BO’LAJAK O’QITUVCHILARDA AXBOROT MADANIYATINI SHAKLLANTIRISH

Аннотация

Ushbu maqolada bo’lajak o’qituvchilarda axborot madaniyatini shakllantirish, information kompetentlik, axborotlarbilan ishlash layoqati haqidama’lumotlarberilgan. Kalit so’zlar: axborot madaniyati, informatsion kompetentlik, Axborot xavfsizligi va etikasi, Innovatsion metodlarni qo'llash, maxsuskurslar va treninglar Hozirgi kunda axborot texnologiyalarining rivojlanishi, insoniyatning har bir sohasida chuqur iz qoldirib, yangi imkoniyatlar va muammolarni keltirib chiqarmoqda. Ayniqsa, ta'lim sohasida bu jarayonlar o'qituvchilarning axborot madaniyatini shakllantirishni talab qiladi. Axborot madaniyati, o'qituvchilarning axborotni to'g'ri izlash, tahlil qilish, baholash va foydalanish qobiliyatini rivojlantirish, shuningdek, zamonaviy texnologiyalarni ta'lim jarayoniga samarali joriy etish imkoniyatini yaratadi. Bo’lajak o’qituvchilarda axborot madaniyatini shakllantirish bugungi ta'lim tiziminingdolzarb masalalaridan biridir. Bozor munosabatlari sharoitida mehnat bozorida ustuvor o’rin egallagan kuchli raqobatga bardoshli bo’lish har bir mutaxassisdan kasbiy kompetentlikka ega bo’lish, uni izchil ravishda oshirib borishni taqozoetmoqda. Xo’sh, kompetentlik nima? “Kompetentlik” tushunchasi ta’lim sohasiga psixologlarning ilmiy izlanishlari natijasida kirib kelgan. Inglizcha “competence”- qobiliyat degan ma’noni bildiradi. Kasbiy kompetentlik mutaxassis tomonidan alohida bilim, malakalarning egallanishini emas, balki har bir mustaqil yo’nalish bo’yicha integrativ bilimlar va harakatlarning o’zlashtirilishini nazarda tutadi. SHuningdek, kompetentsiya mutaxassislik bilimlarini doimo boyitib borishni, yangi axborotlarni o’rganishni, muhim ijtimoiy talablarni anglay olishni, yangi ma’lumotlarni izlab topish, ularni qayta ishlash vao’z faoliyatidaqo’llay bilishnitaqozo etadi. Kasbiy kompetentlik tarkibida informatsion kompetentlikka alohida e’tibor beriladi. Informatsion kompetentlik – axborot muhitida zarur, muhim, kerakli, foydali ma’lumotlarni izlash, yig’ish, saralash, qayta ishlash va ulardan maqsadli, o’rinli, samarali foydalanishni nazarda tutadi. Axborot madaniyativauning ahamiyati Axborot madaniyati — bu axborotni samarali va axborot texnologiyalarini to'g'ri ishlatish bo'yicha ko'nikmalarning majmui hisoblanadi. Bu faqatgina texnologiyalarni bilish emas, balki axborotlarni ongli ravishda tanlash, ulardan ehtiyotkorlik bilan foydalanish, va axborotlarni boshqa foydalanuvchilar bilan bo'lishish hamdir. O'qituvchida axborot madaniyati mavjud bo'lishi, uning pedagogik faoliyatining samaradorligini oshirishga, o’quvchilarni axborot oqimlaridan noto’g’ri foydalanishdan himoya qilishga, hamda ta'limning sifatini yaxshilashga yordam beradi. Bo'lajak o'qituvchilar uchun axborot madaniyati faqat professional faoliyatda emas, balki shaxsiy hayotda ham katta ahamiyatga ega. Axborotning ko'pligi, qaysi ma'lumotlar ishonchli, qaysilari www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 14,issue02,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 esa yolg'on ekanligini aniqlashni talab qiladi. Bo’lajak pedagoglar, ayniqsa, axborotlarni baholashda, qayd etishdava taqdim etishdayuqori darajada ongli yondashuvni egallashlari zarur. Bo'lajako'qituvchilarni tayyorlashdaaxborot madaniyatinishakllantirish O'qituvchilarda axborot madaniyatini shakllantirish, ta'lim tizimining asosiy tarkibiy qismlaridan biri bo’lib, bo’lajak pedagoglarni zamonaviy texnologiyalar bilan tanishtirishni, axborotlarni to'g'ri qayta ishlash va ulardan samarali foydalanishni o'rgatishni nazarda tutadi. O'qituvchilarni axborot madaniyatigao’rgatish jarayonida quyidagi yo'nalishlarni ko'rib chiqish muhimdir: 1. Axborot texnologiyalari bilan tanishtirish. Bo’lajak o’qituvchilarga zamonaviy kompyuter texnologiyalaridan, internet resurslaridan, onlayn ta'lim platformalaridan foydalanishni o'rgatish kerak. Shu bilan birga, o'quvchilarga turli axborot manbalaridan qanday foydalanishni ko’rsatish, ayniqsa ilmiymanbalarni ajratib olishnio’rgatish muhimdir. 2. Axborotlarni tanlash va tahlil qilish ko'nikmalarini rivojlantirish. O'qituvchilar, ma'lumotlarning ishonchliligini aniqlashda va axborotlarni tahlil qilishda ko'nikmalarga ega bo’lishlari kerak. Bu, axborotning manbasini tekshirish, uning sifatini va aniqligini baholashni o’z ichiga oladi. 3. Axborot xavfsizligi va etikasi. Bo'lajak pedagoglar axborot xavfsizligini ta'minlash, shuningdek, ma'lumotlarni uzatishda va ishlatishda etik me'yorlarga rioya qilish zarurligini tushunishlari kerak. O'qituvchilar o'zlarining internetda qanday iz qoldirishi va axborotlarni qanday foydalanishi haqida axborot xavfsizligi va shaxsiy hayotga hurmat ko’rsatishni o'rganishlari muhimdir. 4. Innovatsion metodlarni qo'llash. O'qituvchilarni zamonaviy axborot texnologiyalaridan ta'lim jarayonida innovatsion metodlarni qo'llashga o’rgatish lozim. Bu metodlar, o’quvchilarning mustaqil fikrlashini rivojlantirishi, yangi axborotni samarali qabul qilishda yordam beradi.