SUG‘URTA KOMPANIYALARINING TO‘LOV QOBILIYATINI YAXSHILASH YO‘LLARI

Аннотация

This scientific article examines the main areas of strengthening the solvency of insurance companies in modern conditions. The author proposes comprehensive approaches to ensuring the financial stability of insurance organizations and increasing their ability to fulfill theirobligations ontime. Keywords:insurance companies, solvency, financial stability, insolvency risk, reinsurance, investmentpolicy, capital adequacy. Аннотация:В даннойнаучной статье рассматриваются основные направления повышения платежеспособности страховых компаний в современных условиях. Автор предлагает комплексные подходы к обеспечению финансовой устойчивости страховых организаций и повышениюихспособностисвоевременно выполнятьсвои обязательства. Ключевые слова:страховые организации, платежеспособность, финансовая устойчивость, риск неплатежеспособности, перестрахование, инвестиционная политика, достаточность капитала. Kirish Zamonaviy iqtisodiy sharoitda sug‘urtakompaniyalarining to‘lov qobiliyati ularning barqaror ishlashi va bozordagi ishonchliligini belgilaydigan asosiy omillardan biridir. To‘lov qobiliyatining pasayishi nafaqat alohida tashkilotning moliyaviy ahvoliga, balki butun sug‘urtabozorining barqarorligiga jiddiy tahdid solishi mumkin. Ayniqsa, global iqtisodiy inqirozlar va pandemiyalar davrida sug‘urtakompaniyalarining majburiyatlarini o‘z vaqtida bajarish qobiliyatini ta’minlash muammosi yanada dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Sug‘urtakompaniyalarining to‘lov qobiliyatini yaxshilash muammosi nafaqat amaliy, balki nazariy jihatdan ham keng tadqiqotlar talab qiladi. Bu sohada olib borilayotgan ilmiy izlanishlar asosan uch yo‘nalishda amalga oshirilmoqda: birinchidan, to‘lov qobiliyatini baholash metodologiyasini takomillashtirish; ikkinchidan, risklarni boshqarish tizimlarini yanada samaraliroq qilish; uchinchidan, investitsion faoliyatni optimallashtirish yo‘llarini ishlab chiqish. Mazkur maqolaning maqsadi sug‘urtakompaniyalarining to‘lov qobiliyatini yaxshilashning eng samarali usullarini tahlil qilish, shuningdek, xalqaro tajriba asosida amaliy tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqotda solvens standartlarining evolyutsiyasi, riskni boshqarishning 433 INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN:3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 10,issue2,March 2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: googlescholar, research gate, research bib, zenodo,open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X zamonaviy usullari, aktivlarni boshqarish strategiyalari va regulyator monitoring tizimlarining takomillashtirilishimasalalari yoritiladi. Mavzuga oidadabiyotlarsharhi Sug'urta kompaniyalarining to'lov qobiliyati masalalari zamonaviy moliyaviy tadqiqotlarda keng yoritilgan mavzulardan biridir. Xalqaro va mahalliy tadqiqotchilarning ishlarida ushbu masala turli jihatlari bilan o'rganilgan. Xalqaro miqyosda to'lov qobiliyati masalalari birinchi navbatda Solvency II vaBasel III kabi regulyativ standartlar asosida tadqiq etiladi. M. Eling vaT. Pankoke (2018) o'z tadqiqotlarida solvens kapitali talablarining sug'urta kompaniyalarining moliyaviy barqarorligiga ta'sirini chuqur tahlil qilishgan. Ularning fikricha, riskka asoslangan yondashuv to'lov qobiliyatini aniqroq baholash imkonini beradi.Xususan, Qosimov mahalliy sug'urta bozorida to'lov qobiliyatini baholashning o'ziga xos xususiyatlarini ta'kidlab, xalqaro standartlarni mahalliy sharoitga moslashtirish zarurligini ko'rsatib bergan. Riskni boshqarish sohasidagi eng dolzarb tadqiqotlardan biri J. Cummins va M. Weiss (2017) tomonidan amalga oshirilgan bo'lib, ular sug'urta kompaniyalarining to'lov qobiliyatiga turli xil risk turlarining (kredit riski, bozor riski, operatsion risk) ta'sirini miqyosan baholash metodikasini ishlab chiqishgan. Investitsion faoliyatni optimallashtirish masalasi D. Blake va A. Timmermann (2019) ning fundamental ishlarida yoritilgan. Ularning fikricha, aktivlarni diversifikatsiya qilish nafaqat daromadliligi oshirish, balki to'lov qobiliyatini mustahkamlashning ham samarali usuli hisoblanadi. Tadqiqot metodologiyasi To‘lov qobiliyati mavzusida ilmiy tadqiqot olib borishda ushbu mavzuning nazariy va amaliy ahamiyatga ega ekanligini hisobga olgan holda tahlil va sintez, induksiya va deduksiya, tizimli yondashuv, abstrakt-mantiqiy fikrlash, monografik kuzatuv, qiyosiy taqqoslash singari usullardan foydalanildi. Tahlil va natijalar Oʻrganilgan 10 ta yirik sugʻurta kompaniyalarining 2020-2023 yillardagi moliyaviy koʻrsatkichlari tahliliquyidagi asosiy tendentsiyalarni aniqladi: 1. Solvensdarajasining oʻzgarishi:  Kompaniyalarning 70% solvens nisbati 2020-2021 yillarda pasaygan (oʻrtacha 15%ga)  2022-2023 yillarda barqarorlashuv kuzatildi(oʻrtacha 8%oʻsish) 2. Likvidlikmuammolari:  Kompaniyalarning 40% tezkor likvidlik koʻrsatkichi minimal talabdan past (0.9- 1.1oraligʻida)