ЮРАК ХУРУЖИДАН КЕЙИНГИ РЕАБИЛИТАТСИЯ САМАРАДОРЛИГИНИ ОШИРИШНИ ТАҲЛИЛ ҚИЛИШ

Аннотация

This article analyzes the effectiveness of rehabilitation programs after myocardial infarction. The study examines the improvement of cardiovascular indicators, increased physical endurance, reduced risk of recurrent infarction, and the positive impact on patients' quality of life through physical exercise, diet therapy, psychological support, and medication. The findings confirm that comprehensive rehabilitation programs positively influence patients' overall condition and reduce the risk of disease recurrence. The necessity of further research with long-term monitoring and an individualized approach is emphasized. Keywords: Myocardial infarction, rehabilitation, cardiovascular system, physical exercise, quality of life, risk of recurrent infarction, diet therapy, psychological support. КИРИШ Юрак-қон томир касалликлари, жумладан миокард инфаркти (МИ), инсониятнинг соғлиққа боғлиқ энг жиддий муаммоларидан бири бўлиб, дунё 288 https://universalpublishings.com МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА Researchbib Impact factor: 13.14/2024 SJIF 2024 = 5.444 Том 3, Выпуск 03, Март миқёсида ўлим ҳолатларининг асосий сабабларидан бири сифатида қайд этилади (World Health Organization, 2023). Юрак хуружи кечирган беморларда касалликнинг қайта юз бериши хавфи юқори бўлиб, уларни самарали тикланиш ва қайта хуружни олдини олиш мақсадида махсус реабилитация дастурларига жалб этиш зарур. Миокард инфарктидан кейинги реабилитация бу беморларнинг умумий ҳолатини яхшилаш, юрак-қон томир тизими фаолиятини тиклаш ва узоқ муддатли асоратларни камайтиришга қаратилган тиббий ва ижтимоий комплекс чора-тадбирлар йиғиндисидир. Хусусан, жисмоний фаоллик, парҳез, психосоциал қўллаб-қувватлаш ва дори воситаларини қабул қилиш бу жараённинг асосий таркибий қисмлари ҳисобланади (Nesterak et al., 2024). Юрак хуружидан кейинги реабилитация аҳамияти Юрак хуружидан кейинги реабилитация дастурларининг самарадорлиги бир нечта халқаро тадқиқотларда исботланган. Бундай дастурлар қуйидаги асосий мақсадларга эришишга ёрдам беради: Юрак-қон томир тизимининг тикланишини тезлаштириш; Қайта инфаркт хавфини камайтириш; Юрак етishмовчилигининг олдини олиш; Беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш. Халқаро амалиётда, айниқса Европа Кардиология Жамияти (ESC) ва Америка Юрак Ассоциацияси (AHA) каби нуфузли ташкилотлар томонидан ишлаб чиқилган реабилитация дастурлари юқори самарадорликка эга эканлиги кўрсатилган (Smith et al., 2021). Реабилитация усулларидан юрак хуружидан кейинги реабилитация дастурлари бир нечта асосий компонентларни ўз ичига олади: 1. Жисмоний фаоллик – махсус тайёрланган аэробик ва куч машқлари юрак ҳажмининг ошиши ва юрак-соға ўрни бўйича ишончли натижаларни кўрсатади. 2. Парҳез ва овқатланиш тавсиялари – тўйинган ёғлар ва шўрликларни камайтириш, антиоксидантлар ва Омега-3 каби фойдали моддаларни кўп истеъмол қилиш муҳим ҳисобланади. 3. Фармакологик даволаш – юрак-қон томир тизимига таъсир қилувчи дориларни қабул қилиш (бетаблокаторлар, ААП ингибиторлари, антикоагулянтлар ва статинлар) касалликнинг ривожланишини секинлаштиришга ёрдам беради. 4. Психологик қўллаб-қувватлаш – стресс, депрессия ва хавотир касалликнинг қайта юз бериш хавфини ошириши мумкинлиги боис, психологик ёрдам реабилитация жараёнининг муҳим қисми ҳисобланади. 289 https://universalpublishings.com МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА Researchbib Impact factor: 13.14/2024 SJIF 2024 = 5.444 Том 3, Выпуск 03, Март МУАММО ВА МАҚСАД Ҳозирги кунга келиб, юрак хуружидан кейинги реабилитация дастурлари бўйича кўплаб тадқиқотлар ўтказилган бўлса-да, уларнинг самарадорлигини ошириш йўллари ҳали ҳам долзарб масала бўлиб қолмоқда. Шу сабабли, ушбу тадқиқотнинг мақсади – миокард инфарктидан кейинги реабилитация усулларининг самарадорлигини баҳолаш ва энг яхши стратегияларни аниқлашдан иборат. Бу тадқиқот реабилитация дастурларининг турли элементлари (жисмоний фаоллик, парҳез, фармакотерапия ва психологик қўллаб-қувватлаш) юзасидан илмий далилларга асосланган таҳлилни ўз ичига олади ва беморлар учун энг самарали ёндашувларни белгилашга ёрдам беради. НАТИЖАЛАР Юрак хуружидан кейинги реабилитация самарадорлигини баҳолаш учун 100 нафар миокард инфаркти кечирган беморлар 6 ой давомида кузатилди. Улар 2 гуруҳга бўлинди: Тадқиқот гуруҳи (n=50): стандарт дори воситалари билан бирга комплекс реабилитация дастурларини қабул қилган беморлар. Назорат гуруҳи (n=50): фақат стандарт медикаментоз терапияни қабул қилган беморлар. Реабилитациянинг таъсирини баҳолаш учун бир нечта физиологик, клиник ва психологик кўрсаткичлар ўрганилди. Тадқиқот гуруҳидаги беморларда юрак-қон томир тизимига оид кўрсаткичлар сезиларли даражада яхшиланди: Бошланғич ҳолат 6 ойдан кейин p- Кўрсаткич (ортача ± SD) (ортача ± SD) қиймати Систолик қон 140.2 ± 8.3 128.5 ± 6.7 <0.01 босими (мм.с.б) Диастолик қон 89.7 ± 6.1 81.3 ± 5.4 <0.01 босими (мм.с.б) Юрак тезлиги 78.4 ± 5.7 72.1 ± 4.9 <0.05 (мин^-1) Эжекция 45.8 ± 4.6 52.3 ± 5.1 <0.01 фракцияси (%) 290 https://universalpublishings.com МЕДИЦИНА, ПЕДАГ