Теоретические аспекты развития образования в контексте инновационной экономики

Аннотация

The article examines the essence of small business, its role and place in increasing the country's gross domestic product. The rationale for the strategy of intensive development of small business in market conditions, increasing the level and economic efficiency of intensification, strengthening the role of the state in economic regulation and supporting this process is given. Keywords: small business, entrepreneurship, gross domestic product, raw materials, demand, investment, innovation, revenue, goods, production, monetary fund, tax. Иқтисодиёт ва таълим / 2021 № 1 108 КИЧИК БИЗНЕС ВА ХУС УСИЙ ТАДБИРКОРЛИК Har qanday jamiyat taraqqiyotida kichik makroiqtisodiy ko‘rsatkich hisoblanadi. U muay- biznes va xususiy tadbirkorlik iqtisodiy, siyosiy yan davrda rezident va norezidentlar tomonidan va ijtimoiy o’zgarishlarning eng muhim omili bo’- mamlakat hududida yaratilgan pirovard tovar va lib xizmat qiladi. Ayniqsa o’tish davrida bozor xizmatlarning bozor narxlaridagi qiymatini aks islohotlari turlicha namoyon bo’layotgan mamla- ettiradi. katlar, xususan, MDH davlatlarida bu tendentsiya Yalpi ichki mahsulot mamlakat iqtisodiy yaqqol ko’zga tashlanmoqda. Bunday sharoitda faoliyatining muayyan davr (oy, chorak, yil) davo- kichik biznes va xususiy tadbirkorlik ijtimoiy midagi umumiy natijalarini tavsiflaydigan koʻr- hayotda qator funksiyalarni bajaradi. Kichik biz- satkich ham hisoblanadi. Mamlakat hududida joy- nes va tadbirkorlikni barqaror rivojlantirish lashgan barcha korxonalar (chet el va qoʻshma uchun zarur bo’lgan qulay shart-sharoitlar yara- korxonalari ham shu hisobga kiradi) tomonidan tish – jamiyatda samarali amal qiladigan bozor jami ishlab chiqarish omillari bilan ishlab chiqa- munosabatlarini shakllantirish, mulkdorlar sinfi- rilgan tovarlar va xizmatlarning bozor qiymatla- ni qo’llab-quvvatlash hamda fuqarolik jamiyati- ridagi ifodasi boʻlib, uning miqdori milliy hisoblar ning yangi, demokratik institutlarini qaror topti- tizimi asosida hisoblab chiqiladi. Mamlakat iqti- rishning muhim shartidir. Bu muhim vazifa ham- sodiyotining rivojlanishini makrodarajada tavsif- da uni hal qilishning butun murakkabligi har bir lash va tahlil etishda foydalaniladi. Oʻzbekiston- mamlakatning o’ziga xosligidan kelib chiqib, ki- ning yalpi ichki mahsuloti Xalqaro valyuta fondi- chik biznes va tadbirkorlikni qo’llab-quvvatlash ning 2019-yildagi maʼlumotlariga koʻra, $60.490 va uni rivojlantirishga noan’anaviy, nostandart milliardni tashkil etadi. Milliy statistikada asosiy yondoshishni taqozo qiladi. Shubhasiz, bunda, makroiqtisodiy koʻrsatkich sifatida YIM yoki yalpi ushbu masalaning g’oyat muhim ahamiyat kasb milliy mahsulot (YMM), hatto yalpi milliy daro- etishini jamiyatning barcha a’zolari anglab yetish- mad (YMD) ham qabul qilinishi mumkin. Masa- lari, uning davlat tomonidan har tomonlama qo’l- lan, AQSH va Yaponiyada YIM emas, balki YMM lab-quvvatlanishi, iqtisodiyotning davlat va xusu- asosiy makroiqtisodiy koʻrsatkich hisoblanadi. siy sektorlari o’rtasida barqaror sheriklik muno- Ammo BMTning milliy hisoblar tizimida YIM bir- sabatlarini qaror toptirish zarur. Har qanday ja- lamchi iqtisodiy koʻrsatkich boʻlib xizmat qiladi. miyat taraqqiyotida kichik biznes va xususiy tad- Miqdor jihatdan bu koʻrsatkichlar oʻrtasidagi ta- birkorlik iqtisodiy, siyosiy va ijtimoiy o’zgarish- fovut unchalik katta emas: rivojlangan mamlakat- larning eng muhim omili bo’lib xizmat qiladi. larda bu tafovut bir foizdan oshmaydi. Chet ellar- Ayniqsa o’tish davrida bozor islohotlari turlicha da ishlovchi fuqarolardan tushadigan daromadlar namoyon bo’layotgan mamlakatlar, xususan, salmoqli boʻlgan mamlakatlarda bu tafovut katta- MDH davlatlarida bu tendentsiya yaqqol ko’zga roq boʻlishi mumkin. tashlanmoqda. Bunday sharoitda kichik biznes va YAIM hajmining ortishi aholi turmush dara- xususiy tadbirkorlik ijtimoiy hayotda qator funk- jasiga ijobiy ta'sir ko‘rsatadi. siyalarni bajaradi. Kichik biznes va tadbirkorlikni • Birinchidan, YAIMning ortishi aholi daro- barqaror rivojlantirish uchun zarur bo’lgan qulay madlarining ortishiga sabab bo‘ladi. Masalan, o‘t- shart-sharoitlar yaratish – jamiyatda samarali gan yili 1 tonna pomidor yetishtirilib, kilosi 1500 amal qiladigan bozor munosabatlarini shakllanti- so‘mdan sotilgan bo‘lsa, jami daromad 1,5 million rish, mulkdorlar sinfini qo’llab-quvvatlash hamda so‘mni tashkil etadi. Bu yil esa xuddi shu yer may- fuqarolik jamiyatining yangi, demokratik institut- donidan pomidor yetishtirishning zamonaviy tex- larini qaror toptirishning muhim shartidir. Bu nologiyalaridan foydalangan holda 1,5 tonna po- muhim vazifa hamda uni hal qilishning butun midor yetishtirilib sotilsa, jami daromad 2,25 mil- murakkabligi har bir mamlakatning o’ziga xosligi- lion so‘mni (pomidor narxi o‘zgarmagan deb olin- dan kelib chiqib, kichik biznes va tadbirkorlikni sa) tashkil etadi. qo’llab-quvvatlash va uni rivojlantirishga no- • Ikkinchidan, yalpi ichki mahsulot hajmi- an’anaviy, nostandart yondoshishni taqozo