NONYUTON NEFTLARNING EKSPLUATATSIYA QUDUG‘IDA NOSTATSIONAR HARAKATI

Аннотация

Neft quduqlarini shtangali chuqur nasoslar bilan ishlatish jarayonida neft relaksatsiya xususiyatlarining plunjerga gidrodinamik bosimga ta'sirini nazariy o’rganish qaralgan. Laplas integral aylantirishi usuli yordamida masalaning aniq yechimi olingan. Sonli tajribalar yordamida suyuqlik qovushoq-elastik xususiyatlarining plunjerga bo‘lgan umumiy bosimga ta’siri o‘rganilgan. Kalit so‘zlar: neft qudug‘i, plunjerga bosim, relaksatsiya va kechikish vaqti, qovushoq va qovushoq-elastik suyuqlik, Laplas almashtirishi. Kirish. Konlardan neftni qazib olishda ko‘p qo‘llaniladigan usullardan biri chuqurlikda joylashgan shtangali nasoslardan foydalanishdir. Neft quduqlarini bunday plunjerli nasoslar bilan ishlatishda, plunjerning yuqoriga harakati jarayonida plunjerga gidrodinamik bosimni hisoblash, unga neft xususiyatlarining ta’sirini o’rganish muhim ahamiyatga ega [1-6], chunki bu bosim ta’sirida shtanglar cho‘zilib ketishi, sinishi mumkin. [5-6] da plunjerning yuqoriga harakati davomida unga gidrodinamik bosimga neft qovushoq-elastik xususiyatlarining ta’sirini matematik modellashtirish qaralgan. Mazkur ishda ko‘taruvchi quvur va shtanglar orasidagi halqasimon maydonda qovushoq- elastik neftning laminar nostatsionar harakati paytida plunjerga gidrodinamik bosimni matematik modellashtirish masalasini qaraymiz. Laplas integral almashtirishidan foydalanib, qovushoq- elastik suyuqlik uchun masalaning analitik yechimi topilgan. Olingan formulalar va sonli tajribalar yordamida plunjerning yuqoriga harakati jarayonida unga bo‘lgan gidrodinamik bosimga neft qovushoq-elastik xususiyatlarining ta’siri o‘rganilgan. Metod. Neftning neft chiqarish qudug’ida shtanglar kolonnasi va nasos orasidagi halqa sohada harakat tenglamasi quyidagichai: v 1    q(t) r, (r  r  R), (1) t r r 2 bu yerda 346 v  suyuqlik tezligi; r radial koordinata; t  vaqt; R  ko'taruvchi trubaning radiusi; r shtanganing radiusi; q(t)  p/z- ko‘taruvchi trubaning quduq o‘qi Oz bo'ylab p 2 bosimning o‘zgarishi; urinma kuchlanish. Suyuqlikning plunjerga umumiy bosimi quyidagicha p(t)  Lq(t)g(Lh) p . (2) 0 “YANGI O‘ZBEKISTONDA MUHANDIS KADRLAR TAYORLASHNING ISTIQBOLLARI VA 2025-YIL YOSHLARNING IJTIMOIY - SIYOSIY FAOLLIGINI OSHIRISHNING DOLZARB MASALALARI” 28-29-MART Respublika ilmiy-texnik konferensiyasi bu yerda 347 p 0  quduq ustidagi bosim; L  ko‘tarilayotgan suyuqlik ustuni; h  chuqur nasosning suyuqlika botish chuqurligi;  suyuqlik zichligi ; g  erkin tushish tezlanishi: Suyuqlikning reologik modeli sifatida quyidagi Oldroyd reologik holat tenglamasini qabul qilamiz: 1 r,t 1  , (3)  1 t  2 tr bu yerda   dinamik qovushoqlik; 1  va 2 - relaksatsiya va kechikish vaqti suyuqlikning qovushqoq-elastik xususiyatlarini tavsiflovchi parametrlardir. (1) va (3) dan suyuqlik tezligi uchun quyidagi differensial tenglamani olish mumkin: 1  1  t v t 1  1  t q ( t )  1  2  t r  r r v r , ( r 2  r  R )     (4) Vaqtning dastlabki momentida suyuqlik harakatda emas, shu sababli (4) tenglama uchun boshlang’ich shartlar quyidagicha bo‘ladi: v  r , 0   0 , v 't  r , 0   0 , r 2  r  R . (5) (5) uchun chegara shartlari quyidagicha bo'ladi: v ( r 2 , t )  v p ( t ) , v ( R , t )  0 , ( t  0 ) , (6) bu yerda v p ( t )  plunjerning tezligi. Bosim o‘zgarishini topishda ushbu ( r 1 2  r 22 ) v p ( t )  2 Rr2 r v ( r , t ) d r ,   (7) suyuqlik sarfi balansidan foydalanamiz, bu yerda r 1  plunjerning radiusi. . (1) - (7) qaralayotgan jarayonning matematik modelini ifodalaydi. Masalani yechishdan oldin quyidagi o‘lchamsiz miqdorlarni kiritamiz: t   U R x t , r   r / R , v  ( r , t  )  v ( r , t ) / U x , v p ( t  )  v p ( t ) / U x , q ( t ) R U 2x q ( t ) , p ( t ) 1 U 2x p ( t ) , 1 U1 x / R , 2 U2 x / R .     bu yerda U x  xarakterli tezlik. (4) - (7) ni o‘lchovsiz kattaliklarda quyidagicha yozish mumkin: 1  '1 t ' v t ' ' R 1 e 1  '2 t ' r '  r ' r ' v r ' ' 1  '1 t ' q ' ( t ' ) ,    (8) v'(r',0)) v'(r',0) 0, 0, ( r'1); t' v'(,t')v' (t'), v'(1, t')0, (t'0) (9) p “YANGI O‘ZBEKISTONDA MUHANDIS KADRLAR TAYORLASHNING ISTIQBOLLARI VA 2025-YIL YOSHLARNING IJTIMOIY - SIYOSIY FAOLLIGINI OSHIRISHNING DOLZARB MASALALARI” 28-29-MART Respublika ilmiy-texnik konferensiyasi 348 1 r ' v ' ( r ' , t ' ) d r ' 2 2* v ' p ( t ' ) ,   (10) bu yerda R e  R U ,  r R 2 , 1 r R 1 , 2* 21 2 ,      Laplas almashtirishi va Furye usulini qo’llab bosim o’zgarishi uchun quyidagi formula olindi: q ' ( t ' ) 1 2* 2 d v 'p d ( t t ' ' ) 4 R A e с 2 v 'p ( t ' ) с 1 t' 0 v 'p ( t ' ) e c d 4   t' dv' (t')   n n  p ean A chb B b shb  d (11) Re C d n n n n n n1 n 1n 0 Qovushoq suyuqlik uchun (11) quyidagicha bo’ladi: q  ( t  )  1  2* 2 d v 'p d ( t t ' ' ) 4 R A e v p ( t  )  R 2 e  1 n 1 n n  t0 d v 'p d ( t ' )  e  x 2n  (t  ) d ,    (12) bu yerda 1 1 , 2 2 1 , 1 ( 1 2 ) 2 1 2 1 , 1 n ( 1 2 ) D k ( n ) 1 2 2 n d 7 ( n ) c  d 8 ( n ) c d 1 ( n ) c d 6 (  c