TABIIY VA OQOVA SUVLARINI TINDIRISH USULI

Аннотация

In the purification of natural and wastewater, physicochemical, chemical and biological processes are used: water is gradually (sequentially) purified from suspended solids, organic and inorganic substances in solution. The properties of the purified water are checked. The order of these operations depends on the quality of the water and its intended use. Aннотация. При очистке медицинских и сточных вод используются постепенно (последовательно) очищается от взвешенных веществ, органических и неорганических веществ, находящихся в растворе. Проверяются свойства очищенной воды. Порядок выполнения этих работ зависит от качества воды и ее целевого использования. Kirish. Har qanday ishlab chiqarish korxonalarida tabiiy va oqova suvlarni tozalashdagi texnologik jarayonlarda ikki turdagi zarrachalar cho’kadi: bularning biri- granulalardan, ikkinchisi flokulalardan iborat.Granula holatidagi zarrachalar bir-biri bilan bog’lanmagan holda va o’zgarmas tezlik bilan o’z-o’zidan cho’kaveradi; flokulalarda cho’kish jarayoni ancha murakkab, chunki flokulalar sun’iy (kolloid) va tabiiy moddalarning aglomeratsiyasi natijasida kelib chiqqan aralashmalaridan iborat bo’lishi mumkin. Asosiy qism. Agar flokulalarning konsentratsiyasi kichik bo’lsa eritmaning yuqori qismida hosil bo’lgan qipiqsimon kolloid moddalar bir-biri bilan bog’lanmagan holatdan o’z-o’zidan cho’ka boshlaydi; lekin ular pastroqqa tushganida bir-biri bilan to’qnashib yiriklashadi; natijada ularning cho’kish tezligi ortadi. Bu hodisa flokulant cho’kish deb ataladi. Jadval Formula a P s muallifi 10-4< Re < 24 1 24/Re Stoks 1 1< Re < 18,4 0,6 18,4/Re0 Allen 103 103< Re < 0,44 0 0,44 Nyuton 4×105 252 “YANGI O‘ZBEKISTONDA MUHANDIS KADRLAR TAYORLASHNING ISTIQBOLLARI VA 2025-YIL YOSHLARNING IJTIMOIY - SIYOSIY FAOLLIGINI OSHIRISHNING DOLZARB MASALALARI” 28-29-MART Respublika ilmiy-texnik konferensiyasi Konsentratsiya yuqori bo’lganida qipiqsimon kolloid moddalar birgalashib cho’kadi, bu vaqtda suyuqlikning ustki qavati bilan cho’kmaning sirti orasidagi fazalar ajralgan chegara aniq ifodalanadi. Bunday cho’kish zona cho’kishi deb ataladi. Granulardan iborat zarrachalarning cho’kish nazariyasi quyida keltirilgan tasavvurlarga asoslanadi. Tinch holatda turgan zarrachaga gravitatsion kuch F ta’sir etadi; buning natijasida g qipiqsimon kolloid moddalar pastga harakatlana boshlaydi.Suvda qovushqoqlik borligi va inersiya tufayli yuzaga chiqqan qarshilik kuchi F qipiqsimon kolloid moddalarning (ya’ni zarracha) k harakatiga qarshilik ko’rsatadi.Binobarin, dastlab nolga teng tezlikka ega bo’lgan zarracha vaqt o’tganidan keyin o’zining o’zgarmas tezligini F va F ga qadar yetkazadi, chunki bu vaqtga kelib, c F va F orasida muvozanat qator topadi. Bu o’zgarmas tezlik Nyuton formulasi asosida hisoblashi g k mumkin. Bu formuladagi d-sharsimon zarracha diametri, ∂ va d – zarracha va suyuqliklari,C- g suyuq qarshilik koeffitsiyenti J,bu koeffitsiyent Reynold soni (Re) bilan C=aRe-n orqali hisoblanadi (bunda a va p-koeffitsyentlar) g- yer tortish kuchining tezlanishi. Re=v∂ d/n formulaga muvofiq inersiya kuchlarining suyuqlik qovushqoqligi suyuq kuchlariga bo’lgan nisbatini ko’rsatadi.Agar bu nisbat kichik bo’lsa, jarayonda inersiya kuchlari ustunlik qiladi, jadvalda a,n va C Reylond soniga munosib qiymatlari keltieilgan.Re ning qiymatlari kichik bo’lganida suyuqlik laminar tarzda (ya’ni qarshiliksiz) harakatlanadi, Re o’rtacha qiymatlarga ega bo’lsa suyuqlik harakatida ham o’rtachalik kuzatiladi; agar Re ning qiymati katta bo’lsa, suyuqlik turbulent tarzda (qarshilikka uchrab) harakatlanadi. Sistemadagi gidrodinamika rejimga qarab formula birmuncha o’zgaradi.Laminar oqim uchun uning nomi Stoks formulasi deb ataladi; o’rtacha oqim uchun bu formula Allen formulasi deb ataladi. Turbulet oqim rejimi uchun Nyuton formulasi nomini oladi.Bu formula strukturasidan ko’rinib turibdiki, sedimentatsiya tezligiga zarrachalarning diametri, zarracha va suv ichimliklari orasidagi ayirma, harorat (qovushqoqlik haroratga bog’liq), shuningdek, zarrachalarning shakli ta’sir ko’rsatadi.Bu formula bilan suyuqlikdagi shar shakli granudalardan iborat qattiq zarrachalar, havodagi suv tomchilari, suvdagi yog’ tomchilarining cho’kish tezligini hisoblash mumkin. Boshqacha shakldagi zarrachalarning cho’kish tezligini hisoblashda yuqoridagi formula koeffitsiyenti kiritiladi; uni sferik omil deb ataladi,uni topish uchun sfera hajmi zarrachalarning haqiqiy hajmga ega bo’lishi kerak.Buni nazarga olib formulani S1 = S𝜑= 24𝜑 Re shaklida yozish mumkin. 𝜑 𝑛𝑖𝑛𝑔 qiymatlari: Qum zarrachasi uchun -2; ko’mir -2,25; talk -3,25; grafit -22; sluda -170; gips -4. Flokiuratsiya uchun matematik formula yo’q. Ba’zi empirik formulalar mavjud, masalan, v=ptn. Bu formuladagi n- suspenziya holatidagi kolloid zarrachalarning fkulsion xossalarining kattaligi.Granula shaklidagi zarrachalar uchun n=0. Shahar oqova suvlarining muallaq zarrachalari uchun P=0,25. 253 “YANGI O‘ZBEKISTONDA MUHANDIS KADRLAR TAYORLASHNING ISTIQBOLLARI VA 2025-YIL Y