JORJ ORUELNING “1984” ASARIDAGI FRAZEOLOGIZMLAR TAHLILI VA TARJIMADA KELIB CHIQQAN MUAMMOLAR

Аннотация

The main purpose of this article is to consider the translation methods of phraseologisms in the book "1984", as well as to analyze the problems that arise in translating phraseological units. Also, correctly and incorrectly translated units from English into Uzbek, based on excerpts from the work, and appropriate translations that fit into the discourse are given. Key concepts: phraseologisms, newspeak, expression, phraseological units, doublethink. АНАЛИЗ ФРАЗЕОЛОГИЗМОВ В РОМАНЕ ДЖОРДЖА ОРВЕЛА «1984» И ПРОБЛЕМЫ, ВОЗНИКАЮЩИЕ ПРИ ПЕРЕВОДЕ Аннотация. Основной целью данной статьи является рассмотрение способов перевода фразеологизмов в книге «1984», а также анализ проблем, возникающих при переводе фразеологических единиц. Кроме того, на основе отрывков из произведения рассматриваются правильно и неправильно переведенные единицы с английского на узбекский язык, и даются соответствующие переводы, соответствующие дискурсу. прошедший. Ключевые понятия: фразеологизмы, новояз, идиома, фразеологические единицы, двоемыслие. Jorj Oruellning "1984" romani totalitar davlatlar tuzumini, propagandaning kuchini va nazoratning jamiyatga ta’sirini ochib beruvchi mashhur asarlardan biridir. Ushbu roman nafaqat syujet jihatidan, balki lingvistik tuzilishi bilan ham ajralib turadi. 1707 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3 Orwell asarida maxsus sun’iy til - Newspeak (Yangi til) dan foydalangan bo‘lib, bu til roman mazmuni va maqsadiga xizmat qiladi. Bundan tashqari, romanda ko‘plab frazeologik birliklar, stilistik vositalar va metaforik iboralar mavjud. Ushbu bo‘limda "1984" romanining lingvistik xususiyatlari chuqur tahlil qilinadi. "1984" romanining lingvistik xususiyatlarini tahlil qilishda quyidagi jihatlar alohida ahamiyat kasb etadi: 1. Frazeologik birliklarning keng qo‘llanilishi 2. Newspeak (Yangi til) ning roli 3. Ikkiyuzlamachilik (Doublethink) va til orqali manipulyatsiya 4. Propaganda va senzura tili 5. Metaforalar va allegoriyalar Frazeologik birliklar va ularning o‘ziga xosligi. Orwell romanda ingliz tilidagi klassik frazeologik birliklardan foydalanish bilan birga, o‘zi yaratgan yangi frazeologik iboralarni ham kiritgan. Ushbu birliklar asosan totalitar tuzumning tildan foydalanish uslubini ifodalash uchun ishlatilgan. Shu o`rinda roman matnida uchraydigan ba’zi frazeologik birliklardan misollar keltirib o`tmoqchiman. "Big Brother is watching you" (Katta Aka seni kuzatib turibdi) – bu frazeologik ibora totalitar nazoratning ramzi hisoblanadi. Orwell ushbu iborani romanning asosiy g‘oyalaridan biri sifatida ishlatgan. "Thoughtcrime" (Fikr jinoyati) – mustaqil fikrlashni jinoyat deb qabul qiluvchi tizimni ifodalaydi. Bu tushuncha frazeologik birlik sifatida ishlatiladi. "Unperson" (Yo‘q qilingan shaxs) – mavjudligini butunlay yo‘q qilish, tarixdan o‘chirish tushunchasi. Totalitar tuzumda kimdir partiyaga qarshi chiqsa, u shaxs butunlay "yo‘q qilingan" deb hisoblanadi. O‘zbek tiliga tarjima qilganda, ushbu frazeologik birliklarni saqlab qolish qiyin bo`lgan. Buning asosiy sababi esako`p iboralar yozuvchi tomonidan o`sha davrdagi tuzumni yanada yoritib berish uchun yaratilgan iboralar hisoblanadi. Big Brother is watching you iborasi "Katta Aka seni kuzatib turibdi" deb so‘zma-so‘z tarjima qilingan bo‘lsa-da, bu iboraning konnotativ ma’nosini tushuntirish kerak. Thoughtcrime ni "Fikr jinoyati" deb tarjima qilish mumkin, lekin bu ibora o‘zbek tilida tabiiy chiqmasligi mumkin. Shu sababli, uni "taqiqlangan fikrlar" yoki "jinoyat deb hisoblangan fikrlar" tarzida kengaytirib tushuntirish talab etiladi. Orwell uslub jihatidan sodda, lekin semantik jihatdan chuqur yozuvchi hisoblanadi. U til orqali manipulyatsiya qilish usullarini ko‘rsatish uchun ba’zi texnikalardan foydalangan. Oddiy gap qurilishi: Orwell jumlalari oddiy va tushunarli bo‘lib, o‘quvchini tezda jalb qiladi. 1708 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3 Kuchli antonimiya va qarama-qarshi tushunchalar: Masalan, Freedom is slavery (Erkinlik - bu qullik) yoki Ignorance is strength (Bilimsizlik - bu kuch). Simvolik obrazlar va metaforalar: Big Brother, Room 101, Telescreens kabi tushunchalar roman davomida simvol sifatida ishlatiladi. Orwellning sodda, lekin semantik jihatdan boy uslubi tarjimada saqlab qolish qiyin. Masalan, War is Peace (Urush - tinchlik) kabi iboralar ko‘p ma’noga ega bo‘lib, ularni soddalashtirib yuborish ma’no yo‘qotilishiga olib kelishi mumkin. "1984" romanining lingvistik xususiyatlari uni o‘ziga xos va ta’sirli asarga aylantiradi. Orwell sun’iy til - Newspeak orqali tilning nazorat vositasi sifatida ishlatilishini ko‘rsatib bergan. Frazeologik birliklar va metaforalar roman kontekstida kuchli ma’noga ega bo‘lib, tarjima jarayonida ularni to‘g‘ri uzatish muhim. O‘zbek tiliga tarjima qilishda asosiy muammolar: 1. Sematik o`ziga xosligi. Newspeak iboralarining tarjimasi murakkabligi. 2. Frazeologik birliklarning ekvivalenti yo‘qligi. 3. Orwell uslubini saqlash qiyinchiligi. Konteksni qo`qotish xavfi. Sh