BUGUNGI KUNDAGI KIBER TAHDIDLAR VA ULARDAN HIMOYALANISH

Аннотация

С развитием технологий проблема кибербезопасности стала одной из актуальных проблем сегодня. Узбекистан, где растет использование интернета, не является исключением. В этой статье мы поговорим о современных кибератаках, их экономическом ущербе и способах защиты от них. Ключевые слова: типы кибератак, угрозы безопасности банковских карт, мобильные приложения, вредоносные программы, телефонное мошенничество, атаки через Wi-Fi, трояны, антивирусное программное обеспечение и программное обеспечение безопасности, а также обучение сотрудников. Annotation Along with the development of technologies, the issue of cyber security has become one of the pressing problems today. Uzbekistan, which is growing in the level of internet use, is no exception. In this article, we will talk about modern cyber attacks, their economic harm and methods of protection against them. Keywords: types of cyberattacks, threats to bank card security, mobile applications, malware, phone fraud, Wi-Fi attacks, Trojan programs, antivirus and security programs, and employee training. Kiberhujum turlari Kiberxavfsizlik sohasidagi muammolar ko‘pincha quyidagi hujum turlarida namoyon bo‘ladi: 91 DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN MODERN SCIENCES International scientific-online conference 1. Fishing (fişing): Hujumchilarning eng keng tarqalgan usullaridan biri bo‘lib, ular foydalanuvchini aldash orqali maxfiy ma’lumotlarni (parollar, kredit karta ma’lumotlari) qo‘lga kiritadi. Odatda, bu hujumlar elektron pochta yoki ijtimoiy tarmoqlar orqali amalga oshiriladi. Xususan, O‘zbekistonda soxta onlayn savdo platformalari orqali ham fişing hujumlari kuzatilmoqda. 2. Ransomware (shantaj dasturlari): Ushbu dasturlar orqali kiberjinoyatchilar tizimdagi ma’lumotlarni bloklab qo‘yadi va ochish uchun katta miqdorda pul talab qiladi. 2020-yilning o‘zida ransomware hujumlari global miqyosda milliardlab dollarlik zarar yetkazgan. O‘zbekistonning kichik va o‘rta korxonalari ham bu turdagi hujumlarga duch kelmoqda. 3. DDoS hujumlari: Bunday hujumlar orqali jinoyatchilar sayt yoki tizimning ishlashini to‘xtatib qo‘yish uchun ularni ortiqcha ma’lumot oqimi bilan to‘ldiradi. DDoS hujumlari, ayniqsa, davlat xizmatlari yoki bank tizimlari faoliyatiga putur yetkazishi mumkin. 4. Zararli dasturlar: Kompyuter viruslari, troyanlar va boshqa zararli kodlar orqali hujumlar uyushtiriladi. Ular tizimni buzish, ma’lumotlarni o‘g‘irlash yoki foydalanuvchi faoliyatini kuzatish uchun ishlatiladi. Mobil ilovalar orqali zararli dasturlar tarqalishi ham dolzarb muammolardan biridir. 5. Tarmoq orqali buzib kirish: Hujumchilar zaif parollar yoki xavfsizlikning past darajasidan foydalanib tarmoqqa noqonuniy kirishadi. Masalan, Wi-Fi tarmoqlarida zaif shifrlash protokollari hujumchilarga imkoniyat yaratadi. Fuqarolarning bank kartalari xavfsizligiga tahdidlar Bank kartalaridan pulni noqonuniy ravishda yechib olish kiberjinoyatchilikning keng tarqalgan usullaridan biridir. Quyida bu borada qo‘llaniladigan asosiy usullar va ulardan himoyalanish yo‘llari keltiriladi: 1. Soxta saytlar orqali ma’lumotlarni o‘g‘irlash: Jinoyatchilar asliga o‘xshash soxta bank saytlarini yaratib, foydalanuvchilardan karta ma’lumotlarini kiritishni so‘raydi. Bu usulda, ko‘pincha, reklama bannerlari yoki spam xabarlari orqali saytga o‘tish taklif qilinadi. o Himoya chorasi: Rasmiy bank saytlariga faqat ishonchli havolalar orqali kiring. HTTPS protokoli va yashil qulf belgisining mavjudligini tekshiring. 2. Mobil ilovalar orqali zararli dasturlar: Soxta banking yoki to‘lov ilovalari foydalanuvchilarni aldab karta ma’lumotlarini kiritishga undaydi yoki qurilma orqali to‘lov ma’lumotlarini o‘g‘irlaydi. 92 DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN MODERN SCIENCES International scientific-online conference o Himoya chorasi: Mobil ilovalarni faqat rasmiy do‘konlardan (Google Play, App Store) yuklab oling va ilova reytinglari hamda sharhlarini tekshiring. 3. ATM skimming (skimming qurilmalari): Jinoyatchilar bankomatlarga maxsus qurilmalar o‘rnatib, karta ma’lumotlarini nusxalaydi va keyinchalik ushbu ma’lumotlardan foydalanib mablag‘ni o‘zlashtiradi. o Himoya chorasi: Bankomatda shubhali narsalar borligini tekshiring. Kartani kiritish joyida bo‘shliq yoki g‘alati qurilmalar mavjudligini ko‘zdan kechiring. 4. Telefon orqali firibgarlik: Hujumchilar o‘zlarini bank xodimi sifatida tanishtirib, karta ma’lumotlarini so‘raydi. Bu ma’lumotlarni olish orqali ular hisobdan mablag‘ni o‘zlashtiradi. o Himoya chorasi: Bank xodimlari hech qachon telefon orqali karta ma’lumotlarini so‘ramasligini yodda saqlang. Shubhali qo‘ng‘iroqlar haqida darhol bankka xabar bering. 5. Ommaviy Wi-Fi orqali hujumlar: Ochiq Wi-Fi tarmoqlarida jinoyatchilar foydalanuvchi qurilmalariga kirib, karta ma’lumotlarini kuzatishi mumkin. o Himoya chorasi: Ommaviy tarmoqlarda tranzaksiyalarni amalga oshirmang va VPN xizmatlaridan foydalaning. 6. Troyan dasturlari: Elektron pochta yoki zararli havolalar orqali foydalanuvchi qurilmasiga troyan dasturlar