ФАКТОРЫ ИЗУЧЕНИЯ МИРОВОЙ ЦИВИЛИЗАЦИИ В ИЗОБРАЗИТЕЛЬНОМ ИСКУССТВЕ

Аннотация

This article is approached as a means of understanding the world. Visual arts are analyzed from an artistic and scientific point of view. The relevance of the topic of the article is expressed in the insufficient study of the scientific approach in visual art, which is closer to scientific knowledge than other types of artistic perception of the world, and inconsistency of research evaluation. Key words: fine art, knowledge, generalization, history, spiritual culture, continuity, historical approach. : Bugungi kunda ma naviy tajriba, ijtimoiy amaliyot va madaniy-tarixiy jarayonning mohiyatini hisobga olgan holda tasviriy san'atni o rganishga ehtiyoj tobora ortib bormoqda. Uning asoslari, ichki tuzilishi, ishlash usullari, shakllari, rivojlanish sur'ati va yo nalishining ijtimoiy hayotning boshqa sohalariga hamda turli xil ijtimoiy institutlarga bog liqligi, shuningdek madaniy omillarning ularga teskari ta siri to g risidagi bilimlarnung dolzarbligi borasidagi biimlarga extiyoj kuzatilmoqda. Ilmiy-texnika taraqqiyotini tezlashtirish sharoitida ma naviy salohiyatni yanada boyitish san'atni analitik tushunishni, uning barcha sohalarini o rganishni talab qiladi. Tasviriy san'atni inson tabiati bilan aloqadorligini anglash uchun nihoyatda samarali. Tasviriy san'at haqiqat yoki yol on b lishi mumkin b lmagan qiymat me'yorlarini z ichiga oladi. Tarixchishunoslik san'atning moddiy va m naviy qadriyatlari sohasida inson omilining rolini anglashning falsafiy nuqtai nazarini aniq t kidlaydi.[2:21;] Tarixchini madaniyat faktlari uning xronologik ketma-ketligi, keng falsafiy umumlashtirishlarni talab qiladigan hayotiy shakllanish va rivojlanish jarayoni bilan qiziqtiradi. Ushbu maqola tasviriy san'atni nafaqat badiiy asarni idrok etish tajribasiga, balki ob'ektiv qadriyatlarga ham e'tibor qaratilib, badiiy va ilmiy nuqtai nazardan aniqroq rganishga harakat qiladi. San'atni rganishning zamonaviy bosqichi ziga xos xususiyatlari kompleks yondashuv jarayonlari bilan aloqalarini rganishga 123 Andijon davlat universiteti universaljurnal.uz intiladi. Tasviriy san'at inson qobiliyatlarini rivojlantirishning murakkab ijtimoiy jarayoni sifatida moddiy va m naviy ishlab chiqarishning aniq tarixiy shakllarida amalga oshiriladi. Tabiat va jamiyatni t liq, har tomonlama bilish va zgartirishni rivojlantirishning eng muhim ob'ektiv qonuniyatlaridan biri bu inson madaniy faoliyatining barcha jihatlarining zaro t siri xisoblanib, ilmiy va badiiy ijodkorlikning zaro t sirida z aksini topadi. Avvalo san'at va fanning faoliyat va asosiy xususiyatlarini k rib chiqamiz. Ilmiy-nazariy faoliyat, uning shakllanishi, amalda q llanilishi, atrofdagi dunyo ob'ektlari, ularning rivojlanish tendentsiyalari, nisbatdagi muntazamlik kabi regulyatorlar tomonidan nazorat qilinadi. Haqiqat bizni ilmda, badiiy asarlarda muomala qilayotgan voqelikni aks ettirish m nosida takrorlash sifatida, badiiy haqiqat bilan almashtiriladi. U rassomlarning asarlarida namoyish etilishi mumkin. Asarlarning aksariyati rassom tomonidan hayotni, uning ziddiyatlarini, unda uchragan belgilarni rganish asosida yaratilgan. Rassomlar tomonidan tasvirlangan asarni bezaksiz hayot, insonning kundalik hayotini aks ettiruvchi haqiqiy voqelik sifatida qabul qila boshlashlari m nosida ulkan murojaat qiluvchilar massasi tomonidan umumlashtirildi. Badiiy m no tasvirlangan vaziyatni badiiy va she'riy til asosida tasvirlash, taqdim etish, ifoda etish usuli sifatida tushuniladi, bu ijodkorning ijtimoiy xarakterga ega b lgan oyalari, ideallari, uning dunyoqarashi va psixologik munosabatlari, shuningdek obraz ob'ekti bilan belgilanadi. Bunga bir vaqtning zida manzilda estetik tuy ularni uy otish, uning xatti-harakatlariga t sir qilish istagi sabab b lishi mumkin. Shu asosda san'atning tarbiyaviy vazifasi amalga oshiriladi. Uning bajarilishi rassomning hayot haqidagi bilimlarini va san'atning kognitiv funktsiyasini amalga oshirish negizida nima borligini taxmin qiladi. Ushbu tushunchadagi badiiy m no tasvirlangan tasvirni tanlash, uning zgarishi va deformatsiyasi, rivojlanishi va talqini, tmishdagi badiiy yutuqlarga munosabatini belgilaydi. Masalan, "qattiq uslub" rassomlari, odatda, real voqelikni tasvirlamaydilar, lekin voqelik mavzusida kompozitsiya yaratadilar; ularning asarlarida k rilgan haqiqat tasavvurga b ysunadi. Ular tashqi haqiqatni tasvirlashga harakat qilmaydilar, ularning rasmlari k proq ixtiro qilinganga xshaydi, voqea haqiqatga yaqinroq b lsa bas [3;46]. Asosiy narsa odatiy b lgan narsa edi. San'at ushbu shartlar asosida rivojlangan. Bu birinchi navbatda jamiyat va davlat ideallarini aks ettirdi. Dunyoning ilmiy va badiiy rivojlanishi fan va san'atning b zi umumiy qonuniyatlarni z ichiga olganligida namoyon b ladi. Faqat shu sababli ilm-fan va san'atning inson faoliyatining qarama-qarshi ikkita sohasiga b linishi nisbiy xarakter kasb etadi. Fransuz yozuvchisi va rassomi Jan Kokto aytganidek: "San'at aniq b lgan fan"[4]. Bunga misol sifatida qadimgi yunon madaniyati, Evropa tafakk