Правовая природа корпоративного договора

Аннотация

Калит сўзлар: Мақолада корпоратив шартноманинг ҳуқуқий табиати корпоратив шартнома, масаласи кенг ёритилган. Ушбу ишда “ҳуқуқий табиат” ҳуқуқий табиат, тушунчасининг мазмуни аниқланиб, корпоратив фуқаролик-қонунчилик, шартноманинг фуқаролик-қонунчилик доирасидаги ўрни, корпоратив муносабатлар, акциядорлик келишуви, унинг ҳар томонлама мулоҳазаларга сабаб бўладиган интерпретация, хусусиятлари ва амалдаги қарор механизмлари таҳлил ҳуқуқий механизм. қилинган. Авторлар корпоратив шартномани оддий шериклик шартномасидан фарқли, лекин ўзаро боғлиқ ҳуқуқий муносабатларни тартибга солувчи инструмент сифатида кўриб чиқадилар, шунингдек, унинг сиёсий, иқтисодий ва ҳуқуқий муҳитдаги аҳамиятига доир бир неча назарий ёндашувлар келтирилган. 1 Doctor of Legal Sciences, Acting Professor, The Department of crime prevention, Academy of the Ministry of Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 02 (2025) / ISSN 2181-1415 Правовая природа корпоративного договора АННОТАЦИЯ Ключевые слова: Статья посвящена анализу правовой природы корпоративный договор, корпоративного договора. В работе определяется сущность правовая природа, понятия «правовая природа», рассматривается место гражданское право, корпоративного договора в системе гражданско-правовых корпоративные отношения, отношений, а также выявляются его специфические черты, акционерное соглашение, отличающие его от обычных договоров и акционерных правовое регулирование, соглашений. Авторы обсуждают спорные вопросы правовой механизм. квалификации корпоративного договора, его роль в регулировании корпоративных отношений и особенности формирования правовых механизмов, обеспечивающих реализацию корпоративных прав и обязанностей. Корпоратив шартномани ўрганишга бағишланган деярли ҳар қандай илмий тадқиқот унинг ҳуқуқий тартибга солиниши билан боғлиқ энг муҳокамали масалалардан бири – ҳуқуқий табиати масаласини кўриб чиқмасдан ўта олмайди. Ушбу масалани ушбу ишда таҳлил қилишдан олдин, “ҳуқуқий табиат” тушунчасининг мазмунини аниқлаш лозим. Бизнинг фикримизча, унинг энг мазмунли таърифи профессор С.С. Алексеев томонидан берилган бўлиб, у ҳуқуқий табиатни “ҳуқуқий ҳодисанинг юридик тавсифи бўлиб, унинг ўзига хослигини, бошқа ҳуқуқий ҳодисалар орасидаги ўрни ва вазифаларини, унинг ижтимоий табиатига мувофиқ ифодалайди” деб таърифлаган [1]. Корпоратив келишувларнинг ҳуқуқий табиатига келсак, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексига (кейинги ўринларда – ФК) 2025 йил 7 февралда корпоратив шартнома ҳақидаги норма пайдо бўлишидан олдин ҳам, фан ва амалиётда корпоратив келишув фуқаролик-ҳуқуқий шартнома ҳисобланади, деган фикр умумэътироф этилган эди [2]. Албатта бу ўринда корпоратив шартномани фуқаролик қонунчилигида ифодаланиш зарурати ҳақида Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 5 апрелдаги Ф–5464-сон фармойиши билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикасининг фуқаролик қонунчилигини такомиллаштириш Концепциясининг III-бўлими 4-бандида Корпоратив муносабатларни фуқаролик кодексининг тартибга солиш предмети доирасига киритиш, жумладан, оммавий акциядорлик жамиятлари фаолиятининг ўзига хосликларини белгилаш, корпоратив ҳужжат кучига эга ва учинчи шахслар учун мажбурий бўлган “корпоратив шартнома”ни жорий қилиш, тенг акциялар пакети эгалари жамият фаолиятини издан чиқарганида корпоратив танглик вазиятидан чиқиб кетиш механизмларини белгилаш назарда тутилган эди. Юқоридаги фикрларга қарамай, адабиётда умумэътироф этилган фикрдан фарқли қарашлар ҳам мавжуд. Масалан, С.А. Ломовский [3] акциядорлик келишувини мазкур келишув иштирокчиси бўлган акциядорларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятларини тартибга солувчи манба сифатида кўриб чиққан. ФКда корпоратив шартнома ҳуқуқий тузилмасининг мустаҳкамланиши бу масала бўйича баҳсларни тўхтатмади, балки корпоратив шартноманинг табиатига янги қарашларнинг пайдо бўлишига сабаб бўлди. Жумладан, адабиётда [4] 79 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 02 (2025) / ISSN 2181-1415 корпоратив шартнома шартнома эмас, балки иштирокчилар умумий йиғилишининг қарори ҳисобланади, шунинг учун корпоратив шартноманинг ҳақиқий эмаслиги ва уни тузишнинг бошқа ҳуқуқий оқибатлари ФКнинг 9-бобига эмас, балки корпоратив қоидаларга асосан белгиланиши керак, деган фикр илгари сурилган. Бошқа бир илмий ишда [5] корпоратив шартнома корпоратив муносабатларни тартибга солиш манбаи – локал даражадаги норматив шартнома сифатида қаралади. Шу билан бирга, муаллифнинг таъкидлашича, агар одатдаги фуқаролик-ҳуқуқий шартнома тарафлар ўртасидаги ҳуқуқий муносабатларни тартибга солса, у ҳолда корпоратив шартнома корпоратив муносабатларни тартибга солувчи ҳуқуқий нормани яратади. Бизнинг фикримизча, адабиётларда бундай фикрларнинг мавжудлиги ўрганилаётган шартноманинг махсус (корпоратив) таркибий қисми билан изоҳланади, бу шартнома тарафлари томонидан ўз ҳуқуқ ва мажбуриятларини амалга оширишнинг махсус тартибини ифодалайди. Кўпгина олимлар корпоратив шар