MALAKA OSHIRISH JARAYONIDA TINGLOVCHILARNI SOG‘LOM TURMUSH TARZINI SHAKILLANTIRISH O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI

Аннотация

Ushbu maqolada malaka oshirish jarayonida jismoniy madaniyat o‘qituvchlarini kasbiy kompetentligi pedagogik faoliyat jarayonida shakllantirishning pedagogik asoslari masalalariga qaratilgan. Ta’lim jarayonida ko‘zlagan natijalarda erishish uchun o‘qituvchining kasbiy kompetentlik sifatlari qay darajada rivojlangan bo‘lishi asosida o‘qituvchilarni tayyorlash sifatini oshirish zarurligi yoritilgan. Kalit so‘zlari: jismoniy madaniyat, kompetentlik, kasbiy kompetensiya, xamkorlik, xulq- atvor, bilim, ko‘nikma, malaka, anglash, hamkorlik, bag‘rikenglik, ijtimoiy safarbarlik, ijodiy yondashish, xamkorlikda ishlashni va tahlil qilish. O‘zbeksiton Respublikasi Prezidenti Sh.M. Mirziyoyevning 2022 yil 20 dekabrdagi Oliy Majlis va O‘zbekston xalqiga Murojaatnomasida “Najot – ta’limda, najot – tarbiyada, najot – bilimda. Chunki, barcha ezgu maqsadlarga bilim va tarbiya tufayli erishiladi”,-deb ta’kidladi [1]. Ushbu g‘oyaning ko‘tarilishi “Yangi O‘zbekiston – Uchinchi Renessans sari”diya belgilangan ulug‘ g‘oyaning belgilanishi davlatimiz ijtimoiy taraqqiyoti sohasida ta’limning utuvor deb e’lon qilinshi har bir pedagog zimmasiga mas’uliyatli vazivalarni yuklaydi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 15-noyabrdagi “Umumiy o‘rta ta’lim maktablarida jismoniy tarbiya fani o‘qitilishini tubdan takomillashtirish hamda ushbu fan o‘qituvchilarining kasbiy faoliyatini rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-392- sonli qarori qabul qilindi. Mazkur qarorda umumiy o‘rta ta’lim maktablarida jismoniy tarbiya fani o‘qitilishini tubdan takomillashtirish va jismoniy tarbiya fani o‘qituvchilarini uzluksiz kasbiy rivojlantirish tizimi samaradorligini ta’minlash, ularning kasbiy va jismoniy mahoratini muntazam oshirib borishni yo‘lga qo‘yish maqsadi qilindi: -jismoniy tarbiya fani o‘qituvchilari uchun o‘quv-metodik qo‘llanmalar ishlab chiqish; -O‘zbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universiteti bilan hamkorlikda jismoniy tarbiya o‘qituvchilarining kasbiy mahorati va malakasini oshirish bo‘yicha o‘quv dasturlarini takomillashtirish; -jismoniy tarbiya o‘qituvchilari tarkibiga mahoratli sportchilarni jalb etish; jismoniy tarbiya fani o‘qituvchilariga malaka toifasi berishning yangi tartibini ishlab chiqish; -o‘quvchilarning bo‘sh vaqtlarini mazmunli o‘tkazish maqsadida maktab sport klublari faoliyatini yo‘lga qo‘yish; -jismoniy tarbiya fani o‘qituvchilarining bilim darajasi va kasbiy mahoratini aniqlash bo‘yicha milliy baholash tizimini ishlab chiqish; 414 “YANGI O‘ZBEKISTONDA MUHANDIS KADRLAR TAYORLASHNING ISTIQBOLLARI VA 2025-YIL YOSHLARNING IJTIMOIY - SIYOSIY FAOLLIGINI OSHIRISHNING DOLZARB MASALALARI” 28-29-MART Respublika ilmiy-texnik konferensiyasi -maktablarda o‘quvchilarning sport musobaqalaridagi ishtiroki, maktab sport klublarining faoliyati, o‘quvchilarning sport bilan qamrab olinganlik darajasini aniqlash yuzasidan reyting tizimini joriy etish; -sport turlari bo‘yicha yaxshi natijalarga erishgan o‘quvchilardan iborat jamoalarni shakllantirgan holda xalqaro musobaqalarda ishtirok etishini ta’minlash [2]. “Ta’lim to‘g‘riida”gi Qonunda malaka tushunchasiga quydagicha ta’rif berilgan; “Malaka- shaxsning kasbiy faoliyatni muayyan turini bajarishga tayyorgarligini ifodalaydigan, ma’lumot to‘g‘risidagi tegishli hujjat bilan tasdiqlanadigan bilim, qobiliyat, mahorat va ko‘nikmalar darajasi”. Malaka-xodimning kasbiy tayyorgarligi darajasi, undagi ma’lum bir ishni bajarish uchun zarur bo‘lgan bilim, ko‘nikma va malakalarni mavjudligi. U xodimning malakasini belgilovchi ko‘rsatkich bo‘lib, toifalari va diplomining mavjudligi bilan belgilanadi [3]. Pedagogika fanidan izohli lug‘atda “Malaka oshirish-mutaxassislarning kasb bilimlari va ko‘nikmalarini yangilash va chuqrlashtirish, ularni zamon talablariga javob bera oladigan qilib qayta tayyorlash”-deb izoh berilgan. Mutaxassislarning malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash universitetlarda, malaka oshirish institutlarida va professional qayta tayyorlash huquqiga ega bo‘lgan o‘quv markazlarida amalga oshiriladi. Mutaxassislarni professional qayta tayyorlash jarayoni yakuniy davlat attestatsiyasi bilan tugallanadi. [4] O‘quv rejasini barcha talablarini bajargan, yakuniy davlat attestatsiyasidan muvaffaqiyatli o‘tgan tinglovchilarga qayta tayyorgarligi va malaka oshirishdan o‘tganligi haqida belgilangan davlat namunasidagi diplom va malaka sertifikati beriladi. Pedagogika fanlari doktori, professor J.Yo‘ldoshev o‘zining ilimiy-tadqiqot ishlarida, o‘quv va uslubiy qo‘llanmalarida respublikamizda malaka oshirish tizimini yetarlicha o‘rgangan va tahlil qilgan va bu jarayonni takomillashrirish uchun o‘z taklif va tavsiyalarini bergan; “Malaka oshirish, o‘zining ilmiy-metodik mahoratini yuksaltirishga xizmat qiladigan muassalalari esa o‘qituvchining davlat va jamiyat oldidagi burchini halol va to‘g‘ri ado etishga yordam beradi. Demoqchimizki, o‘qituvchi, tarbiyachi, murabbiy yoki ta’lim muassasalarining rahbari o‘ziga yuklatilgan vazifani yuqori saviyada bajarishi