Отражение психических состояний в процессе речевой деятельности по средством единиц разных уровнях узбекского языка

Аннотация

of the Doctor of Philosophy (PhD) in Philology Алпанова Ширинхон Хакимовна Нутқий фаолият жараёнидаги руҳий ҳолатларнинг ўзбек тилининг турли сатҳ бирликлари воситасида акс этиши ......................................... 3 Алпанова Ширинхон Хакимовна Отражение психических состояний в процессе речевой деятельности по средством единиц разных уровнях узбекского языка……………. 25 Alpanova Shirinxon Xakimovna Reflexion of spiritual state in the progess of speech akt by means of different levels of the uzbek language …………………………………… 47 Эълон қилинган ишлар рўйхати Список опубликованных работ List of published works ………….………….……….………….………….. 50 2 ФАРҒОНА ДАВЛАТ УНИВЕРСИТЕТИ ҲУЗУРИДАГИ ИЛМИЙ ДАРАЖА БЕРУВЧИ PhD.27.06.2017.Fil.05.02 РАҚАМЛИ ИЛМИЙ КЕНГАШ АНДИЖОН ДАВЛАТ УНИВЕРСИТЕТИ АЛПАНОВА ШИРИНХОН ХАКИМОВНА НУТҚИЙ ФАОЛИЯТ ЖАРАЁНИДАГИ РУҲИЙ ҲОЛАТЛАРНИНГ ЎЗБЕК ТИЛИНИНГ ТУРЛИ САТҲ БИРЛИКЛАРИ ВОСИТАСИДА АКС ЭТИШИ 10.00.01 – Ўзбек тили ФИЛОЛОГИЯ ФАНЛАРИ БЎЙИЧА ФАЛСАФА ДОКТОРИ (PhD) ДИССЕРТАЦИЯСИ АВТОРЕФЕРАТИ Фарғона – 2018 3 Фалсафа доктори (PhD) диссертацияси мавзуси Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Олий аттестация комиссиясида B2018.1.PhD/Fil381 рақам билан рўйхатга олинган. Диссертация Андижон давлат университети ўзбек тилшунослиги кафедрасида бажарилган. Диссертация автореферати уч тилда (ўзбек, рус, инглиз (резюме)) Фарғона давлат университети веб-сайти (www.fdu.uz) ҳамда «Ziyonet» ахборот-таълим порталида (www.ziyonet.uz) жойлаштирилган. Илмий раҳбар: Шаҳобиддинова Шоҳида Ҳошимовна филология фанлари доктори,профессор Расмий оппонентлар: Искандарова Шарифа Мамадалиевна филология фанлари доктори, профессор Мадраҳимов Илҳом Собирович филология фанлари номзоди, доцент Етакчи ташкилот: Наманган давлат университети Диссертация ҳимояси Фарғона давлат университети ҳузуридаги филология фанлари бўйича илмий даража берувчи PhD.27.06.2017.Fil.05.02 рақамли Илмий кенгашнинг «___»____________2018 йил соат____ даги мажлисида бўлиб ўтади (Манзил: 100151, Фарғона шаҳри, Мураббийлар кўчаси, 19-уй. Тел.: (99873) 244-66-02; факс: (99873) 244-44-01; e-mail: info@fdu.uz). Диссертация билан Фарғона давлат университетининг Ахборот-ресурс марказида танишиш мумкин (__ рақами билан рўйхатга олинган). Манзил: 100151, Фарғона шаҳри, Мураббийлар кўчаси, 19-уй. Тел.: (99873) 244-71-28. Диссертация автореферати 2018 йил «____» _____________куни тарқатилди. (2018 йил «____» _____________даги ____ рақамли реестр баённомаси). М.Х.Ҳакимов Илмий даражалар берувчи илмий кенгаш раиси, филол.ф.д., профессор М.Т.Зокиров Илмий даражалар берувчи илмий кенгаш котиби, филол.ф.н., доцент Ш.М.Искандарова Илмий даражалар берувчи илмий кенгаш қошидаги илмий семинар раиси, филол.ф.д., профессор 4 КИРИШ (фалсафа доктори (PhD) диссертацияси аннотацияси Диссертация мавзусининг долзарблиги ва зарурати. Жаҳон тилшунослигида нутқнинг (матннинг) яратилиши, қабул қилинишининг лингвистик, психологик аспектларда таҳлил қилишга доир психолингвистик тадқиқотлар нутқий фаолиятнинг янги қирраларини очиб берди. Оммавий ахборот воситалари, интернет таъсир доирасининг кенгайиши нутқнинг когнитив,психолингвистик,прагматик томонига эътибор қаратиш кечиктириб бўлмас вазифа эканлигини исботлади. Нутқнинг яратилиши унда муаллиф дунёқараши, ҳис-туйғулари, руҳий кечинмаларининг акс этиши, нутқ (матн)нинг реципиент томонидан қабул қилинишига ушбу руҳий ҳолат- ларнинг таъсири муаммоларига илмий ечим топиш зарурлигини кўрсатди. Дунё тилшуносларининг эътироф этишича, ер юзини қамраб олган глобаллашув жараёни инсонлар ўртасидаги мулоқот ва муносабатларнинг ҳам жадаллашишига сабаб бўляпти.Инсоннинг табиатида мавжуд бўлган янгиликка интилиш, илм-фан, маънавий ва маданий соҳалардаги кашфиётлар билан танишиш эҳтиёжи хорижий тилларни ўрганиш истагининг кучайишига олиб келар экан, нутқий фаолият билан боғлиқ муаммоларнинг ечимини топиш тилшунослар олдидаги муҳим вазифалардан бири бўлиб қолаверади. Шунинг учун нутқий ахборотнинг яратилиш, қабул қилиниш жараёнларини амалий тадқиқ қилиш асосий масалалардан бирига айланди. Ушбу муаммо татбиқий тилшуносликнинг психолингвистик йўналиши асосида ҳал қилинганда нутқ учун аҳамиятли бўлган барча жиҳатлар қамраб олинади. Мамлакатимизда ҳам тил ва жамият ўртасидаги алоқадорлик масаласига алоҳида эътибор қаратиляпти. Сиёсий ўзгаришлар тилнинг ижтимоий ҳаётда тутган ўрни, функциявий хусусиятларига ўз таъсирини ўтказмасдан қолмайди. «Инсон манфаатларини таъминлаш учун, аввало, одамлар билан, халқ билан мулоқот қилиш, уларнинг дарду ташвишлари, орзу-ниятлари, ҳаётий муаммо ва эҳтиёжларини яхши билиш керак».1 Шу нуқтаи назар билан қараганда, 2017 йилнинг «Халқ билан мулоқот ва инсон манфаатлари йили» деб номланиши тарихий, илмий ва ҳаётий асосга эга. Ушбу эҳтиёж натижасида бир неча фанлар уйғунлигида тил тизимини шахс билан боғлиқ равишда тадқиқ қилиш асносида замонавий тилшунослигимизда психолингвистика фани шаклланмоқда. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 7 февралдаги «Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар ст