BOSHLANG‘ICH SINFLARDA ONA TILI O ‘QITISHNING MAVJUD HOLATI VA MUAMMOLARI

Аннотация

The article examines topical issues, the importance, goals and objectives of the methodsof teaching thenativelanguage in primary school. Keywords:methodology, methods of teaching thenative language, methods ofteaching literacy, reading methods, grammar, phonetics, methods of teaching word formation, methods of speech development. Ta’lim-tarbiya tizimi yurt taraqqiyotining asosiy poydevori sanalib, pedagogik faoliyatni har tomonlama puxta va aniq, tizimli rejalar asosida tashkil etishni talab etadi. Yurtboshimiz Sh.M.Mirziyoyev O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganligining 24 yilligiga bag‘ishlangan tantanali marosimdagi ma’ruzalarida ta’kidlab o‘tganlaridek, “Ta’lim va tarbiya, ilm-fan, so‘g‘liqni saqlash, madaniyat va san’at, sportni rivojlantirish masalalari, yoshlarimizning chuqur bilimga ega bo‘lishi, chet tillarini va zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini puxta egallashini ta’minlash doimiy ustuvor vazifamiz bo‘lib qoladi”, - deya o‘z fikrlarida aynan bugungi kun davr talabiga ishora qilingan desak mubolag‘a bo‘lmaydi. Ona tili – millatning ruhidir. Til — davlat timsoli, mulki. Tilni asrash, rivojlantirish – millatning yuksalishi demak. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida davlat tilining maqomi huquqiy jihatdan mustahkamlab qo‘yilgan. Shu tariqa o‘zbek tili mustaqil davlatimizning Bayrog‘i, Gerbi, Madhiyasi qatorida turadigan, qonun yo‘li bilan himoya qilinadigan muqaddas davlat ramziga aylandi2. Ona tili fanini o'qitishning bosh maqsadi yoshlarimizning ijodiy- mustaqil, o'z fikrini erkin va ta'sirli, mazmunli va mantiqli qilib yozma va og'zaki shaklda ifodalashga, o'zbek tili qonun- qoidalarini ongli o'zlashtirishga o'rgatish, shuningdek, ularning fikr doiralarini kengaytirishga, ona yurtimizga, avlod- ajdodlarimiz qoldirgan boy ma'naviyatimizga, milliy urf-odatlarimizga mehr-muhabbat ruhida tarbiyalashga qaratilgan. Boshlang'ich ta'lim bosqichida yangi tahrirdagi DTS lari asosida o'quvchilarni ona tili ta'limi sohasi bo'yicha tayyorgarlik darajasiga qo'yilgan talablar standart me'zon orqali aks ettiriladi: 1.O'qish texnikasi 2.O'zgalar fikrini vamatn mazmuninianglash 525 INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN:3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 10,issue2,March 2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: googlescholar, research gate, research bib, zenodo,open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X 3.Fikrni yozma shakldabayon etishmalakasi. O'quvchilar shu parametrlar asosida bilim, ko'nikma va malakalarga ega bo'lishi kerak. Ana shu maqsadlardan kelib chiqqan holda 1-4- sinf ona tili fanini o'qitishning oldiga bir qator vazifalar qo'yiladi: 1. O'quvchilarni erkin fikrlashga o'rgatish; 2.O'z fikrini o'zbek tilining qonun-qoidalariga muvofiq ravishda og'zaki va yozma ifodalay olish; 3.Bir ma'noni turli shakllarda bera olish ko'nikmalarini shakllantirish, so'zlardan o'rinli foydalanish; Dunyoni bilishda ona tilining ahamiyatini singdirish kabi vazifalar shular jumlasidandir. Shuningdek boshlang'ich sinf ona tili ta'lini o'quvchilarga nutq faoliyatining asosiy turlarini o'stirishbilan birqatorda,quyidagi muhimmasalalarni ham hal etishni ko'zdatutadi. -Bolalardaahloqiy va estetik tasavvurlarni shakllantirish; -Bolalargaatrof- muhit, kishilar, tabiat vajamiyat haqida tushunchaberish; -Nafosat hissinitarbiyalash; -Mantiqiytafakkur yuritishga o'rgatish; -O'quv mashg'ulotlariga, bilimmanbai bo'lgan kitobga qiziqish uyg'otish. Ona tili o'qitishning mazmuni va metodlari o'quvchilarga dastur ta'lab qilgan hajmda puxtabilimberish, ko'nikmava malakahosil qilishga ko'maklashish lozim. Mazkur maqsad va vazifalarni to'laqonli bajarish uchun o'qituvchi faqat dars bilan chegaralanib qolmasligi kerak. Darsdan tashqari paytlarda ham muntazam ish olib borishi yaxshi natija beradi vao‘quvchilarda yaxshi o‘zgarishga sababbo‘ladi. Tilni o'rganishga doir kechalar, to'garaklar, maktab ixtiyoridagi soatlar hisobidan qo'shimcha darslar, sinfdagi iqtidorli o'quvchilar bilan ishlash kabilardan foydalanish, kerak. O'quvchilarga til ta'limini singdirishda ularning yosh va bilim darajalarini ham hisobga olish zarur. Chunki 2- sinf o'quvchisiga 4-sinf hajmdagi bilimni berilsa o'quvchi buni hazm qila olmaydi, o'zlashtiraolmaydi ham. Aksincha 4-sinf o'quvchisiga 1-2-sinfdagi bilimlar berish bilan cheklanib qolinsa bu ham o'quvchi uchun zerikarli bo'ladi. Natijada o'quvchilarda tilni o'rganishgabo'lgan havas, qiziqish rivojlanisho'rniga susayadi va darsga ishtiyoqi kamayadi. Boshlang'ich sinf o'quvchisi DTS larida berilgan me'yoriy majburiy ta'lablarni bilishlari kerak. 1- 4-sinflarda o'quvchilarning bilim,ko'nikmava malakasigaquyidagi asosiy vazifalar kiradi: 4-sinf. Fikrni yozma shaklda bayon etish malakasi. Miqdoriy ko'rsatgich: 15-20 so'zdan iborat diktant yoza olish. Talablar: a)imlo xatolarga yo'l