OILADA PSIXOLOGIK MUHITNING YOMONLIGI: NIZOLAR VA KONFLIKTLAR

Аннотация

Ushbu maqolada konfliktli vaziyatlarni hal etishda oilaning roli, konfliktlarni hal etishda ota-onalarning pedagogik-psixologik to’g’risida ma’lumot keltirilgan. Kalit so’zlar: ma’naviy-qadriyatli, sub’ektiv, ijtimoiy, yoshlar, mustahkam, pedagogik-psixologik, jamiyat, hissiy-emotsional, oila, ta’sir tarbiya. Oilalarda psixologik muhitning yomonlashishi va doimiy nizolar bir-birini kuchaytiruvchi omillar bo’lib, oila a’zolarining ruhiy salomatligi va farovonligiga salbiy ta’sir ko’rsatadi. Bunday holatlar shaxs kamoloti shaxslararo munosabatlar ijtimoiy va siyosiy hayotda bo’ladigan voqealarni osonlashtiriladi. Oila ichidagi psixologik muhitning yaxshi emasligi ya’ni nizo va konfliktlar ko’pincha bir nechta omillar bilan bog’liq bo’lishi mumkin. Bunday holatlar oila a’zolari o’rtasidagi muloqotning yomonlashishi his-tuyg’ularni ifoda etishning qiyinlashishi yoki o’zaro ishonchning pasayishi tufayli yuzaga keladi. Buning natijasida turli xil xulq-atvor muommolari, tushunmovchiliklar yoki hatto zo’ravonliklar paydo bo’lishi mumkin. Psixologik konfliktlar oila a’zolarining o’zaro aloqalariga o’z-o’zini qabul qilishlariga va bolalarning o’sishi va ta’limiga zarar yetkazishi mumkin. Shuningdek doimiy nizo oilaning ruhiy va jismoniy farovonligini kamaytiradi. Bunday muhitda oila a’zolariga maslahatlar, terapevtik yondashuvlar yoki oilaviy maslahatxizmatlari yordamida bu muammoni hal qilish muhimdir. Psixologik qo’llab-quvvatlash oila ichidagi ahvolni yaxshilashga va konfliktlarni hal qilishga yordam berishi mumkin. Bunday vaziyatlarda muommo hal qilinmasa oilada doimiy stress, nizo konflikt o’zaro ishonchliksiz va emotsional izolyatsiya paydo bo’lishi mumkin. Oila a’zolari o’rtasida muloqot etishning past darajasi his tuyg’ularni ifodalashdagi cheklovlar yoki ko’proq zararli va tajovuzkor xatti- harakatlar bu muhitni yanada yomonlashtiradi. Psixologik muhitniyaxshilash uchun oilada ochiq muloqat va bir-birini tushunishga intilishga zarur. Bunday yondashuvlar konfliktlarni hal qilishga o’zaro hurmat va ishonchni rivojlantirishga yordam beradi. Agar zarur bo’lsa oilaviy terapiya yoki psixolog yordamiga murojat qilish ham samarali bo’lishi mumkin. 24 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference Oilalarda psixologik muhitning yaxshi emasligi ko’pincha nizo yoki konfliklarga olib keladi. Psixologik muhit ya’ni oila a’zolari o’rtasidagi hissiy aloqalar hurmat ishonch va muloqot darajasi oila ichidagi tinchlik va barqarorlikni belgilaydi. Agar muhit yomon bo’lsa o’zaro tushunmovchiliklar, to’qnashuvlar va nizolar paydo bo’lishiga mumkin. Oila ichidagi konfiktlar quydagi sabablarga ko’ra yuzaga kelishi mumkin. Komunikatsiyaning yetishmasligi: oila a’zolari o’rtasidagi ochiq va samimiy muloqotning yo’qligi o’zaro tushunmovchilikga olib kelishi mumkin. Qat’iy qarorlar va murosasizlik: har bir a’zoning fikri va his-tuyg’ularga hurmat qilmaslik o’zaro murosasizlikni kuchaytiradi. Tashqi stress: moliyaviy yoki ish bilan bo’liq bo’lgan tashqi muommolar oiladagi ruhiy muhitga ta’sir qilishi mumkin. O’zaro ishonchning yo’qligi: oila a’zolari o’rtasida ishonchning pastligi xiyonat yoki sirlarni yashirish konfliktlarni kuchaytiradi. O’zgarishlarga moslashmaslik: oila a’zolarining o’zgaruvchan ehtiyojlar va sharoitlarini moslashmasligi qattiq qarashlar yoki qo’llanmalarga yopishish nizolarga sabab bo’lishi mumkin. Bunday vaziyatlarda oilaning yaxshi psixolog muhitni tiklash uchun ochiq va samimiy muloqot, o’zaro hurmat va murosa qilishga tayyorlik zarur. Shuningdek, psixologik yordam olishi kerak oilaviy maslahatlashuvlar ham muammoni hal qilishda foydali bo’lishi mumkin. Oilalarda psixologik muhitning yaxshi emasligi ko’pincha nizolar va konfliktlar bilan bog’liq bo’lishi mumkin. Bunday xolatlarda oilaviy a’zolar o’rtasida hissiy aloqalar zaiflashadi, o’zaro tushunmovchiliklar, ishonchsizliklar va qo’pollik yuzaga kelishi mumkin. Nizo va konfliktlar turli omillar jumladan turmush o’rtog’ining o’zaro muammolari farzandlar bilan bog’liq muommolar moliyaviy qiyinchiliklar yoki oiladagi yuksak stress tufayli paydo bo’lishi mumkin. Bunday holatlarni hal qilish uchun oila a’zolarning o’zaro muloqot qilishga intilishi muommo va ziddiyatlarni ochiq va mehrli tarzda muhokama qilishlari zarur. Shuningdek psixologik yordam maslahatlar va terapiya ham oilaning yaxshilanishiga yordam berishi mumkin. Konflikni hal qilish va o’zaro hurmatni tiklash uchun sabr toqat, tushunish va qo’llab quvatlash juda muhimdir. 1) Oiladagi psoxologik muhitning yomonlashish: oila a’zolari o’rtasidagi tushunmovchiliklar yoki jismoniy emotsional masalalar oilada yomon psixologik muhitni yaratadi. 25 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference 2) Nizo –kofliktlar: bu turdagi muhitda oiladagi a’zolar o’rtasida turli xil nizolar janjallar va muommolar yuzaga keladi. Bu ehtimol xotin va er o’rtasidagi yok iota-ona bolalar o’rtasidagi munosabatlarga ta’