BO‘LAJAK PEDAGOGNING METODIK TAYYORGARLIGI USTIDA ISHLASH

Аннотация

Innovatsion rivojlanish jarayonining markazida yuqori ijodiy salohiyat va kasbiy mahoratga ega bo‘lgan inson turadi. Innovatsion rivojlanishning sur’ati va muvaffaqiyati uning tayyorgarlik darajasiga, ijodiy qobiliyatlarining rivojlanishiga, ichki zaxiralarini safarbar qilishga tayyorligiga, o‘zgaruvchan hayot sharoitlarida moslashuvchan bo‘lishiga hal qiluvchi darajada bog‘liq. Bu borada innovatsion rivojlanishni tezlashtirishning muhim omili sifatida ta’lim alohida ahamiyat kasb etadi. Kalit so‘zlar: kompetensiyaviy yondashuv, hamkorlik pedagogikasi, kasbiy faoliyat, innovatsion maktab, ta’lim sifatini oshirish. Ta’limni modernizatsiya qilishning asosiy maqsadlari, bir tomondan, bo‘lajak o‘qituvchining kasbiy tayyorgarligi mazmunini yangilash (ko‘p bosqichli tizimga o‘tish, innovatsion rivojlanish sharoitida kasbiy faoliyat modelini o‘zgartirish, uzluksiz "chegaralararo" ta’lim, kompetensiyaviy yondashuvni joriy etish, innovatsion faoliyatga tayyorgarlikni shakllantirish), boshqa tomondan esa, shaxsni rivojlantirish, uning ijodiy qobiliyatlari, mustaqilligi va o‘z-o‘zini o‘qitishga bo‘lgan ehtiyojini shakllantirish bilan bog‘liq. Zamonaviy ta’lim uning barcha bosqichlarida (bog‘chadan oliy o‘quv yurtigacha) innovatsionlik bilan bog‘liq bo‘lib, bu ta’lim amaliyotidagi alohida (mahalliy) innovatsiyalardan innovatsion faoliyatga o‘tishni anglatadi [1]. Ta’limdagi yo‘nalishlarning o‘zgarishi ta’limni inson mavjudligining makoni sifatida (V.I.Slobodchikov), innovatsiyalarni esa "inson tashabbusi bilan amalga oshiriladigan va uning ta’limda shaxsiy ishtirokini ta’minlaydigan o‘rin va shakllarni yaratishga qaratilgan harakat" (G.N.Prozumentova) sifatida tushunishdagi e’tiborning o‘zgarishi natijasida yuz berdi. Ta’lim mohiyatini "insonning turli ma’no maydonlarida yashash, ma’no maydonlarini qurish qobiliyatini rivojlantirish" va ta’limdagi innovatsiyalar sifatida yangicha tushunish tadqiq qilish va boshqarishga gumanitar yondashuvda o‘z aksini topdi [2]. Ushbu yondashuvda ta’lim kattalar va bolalarning hamkorlikdagi faoliyati sifatida aniqlanadi; pedagogning faoliyati esa hamkorlikdagi faoliyat ishtirokchisi va tashkilotchisi rolini bajarish sifatida taqdim etiladi. Ta’limga gumanitar yondashuv ta’lim ishtirokchisining o‘zini uning rivojlanishi va ta’limiga "qodir" va "ta’sir ko‘rsatuvchi" subyekt sifatida birinchi o‘ringa qo‘yadi. 5 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Pedagogning kasbiy tayyorgarligi "tayyorgarlikda tadqiqot tarkibiy qismini kuchaytirish," "global ta’lim innovatsiyalarini tezkor o‘zlashtirish" yo‘nalishlarida o‘zgara boshlaydi. Hamkorlikdagi faoliyatni ta’limning maxsus predmeti va mazmuni sifatida ajratish pedagogikada yangi yo‘nalish – hamkorlik pedagogikasining paydo bo‘lishiga turtki bo‘ldi. Pedagog va o‘quvchining (o‘qituvchi va talabaning) hamkorlikdagi harakatini umumiy va kasbiy ta’lim mazmunining alohida birligi sifatida tushunish; faoliyat ishtirokchilarini birgalikda tashkil etish modellarini (avtoritar, yetakchilik, sheriklik) farqlash, hamkorlikdagi faoliyat mazmunining pedagog pozitsiyasiga bog‘liqligini asoslash ushbu yo‘nalish uchun asos bo‘ladi. Hamkorlik pedagogikasi vakillarining ilmiy tadqiqotlarida pedagogik faoliyatning dialogik mazmunini rivojlantirish shart-sharoitlari ishlab chiqilgan (Y.N.Kovalevskaya), innovatsion maktabda hamkorlikdagi faoliyat me’yorlarini shakllantirish mexanizmlari ochib berilgan (L.A.Sorokova), boshlang‘ich maktabda kattalar va bolaning ochiq hamkorlikdagi harakatining o‘quvchilar ta’limi sifatiga ta’siri va xususiyatlari ko‘rib chiqilgan (S.I.Pozdeeva), hamkorlikdagi faoliyat ishtirokchilarining subyektiv pozitsiyasini shakllantirishga ta’limni loyihalashtirishning mohiyati va ta’siri ochib berilgan (I.Y.Malkova), hamkorlikdagi faoliyatda pedagogning subyektiv pozitsiyasi shakllanishi bilan ta’lim sifatining o‘zgarishi asoslangan (O.N.Kalachikova). Kasbiy ta’lim nazariyasi va metodikasi uchun ushbu tadqiqotlar bo‘lajak o‘qituvchini tayyorlash mazmunini o‘zgartirish, uni tashkil etish usullarini tanlash, kasbiy tayyorgarlik sifatini baholashda yangi yondashuvlarni yaratish nuqtayi nazaridan muhim ahamiyatga ega. Zamonaviy ta’limda paradigmal siljish xususiyatiga ega bo‘lgan jadal o‘zgarishlar kuzatilmoqda – bu bilim paradigmasidan shaxsga yo‘naltirilgan, kompetensiyaviy paradigmaga o‘tishdir. Ta’lim paradigmasi bilimlilik ideali sifatida ko‘p bilimlilikka yo‘naltirilgan kognitiv-axborot konsepsiyasi pozitsiyasidan ta’limni shaxsiy ma’no ijodkorligi sifatida tushunishga yo‘naltirilgan konsepsiya bilan almashadi [3, 4, 5]. Ta’limning innovatsion rivojlanishi quyidagilarda namoyon bo‘ladi: - agar dastlab ta’limdagi innovatsiyalar yangilik maqomiga ega bo‘lib, mavjud me’yordan tashqariga chiqqan (g‘ayrioddiy, hammada bo‘lmagan), shu bilan birga har doim ham qo‘llab-quvvatlanmagan va ta’lim amaliyotida mustahkamlangan bo‘lsa, hozirda innovatsion ta’lim amaliyoti va innovatsion ta’lim haqida gapirishmoqda, ya