ФОРМИРОВАНИЕ НАЦИОНАЛЬНОГО СОЗНАНИЯ У УЧАЩИХСЯ ОБЩЕЙ СРЕДНЕЙ ШКОЛЫ КАК ДОЛЗАРБ ПЕДАГОГИЧЕСКАЯ ПРОБЛЕМА

Аннотация

Ushbu maqolada umumiy o`rta t lim maktabi o`quvchilarida milliy ongni shakllantirish dolzarb p dagogik muammo ekanligiga t xtalib tilgan. Kalit s zlar: milliy ong, urf-odat, an'ana, qadriyat, m naviyat, rivojlanish, tarbiyalash, shakllantirish, omil, p dagogik t sir, milliy g`urur, milliy iftixor va milliy o`zlikni anglash. Annotation:This article focuses on the fact that the formation of national consciousness among general secondary school students is an urgent pedagogical problem. Key words: national consciousness, custom, tradition, value, spirituality, development, education, formation, factor, pedagogical effect, national pride, national pride and awareness of national identity. : Milliy ong muayyan millatga mansub kishilar tomonidan milliy qadriyatlarga tayangan holda ijtimoiy munosabatlar hamda hayotiy faoliyatlarni samarali tashkil etishga tushunchasiga shunday t -odatlari, an'analari, qadriyatlari va m naviyatining pastdan yuqoriga, oddiydan murakkabga tomon rivojlanib O`z navbatida milliy ongning rivojlanb borishi har bir millatning o`z-o`zini anglash darajasiga ko`taradi. O`quvchilarda milliy ongni shakllantirishga qaratilgan faoliyat mohiyatini dagogik t tushunchalar sifatida namoyon bo`ladi. Tadqiqot muammosini ijobiy hal etishda bu tushunchalarning mazmunini to`laqonli anglab olish taqozo etiladi. 206 Andijon davlat universiteti universaljurnal.uz -birini o`rnini to`ldiruvchi tushunchalar ekanligi to`g`risidagi qarashlar ham mavjud. Ularga ko`ra, shakllantirish jarayoni rivojlantirish va rivojlantirish jarayoni esa shakllantirish n gizida sodir bo`lishi g`oyasi ilgari suriladi. Shaxsni tarbiyalash tarbiya jarayonini tashkil etish chog`ida ro`y b rib, shaxsda m lum m naviy-axloqiy, irodaviy va shaxsiy xislatlarni qaror toptiradi. Tarbiya ijtimoiy hayotning umumiy va muhim kat goriyasi sanaladi. Shu bilan birga ijtimoiy hodisa sifatida bir qator xususiyatlarga ega. Masalan, ajdodlar tomonidan to`plangan tajribalarni avlodlarga tkazish, insoniyat tomonidan yaratilgan bilimlarni egallash, inson salomatligi va rivojini t minlash, dunyoqarashni tarkib toptirish va boshqalar. Tarbiya jarayonining samarasi maqsadning aniq b lgilanganligi, faoliyat asosida tashkil etilgan faoliyatning natijalanganligi va uning mazmunida aks etuvchi ko`rsatkichlar bilan b lgilanadi. Yuqoridagi fikrlarga tayangan holda qayd etish lozimki, o`quvchilarda milliy ongni shakllantirish uzoq muddatli, tizimli va izchil yondashuvni talab etuvchi p dagogik faoliyat jarayonidir. Bu jarayon barkamol shaxs va malakali mutaxassisni tarbiyalash borasidagi ijtimoiy maqsadni amalga oshirish borasidagi yaxlit jarayonning muhim tarkibiy qismi sanaladi. Umumiy o`rta t lim o`quvchilarida milliy ongni shakllanganligini aniqlash uchun bu tushunchaning mohiyatini anglab olish talab etiladi. Shu sababli uning manbalarda yoritish holatini tahlil qilish asosida o`quvchilarda milliy ongni shakllanganlik darajasini aniqlashga yordam b ruvchi m zonlarni yaratishga urinib ko`ramiz. Milliy iftixor tuyg`usi o`z milliy mansubligidan fahrlanish imkoniyati. Milliy iftixor tuyg`usi o`z millatining boy tarixi, madaniy va m naviy m rosidan, uning jahon sivilizatsiyasiga qo`shgan hissasidan g`ururlanish imkoniyati. Milliy iftixor tuyg`usi o`zligini anglash va o`zgalarni tushunishga d vat etuvchi qudratli kuch. Ko`rinib turibdiki, bu o`rinda g`urur tushunchasini shaxsga, iftixor tushunchasini millatga xos tuyg`u sifatida e'tirof etadilar. Aynan mana shu holat ular o`rtasidagi farqni ko`rsatuvchi ko`rsatkich sifatida qabul qilinadi. Har ikki tushunchaga b rilgan t rifdan g`urur tushunchasi individuallik, iftixor tushunchasi esa ijtimoiylik xususiyatiga ega bo`ladi, d gan xulosaga k lish mumkin. Milliy g`urur (iftixor), d b t rif b riladi manbalarda, - shaxs yoki ijtimoiy guruhning milliy o`z-o`zini anglashi asosida shakllanadigan ajdodlari qoldirgan moddiy- m naviy m ros, o`z xalqining jahon sivilizatsiyasiga qo`shgan hissasi, o`zga millatlar oldidagi qadr-qimmati, obro`-e'tiboridan fahrlanish hissini ifodalovchi tushuncha. Bu tuyg`u shaxsda quyidagi shakllarda namoyon bo`ladi: millatning yutuqlari, obro`-e'tibori bilan fahrlanish, uning muammolariga b farq bo`lmaslik; xalqi, millatining taqdiri uchun jonkuyar bo`lish; o`z millatining moddiy-m naviy m rosini asrab-avaylash; xalq odatlari, an'analari, qadriyatlarini hurmat qilish, ularni boyitish va 207 Andijon davlat universiteti universaljurnal.uz takomillashtirish to`g`risida qayg`urish; xalqi, millatiga m hr-muhabbatini amaliy faoliyatda namoyon qilish. Milliy g`urur, milliy iftixor o`zi mansub bo`lgan millat, xalqning ravnaqi, taraqqiyoti uchun kurashishnigina emas, shu bilan birga o`zga millatga mansub kishilarga hurmat-ehtirom ko`rsatishni taqozo qiladi. Bunday tuyg`uga ega m naviy tuk kishi milliylikni millatchilikdan, haqiqiy milliy g`ururni millatparastlikdan farqlay oladi, boshqa millat vakillarining izzat nafsi va g`ururini kamsitmaydi. Shuningd k, milliy g`urur va iftixor tuyg`usiga ega insonda mil