DASTURLASH TILLARI TURLARI VA QO’LLANILISHI

Аннотация

Ushbu maqolada zamonaviy dasturlash tillarining turlari va ularning qo'llanilish sohalari tahlil qilinadi. Dasturlash tillari quyi darajali va yuqori darajali turlarga bo'linib, har birining xususiyatlari ko'rib chiqiladi. Shuningdek, Python, Java, C++, JavaScript kabi mashhur dasturlash tillarining afzalliklari va ularning qo'llanilish sohalari yoritiladi. Kalit so’zlar: Dasturlash tillarining afzalliklari, Dasturlash tillarining kamchiliklari, Dasturlash tillari tarixi, Dasturlash tillarining qo'llanilish sohalari, C, C++, Python, JavaScrip, Ruby. Maqolada har bir tilning o'ziga xos jihatlari, jumladan, sintaksis soddaligi, platformaga mustaqillik, yuqori samaradorlik va keng kutubxonalar qo'llanilishi tahlil qilinadi. Ushbu tahlil dasturchilar va o'quvchilar uchun dasturlash tillarini tanlashda qo'llanma bo'lib xizmat qiladi. Dasturlash tili – maʼlumotlar (axborotlar)ni va ularni elektron mashinalarda ishlash algoritmlari (dasturlari)ni bayon qilish uchun moʻljallangan rasmiy til; odamning elektron mashina bilan bogʻlanishi uchun ishlatiladigan shartli belgilar tizimi. Dasturlash tili tabiiy til bilan shartli mashina tili orasidagi oʻrinni egallaydi. Dasturlash tilining asosiy vazifasi dasturlar tuzish (dasturlash) vositasi boʻlishi, yaʼni maʼlumotlarni ifodalash va ularni EHM (kompyuter) da ishlashda qoʻllanishidan iborat[1]. Dasturlash tillari sintaksisi (shakl) va semantikasi (maʼnosi) nuqtai nazaridan tavsiflanadi, odatda rasmiy til bilan belgilanadi. Tillar odatda tip tizimi, oʻzgaruvchilar va xatolarni qayta ishlash mexanizmlari kabi xususiyatlarni taqdim etadi. Dasturlarni bajarish uchun dasturlash tilini, yaʼni tarjimon yoki kompilyatorni amalga oshirish talab qilinadi. Tarjimon toʻgʻridan-toʻgʻri manba kodini bajaradi, kompilyator esa bajariladigan dasturni ishlab chiqaradi. Kompyuter arxitekturasi dasturlash tillarining dizayniga kuchli taʼsir koʻrsatdi, eng keng tarqalgan turi (maʼlum bir tartibda operatsiyalarni amalga oshiradigan imperativ tillar) mashhur fon Neyman arxitekturasida yaxshi ishlash uchun ishlab chiqilgan . Dastlabki dasturlash tillari apparat bilan chambarchas bogʻlangan boʻlsa-da, vaqt oʻtishi bilan ular yanada soddalik uchun amalga oshirish tafsilotlarini yashirish uchun koʻproq mavhumlikni ishlab chiqdilar. Koʻpincha imperativ, funktsional, mantiqiyyoki ob’ektga yoʻnaltirilgan deb tasniflangan minglab dasturlash tillari turli xil foydalanish uchun ishlab chiqilgan. Dasturlash tilini loyihalashning koʻp jihatlari oʻzaro kelishuvlarni oʻz ichiga oladi – masalan, istisnolarni qayta ishlash xatolarni boshqarishni osonlashtiradi, lekin ishlash xarajati. Dasturlash tili nazariyasi – bu dasturlash tillarini loyihalash, amalga oshirish, tahlil qilish, tavsiflash va tasniflashni oʻrganadigan kompyuter fanining kichik sohasi .Quyidagi dasturlash tillari bor: 1. C tili C dasturlash tili 1972-yilda Dennis Ritchie tomonidan Bell Labs kompaniyasida ishlab chiqilgan. U asosan UNIX operatsion tizimini yozish uchun yaratilgan va tez orada kuchli va samarali dasturlash tili sifatida mashhur bo‘ldi. C dasturlash tili qayerda ishlatiladi? 108  Operatsion tizimlar – UNIX, Linux, Windows va macOS operatsion tizimlarining asosiy qismlari C tilida yozilgan.  Tizim dasturlari – Drayverlar, kompilyatorlar va tarmoq dasturlari yaratishda qo‘llanadi.  Vazifaviy dasturlar – Ilovalar va dasturlarni ishlab chiqishda foydalaniladi.  O‘rnatilgan tizimlar (Embedded Systems) – Smartfonlar, mikrokontrollerlar va IoT qurilmalarida ishlatiladi.  O‘yin dasturlash – O‘yin mexanikasini yaratish va grafik dvigatellarni ishlashiga ta’sir qilish uchun qo‘llanadi (masalan, Unreal Engine C bilan bog‘liq).  Ma’lumotlar bazasi tizimlari – MySQL kabi mashhur ma’lumotlar bazalari C tilida yozilgan.  Tarmoq dasturlash – Internet protokollari, server dasturlari va tarmoq simulyatsiyalarida foydalaniladi. C dasturlash tilining afzalliklari  Tezkor va samarali – Past darajadagi tilda yozilgani sababli tez ishlaydi.  Ko‘p platformali – Har xil operatsion tizimlarda ishlaydi.  Moslashuvchan – Apparaturaga yaqin ishlash imkonini beradi.  Keng qo‘llaniladi – IT sohasining turli yo‘nalishlarida qo‘llaniladi. 2. C++ tili C++ dasturlash tili 1983-yilda Bjarne Stroustrup tomonidan yaratilgan. U C tilining kengaytirilgan va ob’ektga yo‘naltirilgan (OOP – Object-Oriented Programming) versiyasidir. C++ dasturlash tili C ning tezligi va samaradorligini saqlab qolgan holda, katta va murakkab dasturlarni ishlab chiqish uchun qulay bo‘lgan xususiyatlarni qo‘shgan. C++ dasturlash tili qayerda ishlatiladi? C++ ko‘p maqsadli dasturlash tili bo‘lib, quyidagi yo‘nalishlarda keng qo‘llaniladi:  O‘yin dasturlash – Unreal Engine, Unity kabi o‘yin dvigatellari C++ tilida ishlaydi. Dastur tezligi muhim bo‘lgan 3D grafik va real vaqt rejimidagi o‘yinlar uchun C++ ideal tanlovdir.  Operatsion tizimlar – Windows, Linux kabi tizimlarning ba’zi komponentlari C++ tilida yozilgan.  Dasturiy ta’minot yaratish – Chrome, Photoshop, Visual Studio k