МОМОЛАРИМИЗНИНГ ОЙПАЛАКДА ГЕОЦЕНТРИК ВА ГЕЛИЦЕНТРИК НАЗАРИЯЛАРНИ АСТРОНОМИК РАМЗЛАРДА АКС ЭТТИРИЛИШИ

Аннотация

Ушбу мақолада дунё олимлари неча йиллар давомида ўрганишга аранг улгурган геоцентрик ва гелицентрик назарияларини бизларнинг момоларимиз ўша даврда астрономия илмини яхши билганлари ва уни матода моҳирона астрономик рамзларда акс эттирганлари хақидафикр юргизилади. Таянч сўзлар: Самарқанд, Афросиёб, Варахша, Болаликтепа, обидалар, кашта, саккизлик модел, сўзана, геоцентрик, гелицентрик, астрономик, рамз, галактика, ядро, юлдуз, сайёралар,харита, харакат,спирал. Резюме: В данной статье речь идет о геоцентрической и гелицентрической теориях, на изучение которых ученые мира едва успели за многие годы, и о том, как наши мамы хорошо знали в то время науку астрономию и умело отражали ее на ткани в астрономических символах. Ключевые слова: Самарканд, Афросиаб, Варахша, Болаликтепа, памятники, вышивка, восьмиугольная модель, созана, геоцентрическая, гелицентрическая, астрономическая, символ,галактика,ядро,звезда,планеты,карта,движение,спираль. Annotation: This article discusses the geocentric and helicentric theories, which scientists of the world have barely had time to study for many years, and how our mothers knew the science of astronomy well at that timeand skillfully reflected itoncloth inastronomical symbols. Key words: Samarkand, Afrosiab, Varakhsha, Bolaliktepa, monuments, embroidery, octagonal model, sozana, geocentric, helicentric, astronomical, symbol, galaxy, core, star, planets, map, movement, spiral. Ўзбекистон халқларининг тарихи, қадриятлари, илм-фан, маданият дурдоналарини ҳар томонлама илмий ўрганиш ва таҳлил этиш ғоят муҳим. Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузурида Ўзбекистондаги Ислом маданияти марказини ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида” маърузасида “Улуғ аждодларимиз томонидан яратилган ва бугунги кунда бутун маърифатли дунёни ҳайратга солиб келаётган илмий мерос фақат бир миллат ёки халқнинг эмас, балки бутун инсониятнинг маънавий мулки бўлиб, бу бебаҳо бойлик янги ва янги авлодлар учун донишмандлик ва билим манбаи, энг муҳими, янги кашфиётлар учун мустаҳкам замин бўлиб хизмат қилиши шубҳасиздир”1. Шу мақсадда республикамиз 1 Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузурида Ўзбекистондаги ислом маданияти марказини ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида”қарори.2017йил 23июнь//Маърифат.–Т.,2017.–24-июнь.–50(9011)-сон. www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 14,issue02,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 ҳукматининг қатор ҳужжатлари Ватанимизнинг ҳар томонлама жаҳон андозалари асосида ривожланишига қаратилмоқда. Жумладан, ёшларга таълим-тарбия беришда маданиятимиз, қадриятларимиз, миллий санъатимиз намуналаридан, аждодларимиз томонидан яратилган ва бутун жаҳонга машҳур бўлган ажойиб санъат намуналаридан кенг фойдаланишга катта аҳамиятберилмоқда. Қадимда одамлар ўзлари яшаётган масканлардаги девору тошларга ов жараёнлари, жангу жадаллар, базмлар, турли рамзий нақшлар, тантанали маросимларни акс эттирганлар. Жумладан, Афросиёб, Варахша, Болаликтепа ва бошқа обидалар қолдиқлари шундан далолат беради.(1-расм.) Ранг-баранг ўсимликсимон, геометрик нақшларда, уларнинг ўзаро жойлашишида чуқур мазмун мужассамлаштирилган. Тасвирланган нақшларда рамзийлик устувордир. Ота- боболаримизқадимийобидаларнинафиснақшлар 1-расм.Бухоро.Варахша.Деворий ранглитасвир.VI-VII аср. билан безар экан, завқ олиш билан бир қаторда, улар орқали ўз орзу-умидларини, муҳаббат ва тилакларини тараннум этган. Наққош ота-боболаримиз инсон руҳиятини жуда чуқур ва ҳар тарафлама ўрганиб, уйларни ажойиб нақшу нигорлар билан безаган. Нақшланган уйда кишилар хотиржам, руҳий осойишталик оғушида бўлиши, узоқ умр кўришини донишманд боболаримизасрлар давомида ҳаётийтажрибалари асосидаилғаган. Алишер Навоий, Абу Райҳон Беруний, Абу Али ибн Сино, Ал Хоразмий, Низомий Ганжавий, Носир Хусрав, Камолиддин Беҳзод, Маоний, Фирдавсий, Умар Ҳайём, Бобур каби жаҳонга машҳур олим, шоир ва алломалар биноларимизни кишилар хаёлини ўзига тортувчи, табиатнинг гўзал манзараларига монанд нақшлар билан безашга чақирганлар, кишиларни гўзаллик билан яқин дўст, биродар бўлишга ундаганлар. (2-расм.) Ислом www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 14,issue02,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 динининг муқаддас китоби Қуръони Каримда «Аллоҳ гўзал ва у гўзалликни севади»,- дейилади.Демак,исломнингэстетик нуқтаи назари гўзалликкаошно бўлмоқлиқдир.Аллоҳ гўзал экан,уяратган одамҳам,убунёд қилганолам ҳам,бандаларга ҳадя этган ноз-неъматлари ҳам гўзалдир. Иброҳим Ҳаққий айтади: «Мавлоно, кўрайлик, найлар,найларсагўзал айлар.Шунга мувофиқ, 2-расм.Самарқанддаги турар-жоймеҳмонхонаси. Аллоҳнинг исм-сифатларини васф этувчи сўзларимиз, унинг қудратини тамсил этувчи биноларимиз, меъморлик обидаларимиз, қўйингки, тангри иродаси, исм-сифати билан боғлиқ бу оламда нимаики нарса бўлса, ҳаммаси гўз