TALABALARNING INTELLEKTUAL SALOHIYATINI SHAKLLANTIRISHDA AXBOROT KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARI VA ULARGA QO‘YILADIGAN TALABLAR

Аннотация

Ushbu ishda talabalarning intellektual salohiyatini shakllantirishda axborot- kommunikatsiya texnologiyalarining (AKT) roli va ularga qo‘yiladigan talablar muhokama qilinadi. Zamonaviy ta’lim tizimida AKTlarning qo‘llanilishi talabalar fikrlash, tahlil qilish va muammolarni hal qilish qobiliyatlarini rivojlantirishda muhim o‘rin tutadi. Axborot- kommunikatsiya texnologiyalari ta’lim jarayonini samarali tashkil etish, o‘qituvchilar va talabalar o‘rtasidagi aloqalarni yaxshilash, bilimlarni tezkor va interaktiv tarzda uzatish imkoniyatlarini yaratadi. Maqolada AKTning ta’limda qo‘llanilishi, masofaviy o‘qish, onlayn platformalar va raqamli vositalarning o‘qitishda foydalanish imkoniyatlari yoritiladi. Shuningdek, talabalar uchun zarur bo‘lgan intellektual salohiyatni shakllantirishda AKTlar orqali erishiladigan innovatsion usullar, interaktiv dasturlar va multimedia resurslarining roli tahlil qilinadi.. Kalit so‘zlar: aql-zakovat, axborot texnologiyalari, faol o‘qitish vositalari va usullari, Kognitiv, qurilishni axborot modeli, Internet. Hozirgi vaqtda o‘quv jarayonini takomillashtirishning istiqbolli yo‘nalishlaridan biri bu multimedia texnologiyalaridan foydalanishdir. So‘nggi yigirma yilliklarda zamonaviy texnologiyalar orasida kompyuter texnologiyalari alohida o‘rin tutadi. Multimedia o‘qitish texnologiyalari kompyuterli o‘qitish texnologiyalarini rivojlantirishning yangi bosqichi sifatida qayd etish mumkin, chunki ular kompyuterning o‘qitish imkoniyatlariga asoslanadi va zamonaviy dasturlash texnologiyalaridan foydalanishni nazarda tutadi. Ushbu tadqiqot doirasida biz multimediali ta’lim texnologiyalarini o‘quv jarayonining belgilangan maqsadlariga erishish uchun texnik vositalardan foydalanishni o‘z ichiga olgan ta’lim mazmuni [2], usullari va shakllarini samarali loyihalashtirish va amalga oshirishga imkon beradigan multimedia ta’lim texnologiyalari deb ta’riflaymiz. Multimedia texnologiyalarini o‘quv jarayoniga joriy etishning dolzarbligi ushbu vositalardan foydalanishning bir qator afzalliklari bilan bog‘liq: - talabalarning bilimga bo‘lgan qiziqishini rag'batlantirish, - o‘quv jarayonida audio va vizual effektlardan kompleks foydalanish, - saviyani oshirish ta’limni individualizatsiya qilish, - materialni o‘zlashtirish sifatiga putur etkazmasdan sinflarning axborot salohiyatini oshirish, - o‘quv ma’lumotlarini qabul qilishning ko‘proq kanallarini jalb qilish. Oliy ta’limda talabalarning intellektual salohiyatini shakllantirish jarayoni birmuncha murakkab bo‘lib, uni uchta bosqichga ajtarish mumkin: 1. Dastlabki bosqich, 2. O‘rta bosqich, 3. Yuqori bosqich. 245 “YANGI O‘ZBEKISTONDA MUHANDIS KADRLAR TAYORLASHNING ISTIQBOLLARI VA 2025-YIL YOSHLARNING IJTIMOIY - SIYOSIY FAOLLIGINI OSHIRISHNING DOLZARB MASALALARI” 28-29-MART Respublika ilmiy-texnik konferensiyasi Axborotni taqdim etish va qayta ishlashning har xil shakllaridan bir vaqtning o‘zida foydalanishga imkon beradigan multimedia vositalari va texnologiyalari, umuman, bizning zamonamiz madaniyatiga ham, xususan, ommaviy kommunikatsiyalarning o‘ziga xos xususiyatlariga ham katta ta’sir ko‘rsatadi. Multimedia vositalari va texnologiyalari ommaviy kommunikatsiyalarning mohiyatini belgilaydi va ularning qiymat ma’nosini yaratadi desak mubolag‘a bo‘lmaydi [1]. Multimedia madaniyatni jonli obrazli shakllarda saqlash va etkazish uchun keng imkoniyatlar yaratadi, madaniyatlar muloqoti uchun qulay sharoit yaratadi va zamonaviy jamiyatning turli sohalarida jadal foydalanilmoqda. Bilimlarni o‘zlashtirish, avvalo, fikrlash kabi aqliy jarayon yordamida amalga oshiriladi. Oliy ta’lim talabalarining mantiqiy fikrlash darajasi ularga o‘quv jarayonidagi asosiy qonuniyatlar va aloqalarni tushunishga, aniq faktlarni o‘zlashtirishga va mavzu bo‘yicha olingan bilimlarni tizimlashtirishga, shuningdek, olingan bilim va amaliyot o‘rtasidagi aloqani o‘rnatishga yordam beradi. Talabalar hayot jarayonida barcha bilimlarini fikrlash orqali oladi. Shunday qilib, talabalarni o‘rgatish paytida, avvalambor, tabiatan nima berilishini va u atrof-muhit ta’siri ostida u tomonidan nimani egallashini tushunishimiz kerak. O‘rta bosqichda ham murakkab elementli ilovalar kamroq berilsa maqsadga muvofiq bo‘ladi. Bu bosqich quyi va yuqori bosqich o‘rtasida ko‘prik vazifasini o‘taydi.Har ikkala bosqichda intellektual saloyiyati shakllangan talaba uchinchi bosqichga tayyor holda keladi va yuqori bosqich ilovalarini bemalol hazm qila oladi. Har doim ham barcha oliy ta’limlarda bunday ishlarni amalga oshirib bo‘lmaydi. Globallashuv va jahon iqtisodiy inqirozi jarayonlarini qamrab olgan zamonaviy axborot jamiyati sharoitida multimedia kommunikatsiya vositalarining o‘quvchilarning muhim axborot salohiyati jamoatchilik ongini boshqarish va ommaviy iste'mol madaniyatiga xizmat qilish uchun faol foydalanib bo‘lmaydi[3]. Aytiladigan gaplar juda balandparvoz, lekin biz aytib o‘tgan jarayonlarni amalga oshirish juda katta o‘zgarishlar talab etadigan jarayon. Barcha oliy talimlarda mul’timediali ilova