AVTOBIRIKMANI QAYTA TIKLASH BO‘YICHA BAJARILGAN ISHLARNING TAHLILI

Аннотация

в данной статье представлен анализ проделанной работы по увеличению рабочего ресурса автосцепкa. Ключевые слова:автосцепкатехнология,трение,вагон,ремонт,анализ. Bugungi kunda respublikamizda mashinasozlik sohasini jadal rivojlantirishning asosiy shartlaridan biri bu texnik modernizatsiya qilish hisoblanadi yoki ilmiy-texnik rivojlanishning yutuqlariga asoslangan yangi texnika va texnologiyalarni mashinasozlik ishlab chiqarish jarayonlarigajoriy etishhisoblanadi. 2022–2026 yillarga mo‘ljallangan yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasida, jumladan, «Sanoat tarmoqlarida yo‘qotishlarni kamaytirish va resurslarni ishlatish samaradorligini oshirish» bo‘yicha muhim vazifalar belgilabberilgan. Ushbu vazifalarni amalga oshirishda, jumladan, avtomobilsozlik, vagonsozlik ishlarida keng qo‘llaniladigan ishchi organlarini texnologik jihatdan modernizasiyalash, ularning resursini jahonning ilg‘or korxonalari ishlab chiqarayotgan ish organlar resursi darajasiga yetkazish hisobiga foydalanishdagi xarajatlarini kamaytirish va ularning tannarxini pasaytirish muhim ahamiyat kasbetmoqda [1]. Avtobirikma deb temiryo‘l vagonlari yoki lokomotivlarni bir-biriga avtomatik tarzda ulash uchun ishlatiladigan maxsus qurilmaga aytiladi. Bu qurilma yordamida vagonlar tez, xavfsiz va inson aralashuvisizbog‘lanadi. Vagon bu temir yo‘l harakat vositalarining yo‘lovchi yoki yuk tashish uchun mo‘ljallangan birligidir. Vagonlarning tuzilishida ularning yo‘lovchi tashishdagi qulayligi, yo‘lga tayyorlash va ta’mirlashda kompleks avtomatlashtirish va mexanizatsiyalash imkoniyatlari, shuningdek ularning ishlatilishi, kapital sarf-harajatlar miqdori va tashish tannarxi katta ahamiyatga ega hisoblanadi. Temiryo‘llarning vagonlar parki yo‘lovchi va yuk vagonlaridan iboratdir[2]. Biz quida yuk tashuvchi vagonlarning ish resursini oshirish bo’yicha qilingan ishlar haqida to’xtalib o’tamiz: www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 14,issue02,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 Ilgari ishlatilgan vintli jabduqlar o‘rniga avtobirikma detalining joriy etilishi muhim texnik yo‘nalish bo‘lib, temir yo‘llarning umumiy rivojlanishining birmuncha oshishiga yordam berdi. Buning asosiy quidagi sabablarini sanab o‘tish mumkin; -Avtobirikmaning yuqori quvvatga ega bo‘lishi; -vagonlarning avtomatik ulanishi; - manevrni tezlashtirish tufayli poezdlarning shakllanishini tezlashtirishga, tutqich aylantirilganda esa tez o‘chirishga imkon beradi. Bundan tashqari, avtobirikma moslamasini ishlatish ushbuishlarni bajarishda ish sharoitlarini sezilarli darajada yaxshilanishiga erishiladi. Avtobirikma moslamasini joriy etishga birinchi urinish 1906-yilda Rossiyaning Moskva-Qozon temir yo‘lida qilingan. Ammo, faqat 1930-yilga kelib temir yo‘llarni rekonstruksiya qilish rejasini ishlab chiqish munosabati bilan bu muammoni chuqur o‘rganish boshlandi, bu esa xalq xo‘jaligi yuklarini tashish ehtiyojlarini qondirmaydi. Sinovlar natijalariga ko‘ra, IRT-3 avtobirikmasi ishlab chiqarish va amalda qo‘llash uchun qabul qilindi, keyinchalik u I. N. Novikov, V. G. Golovanov, A. F. tomonidan Traktsiyani qayta qurish institutidaishlab chiqilgan SA-3 (Sovet avtomatik ulanishi -uchinchi versiya) deb nomlandi. Harakat tarkibini avtobirikmaga intensiv o‘tkazish esa 1935-yildan boshlanadi va 1957-yilga kelib yakunlanadi. Lekin, mamlakatda sanoat ishlab chiqarishining jadal o‘sishi va transport hajmining mos ravishda o‘sishi tufayli bog‘lovchining texnik imkoniyatlari asta-sekin ortib borayotgan talablarga javob berishdan to‘xtaydi, shuning uchun avtobirikmaning barcha agregatlari hozirgacha doimiy ravishdatakomillashtirilib borilmoqda. Bu ishga yuqorida sanab o‘tilgan olimlardan tashqari V.V.Koloimichenko, N.G. Bespalov, Z. O. Karakashyan, N. A. Kostinava boshqabir qatorolimlaro‘zhissasini qo‘shgan [3]. Rossiyalik olim Mironenko Oleg Igorovich “Vagonlarni avtomatik ulash qurilmalarini ta’mirlash bo‘yicha ishlab chiqarish maydonlarida amalga oshiriladigan texnologik jarayonlarni modellashtirish” dissertatsiya mavzusida quidagilarni aytib o‘tgan: Vagonlarni tamirlash jarayonida amalga oshiriladigan texnologik jarayonlarning xilma-xilligidan muhim o‘rinni avtobirikma moslamalarini ta’mirlash uchun ishlab chiqarish maydonlarining texnologik jarayonlari egallaydi, chunki avtobirikma moslamasining ishlashi poyezdlar harakati xavfsizligiga sezilarli tasir qiladi [4]. Umuman olganda Mironenko avtobirikmani qayta tiklash bo’yicha jarayonni modellashtirish haqida ko‘proq nazariy ma’lumotlarni taqdim qilgan. Rossiya Federatsiyasida Umumiy texnik talablar 1.05.003.2006 «Harakatdagi tarkibni avtosepka uzelini quyma detallari» po‘latlarni payvandlanuvchanligi, payvandlashga ta’sir etuvchi omillar, payvandlash jarayoni hamda hosil bo‘lishimumkinbo‘lgandefektlarga alohidato‘xtalib o‘tilgan. P.M.Minovarov vaI.I.Bobrovskaya “Vagonlarni ta’mirlash texnologiyasi” kitobida: Vagonlarni ta’mirlash texnologiyasini yaratish bu butu