AYIQTOVONDOSHLAR OILASINING DORIVOR VAKILLARI VA ULARNING TIBBIYOT VA SANOATDAGI AHAMIYATI

Аннотация

В диссертации представлены сведения об экологии, систематике, распространении водорослей и их значении в природе и жизни человека ANNOTATION: This thesis provides information on the ecology, systematics, distribution, and importance of algae in nature and human life. Kalit so’zlar: algologiya, plastinkasimon, jinsiy, jinssiz, vegetativ, ipsimon geterotrixial, ripodial palmelloid Ключевые слова: альгология, пластинчатые, бесполые, вегетативные, нитевидные гетеротрихиии, риподиальные пальмеллоидные. Keywords: algology, plate-like, sexual asexual, vegetative, filamentous heterotrichous, ripodial palmelloid. Suvoʻtlarini algalogiya fani oʻrganib, tuban oʻsimliklar orasida turlarga boyligi jihatidan zamburugʻlardan keyingi oʻrinda turishi oʻrganilgan. Suvoʻtlari dunyo okeani biomassasining 80% ini hosil qilib dunyo okeani hayvonlarining asosiy ozuqa manbai vazifasini bajaradi. Bundan tashqari fotosintez jarayonini amalga oshirib suv muhiti uchun, suvdagi hayot uchun 1.5 trillion tonna kislorod ishlab chiqaradi. Suvo’tlari morfologik tuzilishiga ko’ra bir necha turga bo’linadi. Bularga monad struktura, ko’kkoid struktura, ipsimon struktura, har xil ipsimon-geterotrixial struktura, plastinkasimon struktura, sifonal struktura, sifonoklodial ipsimon struktura, rizopodial struktura va palmelloid strukturaga bo’linadi. Masalan: kokkoid strukturali suvo’tlari bir hujayrali yoki kollonial tuzilishga ega bo’lib, vegetativ davrida harakatsiz bo’ladi. Suvoʼtlar asosan 9 ta katta boʻlimga boʻlinadi. Bular: 1. Koʻk-yashil suvoʻtlari (Cyanophyta) bo’limi. 2. Qizil suvoʻtlar (Rhadophyta) bo’limi. 3. Qoʼngir suvoʼtlar (Phalophyta) bo’limi. 4. Sariq-yashil suvoʻtlar (Xanthophyta) bo’limi. 5. Diatom suvoʻtlari (Bacillariophyta) bo’limi. 6. Perrofit suvoʻtlari (Pyrrophyta) bo’limi. 7. Yashil suvoʻtlar (Chlorophyta) bo’limi. 8. Tillarang suvoʻtlar (Chrysophyta) bo’limi. 9. Evglena suvoʻtlari (Euglenophyta) bo’limi Bu suvoʻtlari tarkibida turli xil moddalarni, pigmentlarni saqlaydi. Bu modda va pigmentlarga xlorofill "a", "b", "c", "d", neoksantin, lyutein, fukoksantin, karontin, ksantofill, fikotsian kiradi. Zahira modda sifatida kraxmal saqlanadi. Suvo‘tlar tabiatda kislorod ishlab chiqaruvchi asosiy manbalardan biri bo‘lib, oziq zanjirida muhim o‘rin egallaydi. Inson hayotida ular tibbiyotda, oziq-ovqat sanoatida bioyoqilg’i sifatida va suvni tozalashda qo‘llaniladi. Suvoʻtlari yashash muhitiga koʻra quruqlikda va suvlikda yashaydiganlariga 34 bo’linadi. Suvoʻtlari ekologik jihatdan turli xil mintaqa va iqlimlarda oʻsishga moslashgan. Daryolarda, daryolarning chuqur qatlamlarida, organik moddaga boy suv havzalarida, toza, tiniq va iliq suv havzalarida, hovuzlarda va hattoki ifloslangan suvlarda ham oʻsishga moslashgan. Masalan diatom suvoʻtlari harorati va kimyoviy tarkibi har xil boʻlgan dengiz va okean suvlarida, chuchuk suvlarda bentos va plankton organizm hisobida hayot kechiradi. Suvo‘tlari — tabiatda uchraydigan eng ajoyib va foydali mahsulotlar hisoblanadi. Suvo‘tlari noyob foydali moddalarga juda boy bo‘lgani tufayli ular keng ko‘lamli foydali xususiyatlarga ham egadir. Suvo‘tlarining foydali xususiyatlari. Kalsiy manbai: Suvo‘tlarida sutdagidan 10 marta va go‘shtdagidan esa 8 marta ortiq kalsiy moddasi mavjud. Ishqorlanish: Suvo‘tlari kislotalilikni me’yorda saqlagan holda qonning ishqorlanishini oshirish xususiyatiga ega. Dengiz karami (laminariya).Bu jigarrang suv o‘ti ko‘pincha okean qirg‘oqlarida uchraydi. Uni an’anaviy Osiyo taomlarida ko‘p ishlatishadi. Lekin, laminariyaning foydali samarasini qo‘shimcha ozuqalardan olsa ham bo‘ladi. Qizil suv o‘tlari. Suv o‘tlarining bu turini butun holida yoki yorma ko‘rinishida sotib olish mumkin. Yorma ko‘rinishidagi suv o‘tlarini salatlarga, sabzavotli garnirlarga va sho‘rvalarga qo‘shsangiz bo‘ladi. Xulosa qilib shuni aytish mumkinki suvo’tlari inson hayotida va tabiatda juda katta o’rin tutadi. Suvo’tlari suv muhiti uchun kislorod mabai, suv hayvonlari uchun ozuqa manbai hisoblanadi.Tarkibida turli xil moddalarni saqlaydi. Suvo’tlarning ekologiyasi haqida gap ketadigan bo’lsa ular turli xil muhitda, turli xil sharoitda yashashga moslashgan. Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References: 1. Botanika. Tuban o'simliklar. Tojiiboyev SH.pdf 2. Tuban o'simliklar (L.Velikanov va boshq.) pdf 3. https://daryo.uz/2017/04/10/suv-otlari-suvosti-dunyosining-inson-uchun-foydasi 4. https://t.me/tabiiyfanlar_elektronkutubxonasi 35