РОЛЬ И ЗНАЧЕНИЕ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ УСТНОГО ТВОРЧЕСТВА НАРОДА В ДУХОВНО-НРАВСТВЕННОМ ВОСПИТАНИИ СТУДЕНТОВ

Аннотация

Ushbu maqolada quvchilarga m naviy-axloqiy tarbiya berishda xalq o zaki ijodidan foydalanishning rni va ahamiyati masalalariga t xtalib tilgan. Kalit s zlar: xalq o zaki ijodi, ertak, afsona, maqol, matal, latifa, laparlar, dostonlar, tez aytishlar, alla, topishmoqlar, naqllar, hikmatlar, globallashuv. Annotation:This article focuses on the role and importance of using folk art in providing spiritual and moral education to students. Key words: folklore, fairy tale, legend, proverb, proverb, anecdote, stories, epics, quick sayings, alla, riddles, sayings, proverbs, globalization. : . zaki ijodining t lim-tarbiya jarayonida q llanilishi va bu jarayonda nimalarga ahamiyat berish kerakligi, jarayonni t ri tashkil eta olish muxim pedagogik axamiyat kasb etadi. Zamon shiddat bilan rivojlanmoqda. Buning natijasida esa globallashuv jarayoni xar bir xalqning kelajak avlod t lim va tarbiya jarayoniga z t sirini k rsatib kelmoqda. Shu sababli t lim-tarbiya masalasiga jiddiy yondoshib, kelajak avlod tarbiyasi bosh vazifamiz ekanligini unutmagan xolda, kirishmo imiz kerak. Zero Prezidentimiz SH.M.Mirziyoyev t z azm-u qarorida qoyim turmoq, maqsadga erishmoq uchun mutasssil oldinga intilish, hayot va tafakkur tarzini isloh qilish, quvchi yoshlarga sifatli t lim berishda, va tarbiyalashda xalqimizning donoligi, yashash tarzi davomida ortirilgan va sayqallanib, rivojlanib, tajribalari asosida sinalgan ijod namunalari bilan bu jarayonni boyitishimiz va tarbiyaviyligini oshirmo imiz kerak. Xalq o zaki xalqimizning turmush tarzi, milliy va rang-barang urf-odatlari, sabr va matonat bilan amalga oshiradigan mehnat faoliyati, xalqimizning sodda qalbidagi orzu-umidlari, am- tashvishlari, armonlari, quvonchlarini ifodalab, har bir davrga hamnafas b lib, sayqallanib boradi. Xalq o zaki ijodining, ertak, afsona, maqol, matal, latifa, laparlar, dostonlar, tez aytishlar, alla, topishmoqlar, naqllar, hikmatlar shu kabi janrlari keng ommalashgan. Bu janrlarda yosh avlodni manaviy-axloqiy tarbiyalash y llari, tarbiya usullari, mehr, muhabbat, saxiylik, olijanoblik, qadr, vafo, sadoqat, yaxshilik, oqibatlilik, mehnatsevarlik, kasb-hunarga muhabbat, halollik, adolat, insof, andishalik, insonparvarlik kabi xislatlar 210 Andijon davlat universiteti universaljurnal.uz ulu lanadi, qadrlanadi, ammo insonni bul ovchi, bevafolik, baxillik, xasislik, q rqoqlik, nomussizlik, manmanlik, kaltabinlik, yol onchilik, ochk zlik, rilik va boshqa salbiy illatlar qoralanadi. Xalq o zaki ijodi namunalari odobaxloq, t lim-tarbiya borasida ta xayotiy, xalqchil va ibratliligini, shu bois uning umumbashariy ahamiyatga molik eknligini t kidlash lozim. Xalq o zaki ijodining tarbiyaviy imkoniyatlari cheksizdir. Bugun jamiyatimiz xalq va amaliyotining yangi modellarini yaratmoqda. Xalq o zaki ijodiga, madaniyatning bitmas-tuganmas manbai sifatida keyingi yillarda ijtimoiy-pedagogik muhitda ayniqsa faol b ldi. Bu xalq o zaki ijodi janrlarining funksional xususiyatlari, xalq o zaki ijodining chuqur m naviyati va hikmati, milliy madaniyatning avloddan-avlodga tish jarayonining uzluksizligi bilan bo liq. Yangi asr boshlarida milliy madaniyat, etnik zaki ijodiga qiziqish kuchaydi. Olimlar har bir xalqning tarixiy va milliy z zini anglashidagi alohida sishni qayd etib, buni ijtimoiy- psixologik va siyosiy sabablar bilan izohlaydilar. Milliy madaniyatni, uning ildizlarini asrab-avaylash va rivojlantirish tarix va b lishni talab qiladigan eng muhim vazifadir. Xalq o zaki ijodi, xalq urf-odatlari, kunning dolzarb muammosidir. Folklor, uning janrlari, vositalari, usullari xalq hayotining butun manzarasini t liq t ldiradi, xalq hayoti, uning axloqi, m naviyati haqida yorqin tasavvur beradi. Xalq o zaki ijodi xalqning ruhini, qadr-qimmatini, xususiyatlarini ochib beradi. Ilm-fan nuqtai nazaridan xalq o zaki ijodi alohida rganishga, puxta baho berishga loyiq hodisadir.Har qanday folklor kichik janrlarda, jumladan, topishmoqlar, maqollar va matallardan kelib chiqadi. Maqol deganda hayotning eng xilma-xil hodisalarini ifodalovchi va t liq gap shakliga ega b lgan, tuzatuvchi xarakterga ega b lgan maqsadli majoziy s z tushuniladi. Maqollar ishchilarning k plab m naviy ehtiyojlarini qondirdi: kognitiv va intellektual (tarbiyaviy), ishlab chiqarish, estetik, axloqiy va boshqalar. Maqollar qadimiylik emas, tmish ham emas, xalqning jonli ovozi xalq z xotirasida faqat bugun kerak b lgan va ertaga kerak b ladigan narsanigina saqlaydi. Maqolda tmish haqida gapirilsa, u bugun va kelajak nuqtai nazaridan baholanadi aforizmda aks etgan tmish xalq ideallari, umid va intilishlariga qay darajada mos kelishiga qarab qoralanadi yoki tasdiqlanadi. Maqolni hamma xalq yaratadi, shuning uchun u xalqning umumiy fikrini ifodalaydi. Unda xalqning hayotga bergan bahosi, xalq tafakkuri mushohadalari bor. Individual aql tomonidan yaratilgan muvaffaqiyatli aforizm, agar u k pchilikning fikrini bildirmasa, xalq maqoliga aylanmaydi. Xalq maqollari yodlash uchun qulay shaklga ega b lib, ularning etnopedagogik v