Этические аспекты допроса

Аннотация

Ключевые слова: В статье освещаются этические аспекты следственного допрос, действия «допрос», приводятся мнения учёных по данному нравственность, вопросу. Также подробно анализируются три ключевых следственное действие, аспекта, позволяющих определить этические принципы и этика, следователь, сущность допроса. адвокат, тактика, показания, психология, ложь, обвиняемый, потерпевший. So‘roqning axloqiy tamoyillari va axloqiy mohiyatini aniqlash uchun uchta muhim jihatga to‘xtalib o‘tish kerak: • umumiy va kasbiy (tergov) etikasi o‘rtasidagi munosabat; • so‘roq qilish etikasi tizimidagi ta’sirning tabiati (har qanday ko‘rinishda); • oldindan so‘roq qilish jarayonida konfliktlarni tartibga solishning axloqiy tamoyillari. Umumiy va kasbiy (tergov) etikasi o‘rtasidagi munosabatlar so‘roqdan oldingi axloqiy tamoyillarning birinchi mazmunli momenti hisoblanadi. “Kasbiy etika” – bu axloqiy me’yorlarni idrok etishning kasbiy an’analarining o‘ziga xos xususiyatlari kontekstida qabul qilingan umumiy etika sohasidir. Shuni ta’kidlash kerakki, kasbiy etika situatsion xususiyatga ega, u faqat kasbiy funksiyalarni amalga oshirish sohasiga tegishlidir. Kasb-hunardan tashqarida shaxs kasbiy etika talablariga rioya qilmaslikda erkindir. Afsuski, bu umuman odamlarga xos emas, chunki odamlarda uzoq vaqt davomida ikkita kuchsiz bir-biriga zid yoki antagonistik qoidalar tizimi bo‘lishi g‘ayritabiiydir. O‘z axloqiy tizimi va kasbiy etikani shakllantiradigan me’yorlarning birlashishi kasbiy mahoratni rivojlantirishning o‘ziga xos bosqichi bo‘lib xizmat qiladi va shu bilan birga shaxsning kasbiy deformatsiyasi boshlanishining birinchi signalidir. Shunday qilib, kasbiy axloqning “tabiiyligi” ilmiy axloqiy mavzu bo‘lishni to‘xtatadi, lekin mutaxassisning evolyutsiyasi va regressiyasining tabiati va mexanizmini aniqlashning dolzarb muammosiga aylanadi. Kasbiy etika kasbiy faoliyatning ikkita sohasiga xosdir: 1. Vakillarining ta’sir obyekti shaxs bo‘lgan kasblar uchun. Psixologlar, ofitserlar, advokatlar va tergovchilarning mazmuni kasbiy majburiyatlarni bajaruvchining boshqa odamlar bilan o‘zaro munosabati bo‘lgan kasb vakillaridir. 2. Umumiy axloq me’yorlariga tubdan mos kelmaydigan kasblar uchun. Klassik – jallod, siyosatchi va bankir kasblari. Kasbiy etika ma’lum bir ijtimoiy guruh uchun xulq-atvor qoidalari to‘plami sifatida ularning faoliyati, korporativ manfaatlari va kasbiy madaniyatining xususiyatlari bilan belgilanadi. Shunday qilib, biz “har bir kasbning o‘ziga xos axloqi bor” degan fikrga qo‘shilamiz [1, 298 b.]. Kasbiy etikaning predmeti – bu professional hamjamiyat a’zosining korporativ qoidalar bilan ifodalangan to‘g‘ri xulq-atvori, agar huquqiy me’yorlar u uchun o‘ziga xos xulq-atvor qoidalarini belgilamagan bo‘lsa albatta. 463 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 01 (2025) / ISSN 2181-1415 Kasbiy etikaning professionalning harakatlarini haqiqatda qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan elementlarini va o‘z ijtimoiy guruhining obro‘sini saqlashga qaratilgan bir xil elementlarni ajratish oson emas. Birinchisi, mutaxassisni kasbning o‘ziga xos xususiyatlaridan kelib chiqadigan axloqiy noaniqlikdan himoya qiladi. Ikkinchisi ko‘proq deklarativ va reklama funksiyasiga ega bo‘lgan axloqiy ahamiyatga ega. Kasbiy etikaning axloqiy me’yorlarining umumiy axloq me’yorlaridan chetlanish darajasi qanday? Ko‘rinishidan, bu yerda o‘zgarishlar sezilarli darajada bo‘lishi mumkin. Ma’lumki, psixolog o‘z kasbiy faoliyatida bir qator axloqiy cheklovlarga ham amal qilishi kerak. Shunday qilib, psixologik xarakterdagi ma’lumotlarni nazorat ostida saqlash qoidasi mavjud. “Psixolog birinchi navbatda mijoz bilan mavzuni tavsiflovchi materiallarga ega bo‘lgan shaxslar ro‘yxatini, shuningdek ularni saqlash joyi va shartlarini, foydalanish maqsadlarini va yo‘q qilish shartlarini kelishib olishi kerak”. Ammo agar tadqiqot davomida subyekt boshqalardan ma’lumotni yashirayotgani aniqlansa, bu ma’lumot oshkor qilinmasa, uchinchi shaxsga ma’naviy azob va psixologik travma olib keladi, psixologning umumiy axloq nuqtai nazaridan jim bo‘lishini sheriklik deb tushunish mumkin. Shunday qilib, notanishning axloqi tanishning axloqi uchun qurbon qilinadi. Va bu, ehtimol, to‘g‘ri. Omon qolish ehtimoli minimal bo‘lgan ofitser uchun chekinish zarur bo‘lgan vaziyatda qo‘riqlanadigan otryadni ajratish axloqiy jihatdan asosli hisoblanadi. Umumiy axloq nuqtai nazaridan, ofitserning boshqalarga qaraganda omon qolishga loyiq bo‘lmagan odamlar guruhidan tanlanishi aniq axloqsizlikdir. Ofitser ko‘rib chiqilayotgan shaxslarni aniqlashning obyektiv mezoniga ega emasligini va bundan tashqari, cheklangan vaqt sharoitida harakat qilishini hisobga olsak, bo‘lajak chekinish qurbonlarini tanlash juda subyektivdir. Muayyan odamlarni o‘limga mahkum etish va bundan tashqari, tanlovning yuqori darajadagi subyektivligi umumiy axloq doirasidagi o‘ta axloqiy bo‘lmagan qarordir. Harbiy etika doirasida bu nafaqat maqbul, balki eng maqbul yechimdir