ГЕМОЦИТОПОЭЗ И ЕГО ЭТАПЫ, КРОВООБРАЗОВАНИЕ

Аннотация

Hematopoiesis is the process of formation and development of blood cells in the body. This process occurs mainly in the bone marrow, where erythrocytes (red blood cells), leukocytes (white blood cells) and thrombocytes (platelets) are formed. Hematopoiesis provides important functions of the body, such as the immune system, oxygen transport and blood clotting. Hematopoiesis is the process of maturation and development of blood cells in the human body. Keywords: Hematopoiesis, erythrocytes, leukocytes, platelets, blood formation, maturation and differentiation. Language: Uzbek Citation: Mirzabekov , I., Khojimatov , S., & Khodjaeva , M. (2025). HEMOCYTOPOESIS AND ITS STAGES, BLOOD PRODUCTION. Universal International Scientific Journal, 2(3), 57–62. Retrieved from https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1474 Crosreff doi: https://doi.org/10.69891/3060-4540.2025.14.76.001 Doi: https://doi.org/10.5281/zenodo.15120077 Gemotsitopoezning bosqichlari - Monotsitlar va makrofaglar 1. Hematopoetik ildiz hujayralari - Limfoid progenitor hujayralar (HSC) bosqichi: quyidagi hujayralarga ajraladi: - Hematopoetik ildiz hujayralari - T-limfotsitlar gemotsitopoezning boshlangʻich nuqtasi - B-limfotsitlar hisoblanadi. Ular suyak koʻmigida - Tabiiy oʻldiruvchi hujayralar (NK- joylashgan boʻlib, oʻzlarini koʻpaytirish hujayralar) (self-renewal) va turli qon hujayralariga 3. Ajralish va yetilish bosqichi: ajralish (differentiation) qobiliyatiga ega. - Har bir progenitor hujayra oʻziga xos - HSC ikkita asosiy yoʻnalishga qon hujayralariga ajraladi va yetiladi. ajraladi: miyeloid va limfoid progenitor Masalan, miyeloid progenitor hujayralar hujayralar. eritroblastlarga ajralib, keyinchalik 2. Miyeloid va limfoid progenitor eritrotsitlarga aylanadi. hujayralar bosqichi: - Limfoid progenitor hujayralar T- - Miyeloid progenitor hujayralar hujayralar, B-hujayralar va NK- quyidagi hujayralarga ajraladi: hujayralarga ajraladi. - Eritrotsitlar (qizil qon tanachalari) 4. Yetilgan qon hujayralarining - Trombotsitlar (qon plastinkalari) chiqarilishi: - Granulotsitlar (neytrofillar, - Yetilgan qon hujayralari suyak eozinofillar, bazofillar) koʻmigidan qon oqimiga chiqariladi va 58 Universaljurnal.uz Universal International Scientific Journal 2025, 2(3) organizmning turli qismlariga tarqaladi. muhim rol oʻynaydi: Gemotsitopoez jarayoni bir necha - Eritropoetin (EPO): Eritrotsitlar bosqichlardan iborat boʻlib, ularning har hosil boʻlishini ragʻbatlantiruvchi gormon. biri qon hujayralarining turli turlariga - Trombopoetin (TPO): Trombotsitlar ajralishiga olib keladi. Bu bosqichlar hosil boʻlishini tartibga soluvchi omil. quyidagilardan iborat: - Granulotsit-makrofaj koloniya Gemotsitopoezning statistik ragʻbatlantiruvchi omil (GM-CSF): maʼlumotlari Granulotsitlar va monotsitlar hosil 1. Eritrotsitlar: boʻlishini ragʻbatlantiruvchi omil. - Odam organizmida har kuni - Interleykinlar (IL-3, IL-7): taxminan 2,5 milliard eritrotsit hosil Limfotsitlar va boshqa qon hujayralarining boʻladi. rivojlanishini tartibga soluvchi omillar. - Eritrotsitlarning hayot davomiyligi Gemotsitopoezning klinik ahamiyati 120 kun atrofida. Gemotsitopoez jarayonining buzilishi - Qonda eritrotsitlar soni 1 mikrolitrda turli qon kasalliklariga olib kelishi 4,5–5,5 million atrofida boʻladi. mumkin. Masalan: 2. Leykotsitlar: - Anemiya: Eritrotsitlar sonining - Oq qon tanachalari soni 1 mikrolitr kamayishi yoki ularning funksiyasining qonda 4,000 dan 11,000 gacha boʻlishi buzilishi. mumkin. - Leykemiya: Oq qon tanachalarning - Neytrofillar eng koʻp uchraydigan noormal koʻpayishi. leykotsitlar hisoblanib, ular umumiy - Trombositopeniya: Trombotsitlar leykotsitlarning 50-70% ni tashkil qiladi. sonining kamayishi. - Limfotsitlar (T-hujayralar, B- Gemotsitopoezning ahamiyati hujayralar va NK-hujayralar) umumiy Gemotsitopoez organizmning leykotsitlarning 20-40% ni tashkil qiladi. immunitet tizimi, kislorod tashishi va qon 3. Trombotsitlar: ivishi kabi muhim funksiyalarini - Trombotsitlar soni 1 mikrolitr qonda taʼminlaydi. Bu jarayon buzilishi qon 150,000 dan 450,000 gacha boʻlishi kasalliklariga, masalan, anemiya, mumkin. leykemiya va trombositopeniyaga olib - Trombotsitlarning hayot kelishi mumkin. davomiyligi 7-10 kun atrofida. Gemotsitopoez — bu qon Gemotsitopoezni tartibga soluvchi hujayralarining hosil boʻlishi, rivojlanishi omillar va yetilishi jarayoni boʻlib, u organizmning Gemotsitopoez jarayoni bir qator immunitet tizimi, kislorod tashishi va qon sitokinlar va oʻsish omillari tomonidan ivishi kabi hayotiy funksiyalarini tartibga solinadi. Ular orasida quyidagilar taʼminlaydi. Bu jarayon asosan suyak 59 Universaljurnal.uz Universal International Scientific Journal 2025, 2(3) koʻmigida sodir boʻladi, lekin homiladorlik 4. Qon hujayralarining funksiyalari: davrida jigar va taloqda ham amalga - Eritrotsitlar: Kislorodni toʻqimalarga oshiriladi. Gemotsitopoezning yetkazish va karbonat angidridni olib murakkabligi va uning molekulyar chiqish. mexanizmlari tib