МУСТАҚИЛЛИК ЙИЛЛАРИ ҲУНАРМАНДЧИЛИКНИ РИВОЖЛАНТИРИШГА ҚАРАТИЛГАН ҲАРАКАТЛАР

Аннотация

This article talks about the revival of ancient craft in the national traditional craft after independence, the processes of integration of industries with modern types, as well as the transformation of masters into winners of national and international tournaments, the employment of young people as students of the pineapple teacher, as well as the reforms carried out by the state. 1 12 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Key words crafts, artist, homemaking, "Hunarmand" association, master-apprentice, goldsmithing, embroidery, quilting, pottery, national dolls, stonework, embroidery, sewing, weaving, word carving, entrepreneurship. КИРИШ Мустақиллик йилларида анъанавий ҳунармандчиликка муносабат тубдан ўзгарди ва натижада халқ амалий санъатининг ривожи янгича мазмун касб этди. Республикамизда ҳунарманд усталарга эътибор ҳар қачонгидан ҳам кучайди. Моддий меросимизни асраб- авайлаш, ҳунармандларга ғамхўрлик давлат сиёсати даражасига кўтарилди. Ўзбекистонда ҳунармандчиликни анъанавий миллий санъат ўзанида ривожлантириш учун ижтимоий-маънавий асос ва кўп асрлар давомида шаклланган тажрибалар мавжуд эканлигини эътиборга олиб, республика ҳукумати ташаббуси билан мустақиллик йилларида соҳани тадрижий ривож-лантириш борасида кўплаб фармон ва қарорлар қабул қилинди. Жумладан, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 1997 йил 23 январдаги “Ўзбекистон Бадиий академиясини ташкил этиш ҳақида” ги [1], 1997 йил 31 мартдаги “Халқ бадиий ҳунармандчиликлари ва амалий санъатини янада ривожлантиришни давлат йўли билан қўллаб-қувватлаш чора-тадбирлари тўғрисида”ги фармонлари чиқди.[2] Халқ усталари, ҳунармандлари ва мусаввирларининг республика “Ҳунарманд” уюшмаси Ўзбекистон Республикаси Президентининг 1997 йил 31 мартида “Халқ бадиий ҳунармандчиликлари ва амалий санъатини янада ривожлантиришни қўллаб қувватлаш чора тадбирлари тўғрисида”ги 1741-сонли фармонига асосан ташкил этилди.[3] Қолаверса, мазкур тарихий фармонга асосан мамлакатдаги барча ҳунармандлар солиқ ва божхона тўловларидан озод этилди. Бунинг натижасида мамлакатимизда ҳунармандчилик соҳалари жадал ривожланиб, айни пайтда “Ҳунарманд” уюшмаси аъзоларининг сафи ҳам тобора кенгайиб борди. Самарқанд, Жиззах, Андижон, Фарғона, Қашқадарё, Сурхондарё ва Тошкент вилоятларида “Ҳунармандлар марказлари” ишга туширилди, жойлардаги қатор тарихий обидалар қайта таъмирланиб, фойдаланиш учун ҳунармандлар ихтиёрига берилди. Уюшманинг саъй-ҳара-кати билан маҳаллий ҳокимликлар қарори билан ҳунармандлар учун ер май-донлари ажратиб берилди. Шаҳар ва туманлардаги бозорларда ҳунармандлар учун махсус раста ва дўконлар қуриб берилиши натижасида уларнинг ишлаб чиқарган маҳсулотларини сотиши борасида имконият яратилди. 1 13 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ “Ҳунарманд” уюшмаси аъзолари турли йўналишларда фаолият кўрсатиб, мингдан ортиқ турдаги ҳунармандчилик маҳсулотларини ишлаб чиқардилар. AСОСИЙ ҚИСМ 2006 йил 14 сентябрда Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Тошкент шаҳрида барпо этилган маданият ва санъат кўргазмаси фаолиятини ташкил этиш тўғрисида”ги қарори эълон қилинди.[4] Мазкур кўргазмалар биносининг қуриб ишга туширилиши ўзбек маданияти ва санъатининг ноёб дурдонаси ҳисобланмиш анъанавий ҳунармандчилик соҳаларини асраб-авайлаш ва жамоатчилик ўртасида кенг тарғиб этиш ҳамда давр билан уйғун ҳолда ривожлантириш борасида катта имкониятлар яратди. Шунингдек, Вазирлар Маҳкамасининг 2009 йил 29 июлдаги “Оилавий тадбиркорлик ва ҳунармандчилик фаолиятини ривожлантириш ва кенгайтириш чора- тадбирлари тўғрисида”ги 216-сонли қарори қабул қилиниши натижасида ҳунармандлар ва уларнинг оила аъзоларининг ҳунармандчилик билан шуғулланиши борасида кенг имкониятлар юзага келди. Ушбу қарорга биноан қисқа вақт ичида республика “Ҳунарманд” уюшмаси ва унинг ҳудудий бошқарма ҳамда бўлимлари томонидан касаначиликка асосланган 728 та ишчи ўринлари яратилди. Вазирлар Маҳкамасининг 2011 йил 25 майдаги “Маданий бойликларнинг олиб чиқилиши ва олиб кирилиши тартиби тўғрисида”ги Низомга қўшимча ва ўзгартишлар киритиш тўғрисида”ги 152-сонли қарори асосида 24 йўналишдаги ҳунармандчилик маҳсулотлари экспертиза йиғимидан озод этилди. Ўзбекистон Республикасининг 2012 йил 26 апрелда қабул қилинган 327-сонли “Оилавий тадбиркорлик тўғрисида”ги Қонунининг 22-моддасига асосан оилавий корхоналар ўзи ишлаб чиқарган халқ бадиий ҳунармандчилиги ва амалий санъати буюмларини реализация қилишдан олинган тушум бўйича ягона солиқ тўловини тўлашдан озод қилинди ҳамда иши ҳам соҳа ривожида янги имкониятларни яратилди. Натижада, 40 мингдан ортиқ ҳунармандни ўзида бирлаштирган республика “Ҳунарманд” уюшмаси тизимида ҳунармандчилик маҳсулотларини сотишга ихтисослашган кўплаб дўкон-салонлар ва бир нечта галерея фаолият юритди. Мамлакатда маҳаллий ҳунармандларга солиқ имтиёзлари берилиши ва ҳукумат томонидан соҳани қўллаб-қувватлаш бўйича кенг кўл