BOLALARDA MIOPIYANING ERTA TASHXISI VA PROFILAKTIKASI

Аннотация

Miopiya (yaqinni yaxshi ko‘ra olish, uzoqni xira ko‘rish) dunyo miqyosida keng tarqalgan ko‘z kasalliklaridan biri bo‘lib, ayniqsa bolalar orasida tez-tez uchraydi. Ushbu maqolada miopiyaning rivojlanish sabablari, diagnostikasi va profilaktikasi tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, texnologiyalar rivojlanishi va pandemiya kabi omillar miopiyaning ortishiga sabab bo‘lgan. Profilaktika choralarini erta bosqichda qo‘llash kasallik rivojlanishini sekinlashtirishi mumkin. Kalit so‘zlar: miopiya, bolalar, ko‘rish qobiliyati, profilaktika, oftalmologiya, diagnostika. 1. Kirish So‘nggi yillarda dunyo bo‘ylab bolalarda miopiya kasalligining keng tarqalganligi kuzatilmoqda. BBC global tahlillariga ko‘ra, har uch boladan biri uzoqni ko‘ra olmaslik muammosiga duch kelmoqda. Ushbu maqolada miopiyaning sabablarini o‘rganish, diagnostikasi va profilaktika choralari haqida fikr yuritiladi. 2. Miopiyaning Etiologiyasi va Patogenezi Miopiya ko‘z olmasining normal shakldan uzun bo‘lishi yoki yorug‘lik sindirish kuchining ortib ketishi natijasida yuzaga keladi. Ushbu kasallikning asosiy sabablari quyidagilardir: Genetik moyillik – ota-onada miopiya bo‘lsa, bolalarda rivojlanish ehtimoli yuqori. Ko‘zni zo‘riqtirish – uzoq vaqt ekran qarshisida bo‘lish yoki kitob o‘qish natijasida yuzaga keladi. Kamharakat hayot tarzi – ochiq havoda kam vaqt o‘tkazish miopiya rivojlanish xavfini oshiradi. 2.1 Miopiyaning Global Ko‘rsatkichlari Turli davlatlarda miopiya tarqalishi quyidagicha qayd etilgan: Yaponiya – 85% Janubiy Koreya – 73% Xitoy va Rossiya – 40% dan ortiq AQSh va Yevropa davlatlari – 15% 92 Synapses: Insights Across the Disciplines SYNAPSES: Insights Across the Disciplines Volume 2, Issue 3 Bu ko‘rsatkichlar 1990-2023 yillarda uch barobar oshgan. 3. Miopiyaning Belgilari va Diagnostikasi Miopiya alomatlari har xil bo‘lishi mumkin, jumladan: Loyqa ko‘rish – uzoqdagi obyektlarni aniqlik bilan ko‘ra olmaslik. Ko‘zni qisib qarash – ob’ektlarni yaxshiroq ko‘rishga harakat qilish. Ko‘z charchoqlari va bosh og‘rig‘i – uzoq vaqt vizual ish bilan shug‘ullanganda paydo bo‘ladi. 3.1 Diagnostika Miopiyani aniqlash uchun oftalmolog tomonidan quyidagi testlar o‘tkaziladi: Snellen jadvali testi – ko‘rish o‘tkirligini tekshirish. Refraktometriya – yorug‘lik sindirish kuchini o‘lchash. Oftalmoskopiya – ko‘z tubi o‘zgarishlarini aniqlash. 4. Miopiyaning Profilaktikasi Erta bosqichda profilaktika choralari quyidagilardan iborat: 4.1 Ko‘z Gigienasi Yoritilishi yetarli bo‘lgan sharoitda ishlash. Har 30 daqiqada dam olish. Ekran qarshisida uzoq vaqt o‘tirmaslik. 4.2 Ochiq Havoda Faoliyat Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, bolalar ko‘proq vaqtini ochiq havoda o‘tkazsa, miopiyaning rivojlanish xavfi kamayadi. 4.3 Ratsional Ovqatlanish Ko‘rish qobiliyatini yaxshilash uchun quyidagi oziq-ovqatlar tavsiya etiladi: Dengiz mahsulotlari (Omega-3 yog‘ kislotalari) Sabzi, qovoq (A vitamini manbalari) Quruq mevalar va yong‘oqlar (E vitamini) 5. Miopiyani Davolash Miopiyani davolash usullari quyidagilarni o‘z ichiga oladi: 5.1 Tuzatish Linzalari Ko‘zoynak va kontakt linzalar yordamida ko‘rish yaxshilanadi. 5.2 Dori vositalari Miopiyani sekinlashtirish uchun maxsus ko‘z tomchilari qo‘llaniladi. 5.3 Jarrohlik Muolajalari Agar miopiya juda kuchli bo‘lsa, quyidagi usullar qo‘llaniladi: LASIK – shox pardani shakllantirish orqali ko‘rishning yaxshilanishi. PRK – shox pardaning tashqi qatlamini olib tashlash. 93 Synapses: Insights Across the Disciplines SYNAPSES: Insights Across the Disciplines Volume 2, Issue 3 SMILE – minimal invaziv lazer operatsiyasi. 6. Xulosa Miopiya bolalar orasida keng tarqalgan bo‘lib, uning oldini olish va davolash uchun erta tashxis muhim ahamiyatga ega. Texnologiyalarning rivojlanishi, pandemiya va turmush tarzining o‘zgarishi miopiyaning ortishiga sabab bo‘lmoqda. Erta yoshdan ko‘rish qobiliyatiga e’tibor berish va oftalmolog tekshiruvlaridan o‘tish kasallikning oldini olishga yordam beradi. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Kenjayev Y., & Xudoyorova , U. (2025). Преэклампсия ва гипертензив ҳолатлар: ҳомиладорликдаги хавфлар, диагностика ва даволаш усуллари. Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research, 2(2), 306–314. Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/68857 2. Qaxxorov Bunyod Abduraimovich, Kenjayev Yodgor Mamatqulovich. Preventive measures for hypertension: risk factors, early diagnosis, and treatment approaches. (2025). International conference on interdisciplinary science, 2(1),196. https://universalconference.us/universalconference/index.ph p/icms/article/view/3636 3. Xolmurodov , I., & Chorshanbiyev , A. (2025). Viruslarning tarixi va eng ko‘p uchrovchi viruslar haqida tushunchalar. Journal of Science-Innovative Research in Uzbekistan, 3(1), 151–167. Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/journal-science-innovative/article/view/64646 4. Amirova Sabrina Baxromovna, & Kenjayev Yodgor Mamatqulovich. (2025). Insult kassaligining profilaktikasi va uning reabilitatsiyadagi