JAG’ NUQSONLARIDA OSTEOPLASTIK MATERIALLARNI QO’LLASH

Аннотация

Jag‘ suyaklari suyak to‘qimasini tiklashda yuz-jag‘ jarrohining asosiy muammosi – biotexnologik mos materialni tanlashdir. Jag‘ suyaklarining bo‘shliq shaklidagi patologiyalarini davolashda asosiy omillardan biri yo‘qolgan suyak to‘qimasini tiklash hisoblanadi, bu esa murakkab biologik jarayon bo‘lib, o‘z navbatida, gormonlar va o‘sish omillari tomonidan boshqariladi. Ushbu jarayonda hujayra reaksiyalari va to‘qima shakllanishi nazorat qilinadi. Tadqiqotning maqsadi – jag‘ suyaklaridagi nuqsonlarni osteoplastik materiallar yordamida jarrohlik yo‘li bilan davolash usullarini eksperimental ravishdatakomillashtirishdan iborat. Eksperiment natijalariga ko‘ra, sun’iy yaratilgan nuqsonni kollagen ("OsteonТМ II") va gidroksiapatit ("BS") hamda antibiotik bilan komplekslashgan osteoplastik material bilan to‘ldirishda suyak to‘qimasining to‘liq tiklanish tezligi o‘rtacha 1,5 va 3 oyni tashkil etdi. Bu ko‘rsatkichlar qon ivindisi ostida jarohatning tabiiy bitish jarayoniga nisbatan o‘rtacha 1,3 barobar tezroq ekanligini ko‘rsatdi. Kalitso‘zlar:Osteon, osteotransplantat, kollagen, ksenokollagen, gematoksilin-eozin. Mavzuningdolzarbligi Jag‘ suyaklari bo‘shliqlarini davolashda asosiy maqsad yo‘qolgan suyak to‘qimasini tiklash bo‘lib, bu murakkab biologik jarayon hisoblanadi. Ushbu jarayon gormonlar va o‘sish omillari tomonidan boshqariladi, ular esa hujayralarning proliferatsiyasi va to‘qima shakllanish jarayonlarini tartibga soladi [2,4,7]. Bu jarayonda turli hujayra tiplari, mikroflora, sitokinlar hamda organizmning umumiy immunologik javobi muhim ahamiyatga ega [5,8,9]. Suyak regeneratsiyasini jadallashtirish maqsadida jarrohlik usullari hamda implantatsion biotexnologik mosmateriallardan foydalaniladi [12,13]. Molekulyar va hujayra biologiyasining rivojlanishi ushbu yo‘nalishda katta yutuqlarga erishish imkonini berdi (Fiume E.; Migneco C.; Verne E.; Baino, 2020). Ayniqsa, o‘sish omillarining regeneratsiya jarayonlariga ta’siri, ularning gormonlar bilan o‘zaro aloqasi va hujayra differensirovkasiga ta’siri keng o‘rganilmoqda (Gurin A.N., 2021). Suyak regeneratsiyasining tezligi osteoplastik operatsiyalar, jumladan, jag‘ kistalarida bajariladigan operatsiyalarning samaradorligiga bevositata’sirqiladi. So‘nggi 30 yil davomida jag‘ suyaklaridagi bo‘shliqlarni to‘ldirish uchun demineralizatsiyalangan liofilizatsiyalangan suyak allotransplantatlari qo‘llanilib kelmoqda. Ular osteokondustiv va osteoinduktiv xususiyatlarga ega bo‘lib, yakka holda yoki boshqa komponentlar bilan birgalikda qo‘llanilishi mumkin (Francesco Baino, Elisa Fiume, 2020). Bundan tashqari, jelatin gidrogeli, kollagen konstruktsiyalari, gidroksiapatit va trikalsiyfosfat 230 INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN:3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 10,issue2,March 2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: googlescholar, research gate, research bib, zenodo,open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X asosidagi keramika materiallari kabi yangi osteoplastik materiallar ham ishlab chiqilgan. Shuningdek, yo‘naltirilgan to‘qima regeneratsiyasi usuli ishlab chiqilib, u jag‘ suyaklarini shakllantirish va operatsiyadan keyingi bitish jarayonini tezlashtirish imkonini beradi. Biroq, suyak nuqsonlarini to‘liq va oldindan bashorat qilinadigan tarzda tiklash hamon murakkab masalabo‘libqolmoqda[10,11]. Tadqiqot maqsadi – jag‘ suyaklaridagi nuqsonlarni osteoplastik materiallar yordamida jarrohlik yo‘libilan davolash usullarinieksperimental ravishda takomillashtirish. Materiallarvatadqiqotusullari Tadqiqot maqsadlariga erishish va belgilangan vazifalarni hal etish uchun eksperimental morfologik, morfometrik vastatistik tadqiqotusullari qo‘llanildi. Tadqiqotmetodologiyasi Belgilangan vazifalarni hal qilish maqsadida eksperimental tadqiqot olib borildi, bunda eksperiment ikkitaguruhgabo‘lingan: nazorat guruhi vaasosiy guruh. Asosiy guruhda kompozit suyak-plastik materiali qo‘llanildi. Tarkibi quyidagicha: biologik faol shisha (BFS) – massa foizlarda: SiO₂ 40,08–46,06, MgO 8,75–8,96, CaO 28,66–30,44, P₂O₅ 6,22–7,19, CaF₂ 5,65–5,79,Na₂O4,49–4,59vaB₂O₃ 0–5,16. Nazorat guruhida esa OsteonТМ II kompozit suyak transplantatsiya materiali qo‘llanildi. Ushbu material ikki fazali kaltsiy fosfat bo‘lib, tarkibida 30% gidroksiapatit va 70% β-trikalsiyfosfat mavjud.Shuningdek, tabiiy (sigir kelib chiqishli)Itip kollagen ham ishlatilgan. Tadqiqotda ishlatilgan materiallarning silindrsimon o‘lchamlari 6×5 mm yoki 6×10 mm bo‘lib, suyak regeneratsiyasini qo‘llab-quvvatlash xususiyatiga ega. Kompozit suyak transplantatsiya materiali quyidagi xususiyatlari bilan ajralib turadi: Kollagen qoplamasi materialni ushlashniosonlashtirib, operatsiya vaqtini qisqartiradi. Namlanganda plastik xususiyat kasb etadi, bu esa uni nuqson joyiga oson taqsimlash imkonini beradi. Defekt joyiga joylashtirilga