниқланди. Тўлиқ иккиламчи адентияли кекса беморларни комлекс даволашда чайнов мушакларининг контрактиллигини стимуляциясида териаро электронейромиостимуляцияни қўллаш самаралидир. Ўтказилган тадқиқотлар натижасида исботландики, иккиламчи адентияли беморларни текширувдан ўтказишни оптималлашган тизими ўз ичига текширувнинг субъек