ТАБИАТНИ САҚЛАШ – ЗАМОНАВИЙ ФУҚАРОНИНГ МУҲИМ ВАЗИФАСИ

Аннотация

This thesis covers important tasks for the modern citizen in the field of environmental protection, the relevance of ecological issues in Uzbekistan, the role of the 'green' economy in sustainable development, the Constitution and environmental rights, as well as legislation in the area of environmental protection, citizens' ecological responsibility, the role of the state, public oversight, and issues related to enhancing education and environmental awareness. The main goal of the thesis is to discuss and propose measures aimed at ensuring a healthy environment for future generations. Калит сўзлар: табиат, атроф-мухит, экология, мухофаза, жамоатчилик назорати, "яшил" иқтисодиëт, экологик хуқуқлар, жавобгарлик. Ключевые слова: природа, окружающая среда, экология, охрана, общественный контроль, "зеленая" экономика, экологические права, ответственность. 113 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Keywords: nature, environment, ecology, protection, public oversight, "green" economy, environmental rights, responsibility. Замонавий дунёда атроф-муҳитнинг ҳолати ва унинг инсоният келажагига таъсири тобора долзарб аҳамият касб этмоқда. Экологик муаммолар глобал миқёсда намоён бўлиб, иқлим ўзгариши, биохилма- хилликнинг йўқолиши, ифлосланиш каби салбий оқибатларга олиб келмоқда. Бу муаммолар нафақат табиатга, балки инсонларнинг ҳаёти ва саломатлигига ҳам жиддий таъсир кўрсатмоқда. Ўзбекистонда экологик вазият ўзига хос хусусиятларга эга. Орол денгизи муаммоси, чўлланиш, сув ресурсларининг танқислиги каби омиллар мамлакатимиз учун энг долзарб экологик муаммолар ҳисобланади. Ушбу муаммоларни ҳал этиш учун комплекс чора-тадбирлар ишлаб чиқиш ва амалга ошириш зарур. 2025-йилнинг "Aтроф-муҳитни асраш ва яшил иқтисодиёт" йили деб эълон қилиниши бежиз эмас. Бу орқали жамиятнинг эътиборини атроф- муҳитни муҳофаза қилишга қаратиш, "яшил" иқтисодиётни ривожлантириш орқали барқарор ривожланишга эришиш мақсад қилинган. Ушбу йил давомида амалга ошириладиган тадбирлар экологик муаммоларни ҳал этишга ва атроф-муҳитни асрашга қаратилган бўлиши лозим. "Яшил" иқтисодиёт – бу иқтисодий ўсишни таъминлаш билан бирга, атроф-муҳитга салбий таъсирни камайтирадиган ва табиий ресурслардан оқилона фойдаланишни таъминлайдиган иқтисодий моделдир. "Яшил" иқтисодиётнинг асосий тамойиллари энергия самарадорлиги, қайта тикланадиган энергия манбаларидан фойдаланиш, чиқиндиларни камайтириш ва табиий ресурсларни муҳофаза қилишдан иборат. "Яшил" технологиялар энергия самарадорлигини ошириш, қайта тикланадиган энергия манбаларидан фойдаланиш ва чиқиндиларни камайтириш имконини беради. Бу эса, ўз навбатида, атроф-муҳитга салбий таъсирни камайтиришга ва ресурслардан оқилона фойдаланишга ёрдам беради. Масалан, қуёш панеллари орқали электр энергияси ишлаб чиқариш, шамол электр станциялари ва бошқа қайта тикланадиган энергия манбалари атроф-муҳит учун хавфсиз ва барқарор энергия таъминотини яратишга имкон беради. Ўзбекистонда "яшил" иқтисодиётни ривожлантириш учун қишлоқ хўжалиги, саноат ва туризм каби соҳаларда катта имкониятлар мавжуд. Қишлоқ хўжалигида сув тежовчи технологияларни жорий этиш, органик 114 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference деҳқончиликни ривожлантириш ва тупроқ унумдорлигини ошириш муҳим аҳамиятга эга. Саноатда энергия самарадорлигини ошириш, чиқиндиларни қайта ишлаш ва экологик тоза технологияларни жорий этиш зарур. Туризм соҳасида эса экотуризмни ривожлантириш ва табиий ресурслардан оқилона фойдаланишга эътибор қаратиш лозим. 2025-йилда "яшил" иқтисодиётни ривожлантириш бўйича режалаштирилган лойиҳалар ва дастурлар мамлакатимизнинг барқарор ривожланишига хизмат қилади. Бу лойиҳалар энергия самарадорлигини ошириш, қайта тикланадиган энергия манбаларидан фойдаланиш, чиқиндиларни қайта ишлаш ва атроф-муҳитни муҳофаза қилишга қаратилган бўлиши лозим. Ўзбекистон Конституциясида атроф-муҳитни муҳофаза қилишга оид нормалар мавжуд. Хусусан, ҳар бир фуқаронинг қулай атроф-муҳитга бўлган ҳуқуқи Конституцияда кафолатланади. Бу ҳуқуқ ҳар бир инсоннинг соғлом ва хавфсиз муҳитда яшаш, атроф-муҳитнинг ифлосланишидан ҳимояланиш ва табиий ресурслардан оқилона фойдаланишни талаб қилиш ҳуқуқини англатади. Конституцияга киритилган ўзгаришлар ва уларнинг экологик ҳуқуқларга таъсири доимий равишда ўрганилиб борилади. Aгар Конституцияга киритилган ўзгаришлар экологик ҳуқуқларни янада мустаҳкамлашга қаратилган бўлса, бу ижобий ҳолат сифатида баҳоланади. Aксинча, ўзгаришлар экологик ҳуқуқларни чеклайдиган бўлса, бу жамоатчилик томонидан танқид қилиниши мумкин. Фуқароларнинг экологик ҳуқуқларини ҳимоя қилиш механизмлари мавжуд. Буларга суд, жамоатчилик назорати ва экологик ташкилотлар киради. Суд орқали фуқаролар ўзларининг экологик ҳуқуқларини бузган шахсларга нисбатан даъво қўзғатишлари мумкин. Жамоатчилик назорати орқали фуқаролар атроф-муҳитнинг ҳолатини кузатишлари ва экологик қонунбузарликлар ҳақида хабар беришлари мумкин. Экологик ташкилотлар эса фуқароларнинг экологик ҳуқуқл