TIBBIYOT OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA CHET TILINI O’QITISH USULLARINI RIVOJLANTIRISH VA ZAMONAVIYLASHTIRISHNI TADQIQ QILISH

Аннотация

Ushbu tadqiqot tibbiyot oliy ta’lim muassasalarida ingliz tilini o‘qitish metodikasini fanlararo aloqadorlik asosida takomillashtirish masalasiga bag‘ishlangan. Tadqiqotda ingliz tilini kasbiy mazmun bilan integratsiyalash orqali talabalarning lingvistik va kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Eksperimental tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, tibbiy kontekstga asoslangan yondashuv talabalar bilimini oshirish bilan birga, ularning kasbiy muloqot ko‘nikmalarini ham sezilarli darajada rivojlantiradi. Shuningdek, fanlararo metodikaning ta’lim samaradorligini oshirish va talabalarni kasbiy muhitga yaxshiroq tayyorlashdagi ahamiyati muhokama qilinadi. Kalit so‘zlar: ingliz tili o‘qitish, tibbiyot ta’limi, fanlararo yondashuv, kasbiy muloqot, til metodikasi. Bugungi globallashgan dunyoda ingliz tili tibbiyot va ilm-fan sohasida yetakchi tilga aylangan bo‘lib, tibbiyot talabalari uchun yuqori darajadagi til kompetensiyasiga ega bo‘lish muhim ahamiyat kasb etadi. An’anaviy chet tili o‘qitish metodlari ko‘pincha tibbiy fanlar bilan integratsiyalashmaganligi sababli, talabalar til ko‘nikmalarini kasbiy faoliyatlarida qo‘llashda qiyinchiliklarga duch kelishadi. Fanlararo yondashuv esa til o‘rganishni tibbiy bilimlar bilan bog‘lash orqali talabalar uchun yanada samarali ta’lim muhitini yaratishga xizmat qiladi. Ushbu tadqiqot tibbiyot oliy ta’lim muassasalarida ingliz tilini o‘qitish metodikasini takomillashtirishga qaratilgan. ADABIYOTLAR TAHLILI Fanlararo yondashuv asosida tibbiyot oliy ta’lim muassasalarida ingliz tilini o‘qitish metodikasini takomillashtirish bo‘yicha olib borilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, ingliz tili tibbiyot sohasida muhim kommunikativ vosita bo‘lib, zamonaviy metodikalar va texnologiyalar bilan uyg‘unlashgan holda o‘qitilishi lozim. ESP (English for Specific Purposes) tamoyillariga asoslangan tadqiqotlar (Hutchinson & Waters, 1987; Dudley-Evans & St John, 1998) tibbiyot talabalariga mo‘ljallangan ingliz tili kurslarida kasbiy ehtiyojlarga mos materiallarni tanlash muhimligini ta’kidlaydi. Shuningdek, Hyland (2006) va 75 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Basturkmen (2010) ilmiy-texnik sohalar uchun maxsus ingliz tili (LSP - Language for Specific Purposes) metodikasining samaradorligini asoslaydi. Chet tilini o‘qitish metodikasi bo‘yicha tadqiqotlar (Brown, 2007; Richards & Rodgers, 2014) kommunikativ yondashuvning samaradorligini ta’kidlaydi. Nation & Newton (2009) esa tibbiyot sohasida tinglab tushunish va so‘zlashuv ko‘nikmalarini rivojlantirish usullari haqida fikr bildirgan. Tibbiyot oliy ta’limida ingliz tilining ahamiyati Crystal (2003) tomonidan tahlil qilinib, xalqaro ilmiy hamkorlik va global ilmiy nashrlarga kirish imkoniyati bilan bog‘liq jihatlar ko‘rsatib o‘tilgan. Bowen & Marks (1994) tibbiy ingliz tilini o‘qitishda real kasbiy vaziyatlarga asoslangan interaktiv metodlarning afzalliklarini qayd etgan. Zamonaviy texnologiyalar va innovatsion yondashuvlar bo‘yicha tadqiqotlar (Ellis, 1997; Hyland, 2006; Basturkmen, 2010) ingliz tilini o‘qitishda aralash ta’lim (Blended Learning) va virtual simulyatsiyalar orqali kasbiy kompetensiyani shakllantirish muhimligini ta’kidlaydi. Ushbu adabiyotlar tahlili tibbiyot oliy ta’lim muassasalarida ingliz tilini o‘qitish metodikasini takomillashtirish uchun kommunikativ yondashuv, ESP tamoyillari va zamonaviy texnologiyalarni o‘z ichiga olgan kompleks strategiyalarni ishlab chiqish lozimligini ko‘rsatadi. METODLAR Tadqiqot tibbiyot universitetlarida o‘tkazilib, ikkinchi kurs talabalarini o‘z ichiga oldi. Aralash tadqiqot metodidan foydalanildi, bunda miqdoriy va sifatli ma’lumotlar yig‘ildi. Eksperimental guruhga tibbiy holatlar, terminologiya va kasbiy muloqot elementlari kiritilgan ingliz tili darslari o‘tilgan bo‘lsa, nazorat guruhi an’anaviy usulda ta’lim oldi. Ma’lumotlar oldindan va keyingi testlar, so‘rovnomalar hamda talabalar va o‘qituvchilar bilan suhbatlar orqali yig‘ildi. NATIJALAR VA MUHOKAMA Tahlillar shuni ko‘rsatdiki, eksperimental guruh talabalari tibbiy ingliz tili leksikasi, ilmiy matnlarni o‘qib tushunish va kasbiy muloqot ko‘nikmalari bo‘yicha nazorat guruhiga nisbatan sezilarli darajada yuqori natijalarga erishdi. So‘rov natijalari talabalar bu yondashuvni qiziqarli va foydali deb baholaganliklarini ko‘rsatdi. O‘qituvchilar esa talabalar faolligining oshganini va darslardagi ishtirokchanlik darajasining yaxshilanganini ta’kidladilar. Olingan natijalar shuni ko‘rsatadiki, ingliz tilini o‘qitish jarayoniga tibbiy mazmunni kiritish talabalar bilimini oshirish bilan birga, ularni kelajakdagi kasbiy faoliyatga yaxshiroq tayyorlaydi. Ushbu yondashuv til va mutaxassislik fanlarini o‘zaro bog‘lab, talabalarning qiziqishini oshiradi hamda ta’lim 76 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference samaradorligini kuchaytiradi. Biroq, bunday metodikaning to‘liq tatbiq etilishi uchun o‘quv dasturlarini moslashtirish, o‘qi