OLIY TA’LIM TIZIMIDA BOʻLAJAK PEDAGOGLARNI ZOʻRAVONLIKNI OLDINI OLISHGA TAYYORLASH

Аннотация

This article provides information about the impact and dangers of violence against children, theimpact ofviolence onchildren's personalities, andpreventivemeasures. Keywords: violence, impact of violence, risk, impact of violence on children's personality, indecent treatment, bullying, rudetreatment, Safe environments, risk factors. Аннотация: B данной статье представлена ​ ​ информация о влиянии насилия над детьми,опасности,влияниинасилияналичностьдетей имерах профилактики. Ключевые слова: насилие, воздействие насилия, риск, влияние насилия на личность детей, грязное обращение, издевательства, грубое обращение, Безопасная среда, факторы риска. Yangi O‘zbekiston ta’lim tizimida raqobatbardosh kadrlarni tayyorlash mexanizmlarini takomillashtirish va strategik rivojlantirishning “yo‘l xarita”larida hamkorlikda o‘qitish vositasida talabalar o‘rtasida munosabat birligini rivojlantirish mexanizmlarini takomillashtirish ustuvor vazifa sifatida belgilangan. Bugungi kunda O‘zbekiston Respublikasining 2024-yil 14- noyabrdagi O‘RQ-996-son “Bolalarni zo‘ravonlikning barcha shakllaridan himoya qilish to‘g‘risida”1gi Qonuni bilan bolalarni zo‘ravonlikning barcha shakllaridan himoya qilish sohasidagi munosabatlarni tartibga solish, bolalarga nisbatan zo‘ravonlikning barcha shakllarining oldini olish, zo‘ravonlikdan jabrlangan bolalarni hamda o‘ziga nisbatan zo‘ravonlik sodir etilishi xavfi ostida bo‘lgan bolalarni himoya qilish dasturlari va chora-tadbirlarini ishlab chiqadi hamdaamalga oshirish ustuvorvazifaetib belgilangan. Ta’lim sohasida olib borilayotgan islohotlari boʻlajak pedagoglarni zoʻravonlikni oldini olishga tayyorlashda innovatsion yondashuvlar, pedagogik mexanizmlarini takomillashtirish zaruriyatini yuzaga keltirmoqda. Bu esa, boʻlajak pedagoglarni ta’lim oluvchilar bilan munosabatlarga kirishishda pedagogik-psixologik kompetentlikni rivojlantirish yuzasidan ilmiy tadqiqotlarni chuqurlashtirishga qaratilgan yangicha nazariy yechimlarni topish uchun zarur imkoniyatlar yaratilganligi hamda amaliyjihatlariniilmiytadqiqetishgaasosbo‘libxizmatqiladi. 1https://lex.uz/docs/-7219502 www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 14,issue02,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 O‘zbek xalqimiz azal-azaldan bolajon xalq xisoblanadi. Bolalarga nisbatan zo‘ravonlik yoki shafqatsizlik bu bola yoki bolalar guruhiga ota-ona yoki pedagog tomonidan jismoniy, jinsiy va yoki ruhiy zo‘ravonlik qilinishi yoki umuman beparvolikdir. Bolalarga nisbatan zo‘ravonlik ota- ona yoki pedagogining bolaga haqiqiy yoki potensial zarar yetkazishiga olib keladigan har qanday xatti-harakat yoki harakatsizlikni o‘z ichiga olishi mumkin va bu holat odatda bolaning oilasida yoki bola vaqt o‘tkazadigan tashkilotlar, maktabgacha ta ‘lim tashkilotlari,maktablar yoki to‘garaklarda sodir bo‘ladi. Bolalarga nisbatan zo‘ravonlik va bolalarga nisbatan shafqatsizlik bilan munosabatda bo‘lish tushunchalari ko‘pincha bir-birining o‘rnida ishlatiladi. Shunga qaramay, ba’zi tadqiqotchilar bolalarga nisbatan shafqatsiz munosabatda bo‘lish tushunchasini beparvolik ekspluatatsiya va odam savdosini o‘z ichiga oluvchi soyabon o‘rnida ko‘rishadi. Rus tadqiqotchilari N.V.Malyarova, M.Nesmeyanovlar ijtimoiy himoyaning ikki ma’nosi haqida fikr yuritadilar. Birinchidan, keng ma’noda, inson o‘zini o‘zi ta’minlash qobiliyatiga ega bo‘lgan, u va uning farzandlari uchun sharoit yaratadigan ijtimoiy munosabatlar tizimininazarda tutadi. Global zo‘ravonlik, munosabat va ijtimoiy me’yorlarni o‘rganish, zo‘ravonlik va uning ko‘plab oqibatlari va tabiatini tushunish va uning oldini olish dolzarblik kasb etmoqda. Bolalarni zo‘ravonlikning barcha shakllaridan himoya qilish “Bola huquqlari to‘g‘risidagi konventsiya2” va inson huquqlari bo‘yicha boshqa xalqaro shartnomalar va standartlar bilan kafolatlangan asosiy huquqdir. Biroq, zo‘ravonlik, iqtisodiy va ijtimoiy sharoitlari, madaniyati, dini yoki etnik kelib chiqishidan qat’i nazar, butun dunyo bo‘ylab bolalar uchun hayotning o‘ta haqiqiy qismi bo‘lib qolmoqda. Jiddiy zo‘ravonlikka uchragan yoki qarovsiz qolgan bolalar ko ‘pincha ularning rivojlanishiga to‘sqinlik qiladilar, o‘rganishda qiyinchiliklarga duch kelishadi va ta’lim olishi yomonlashadi. Ular o‘zlarini past baholaydilar va depressiyadan aziyat chekishi mumkin, buesa, eng yomoni, xavfli xatti-harakatlarga vao‘zlariga zarar etkazishga olibkelishi mumkin. Dunyоning nufuzli ilmiy-tаdqiqоt muаssаsаlаridа tаlаbаlаrdа sоg‘lоm dunyоqаrаshni rivоjlаntirishning реdаgоgik-рsiхоlоgik jihаtlаrini rivоjlаshtirish аsоsidа ulаrning mo‘tadil ijtimoiy muhitdа bilim оlish dаrаjаsini shаkllаntirish аmаliyоtigа dоir qаtоr ilmiy-аmаliy ishlаr аmаlgа оshirilmоqdа. Bolani jismoniy yoki ruhiy zo‘ravonlik, haqoratlash yoki suiiste’mollik, g‘amxo‘rlik ko‘rsatmaslik yoki e’tiborsizlik, qo‘pol muomala yoki ekspluatatsiya qilish, zo‘ravonlikning barcha shakllaridan himoya qilish maqsadida hamma zarur qonuniy, ma ‘muriy, i